Tek kutuplu dünyaya son

Moskova- Şangay Beşlisi olarak adlandırılan, Rusya, Çin, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan liderlerinin katıldığı zirve toplantısı dün Bişkek'te yapıldı. Zirveden önce, Rusya Devlet Başkanı Boris Yeltsin ve Çin lideri Jiang Zemin biraraya geldiler. Yeltsin-Zemin görüşmesini değerlendiren Dışişleri Bakanı İgor İvanov, iki liderin, ülkeleri arasındaki stratejik ortaklığın geliştirilmesi üzerinde durduklarını belirterek, "Bu stratejik ortaklık, çok kutuplu dünya düzeninin kurulmasında belirleyici öneme sahip" dedi. Bişkek'e önceki akşam giden Yeltsin, sağlığından söz ederken, "Çok iyi durumdayım. Mücadeleye hazır bir formdayım, özellikle de Batılılar ile mücadeleye" derken, İvanov dün bu sözlere açıklık getirdi. İvanov, "Yeltsin'in Batılılar ile mücadeleye hazır olduğu şeklindeki sözleri, tek kutuplu dünya düzeni kurmayı amaçlayanlara karşı çıkma şeklinde algılanmalı. Tek kutuplu dünya düzenine karşı, çok kutuplu dünya düzeninin kurulması mücadelesi şeklinde algılanmalı" dedi. Yeltsin'in dış politika danışmanı Sergey Prikhodko'ya göre de iki lider, ikili stratejik ortaklığın yanı sıra diplomatik işbirliği, 1972 tarihli anti balistik füzelerin sınırlandırılması antlaşması ve bu çerçevede ABD'nin yeni anti-balistik sistem planları, sınır konuları, suça karşı mücadele ve ekonomik konular üzerinde duruldu. Yeltsin, bu toplantıdan sonra Kazakistan Devlet Başkanı Nazarbayev ile de kısa bir görüşme yaptı ve ardından, beş ülkenin liderleri, zirve toplantısı için masa başına oturdu.

Bişkek'teki zirve toplantısı, bir ortak bildiri ile sona erdi. NATO'nun genişlemesi, Irak, Bosna ve Kosova'daki gelişmelerde sık sık gündeme gelen, ABD veya NATO merkezli tek kutuplu dünya düzeni tartışmaları bildiriye de yansıdı ve bu eğilime karşı, "çok kutupluluğun desteklendiği" belirtildi. Bildiride, uluslararası barış ve güvenliğin korunmasında ve bölgesel sorunların çözümlenmesinde temel mekanizma olan BM'nin bu alanlardaki rolünün güçlendirilmesine yardımcı olunacağı belirtilirken, BM Güvenlik Konseyi'nin onayı olmadan uluslararası alanda güç kullanma tehdidinde bulunulmasına karşı olunduğu kaydedildi. Bildiride, Şanghay Beşlisi'nin bir forum olduğu, hiçbir ülkeyi hedef almadığı kaydedildi. Tarafların karşılıklı güven artırıcı ortamın daha da geliştirilmesi üzerinde mutabakata vardıkları ifade edilen bildiride, ayrıca uyuşturucu kaçakçılığı ve suça karşı mücadele, uluslararası terörizm ve siyasi aşırılıklarla mücadele, ekonomik işbirliği gibi diğer alanlarda da işbirliğinin derinleştirilmesi üzerinde durulduğu belirtildi. Bildiride, "beş ülkeden her birinin kendi topraklarını bir diğer ülkenin egemenlik, güvenlik ve kamu düzenini yıpratacak nitelikte faaliyetler için kullandırmaması gerektiği" konusunda da karar alındığı belirtildi. ------- ARA BASLIK ------------------