AB yeni Türkiye''yi anlamaktan aciz

Gezi Parkının yeniden düzenlenmesi kapsamında alana Topçu Kışlası yapılmasına karşı ''çevre duyarlılığı'' eksenli başlayan protestolar, doğrudan Başbakan Tayyip Erdoğan''ı hedef alan ''siyasi içerikli'' bir karşı harekete dönüştü. Protestoların barışçıl eylemlerle sınırlı kalmayıp şehirleri yakan–yıkan, kamu mallarına ve özel mülkiyete zarar veren noktaya gelmesi üzerine (polisin ilk günkü orantısız güç kullanımı hariç) olaylara yönelik polis müdahalesinin belli yerli ve yabancı medya grupları tarafından abartılarak servis edilmesi Avrupa Birliği''ni de harekete geçirdi. Avrupa Parlamentosu (AP), olaylara polis müdahalesini ve hükümeti eleştiren, çoğulculuğun ve laik yaşam tarzının korunmasına yönelik olarak önceki günlerde aldığı bir kararla sürece lodoslama dahil oldu. Başbakan Tayyip Erdoğan, AP''nin bu kararını tanımadığını; Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu ise, kararı geri iade edeceklerini açıkladı.

Son yıllarda verdiği destek ile Türkiye''nin demokratikleşmesinde ve normalleşmesinde katalizör görevi oynayan AP''nin bu aceleci ve tek taraflı kararı, Avrupa Birliği''nin (AB) yeni Türkiye''yi anlamakta geri ve aciz kaldığını gösteriyor. Bu yüzden AP''nin aldığı bu kararın siyaset ve Türkiye-AB ilişkilerine üzerindeki oldukça sınırlı kalacaktır.

Türkiye''nin son yıllarda yaşadığı dönüşümde AB''nin inkar edilemez bir rolü olduğu açık. Siyasetin alanın asker-bürokrat ikilisi tarafından iyice daraltıldığı bir ortamda, Türkiye reform yapmaktan aciz bir konumdaydı. Halkın büyük çoğunluğunun iç dinamikler ümidi kesilmişti. Ancak AB''nın dış desteği ile birlikte 2000''lerin başından itibaren Türkiye, tahmin edilemez ve öngörülemez bir şekilde ardı sıra reform paketlerini hayata geçirdi. Bu reform sürecinin en önemli sonucu ise, öğretici ve eğitici olma özelliği oldu. Türkiye, bu süreçte aynı zamanda reform nasıl yapılır, bunu öğrendi. Kendi kendine reform yapabilme yeteneğine ve kapasitesine sahip oldu. 2010 yılında referanduma konu olan Anayasa değişikliği bunun en somut örneğidir. Türkiye, dış destek olmaksızın Anayasa''da önemli değişiklikler içeren değişiklikleri hayata geçirdi.

Bu öğretici reform sürecinin etkileri ve sonuçları kendini çok farklı alanlarda gösterdi. Bir kere Türkiye ülke ve halk olarak reform yapabileceğine ve yapısal sorunlarını çözebileceğine inanmaya başladı. Bu süreç kendine güvenen yeni bir kimliğin oluşmasına da yol açtı: Ne kadar reform, o kadar güven. Bu durum halkın geleceğe daha da güvenle bakmasına yol açtı. Üçüncü köprü, üçüncü havaalanı, Kanal İstanbul ve nükleer santralar için kolaylıkla kaynak bulunması ve bu iddialı projelerin hayata geçirilmesi, Türkiye''ye ve geleceğine duyulan güvenin ürünü olarak ele alınabilir. Ayrıca yaptığı yapısal reformlarla Türk ekonomisinin rekabetçiliği arttırıldı ve makroekonomik istikrar sağlandı. Bu çevrede dış ticaretini çeşitlendirdi. AB, doğal ticaret ortağı olmaktan çıkmak üzere.

AP''nin Gezi parkı protestolarını bahane ederek aldığı karar, Türkiye''nin son on yılda geçirdiği göz kamaştıran reform ve normalleşme çabasının sonuçlarını ve etkilerini bütün boyutları ile değerlendirilmediğinin bir göstergesidir. Bir kere Güney üye ülkelerde başlayan borç krizi çevreden merkeze doğru yayılmış ve AB''nin ve Avro''nun geleceğini tehdit eder bir boyuta gelmiştir. AB''nin organizasyonel yapısı ve kendine özgü karar alma süreçlerinin zayıflığı bu süreçte ortaya çıktı. AB son beş yıldır dünyadan kopuk ve içe dönük bir şekilde yaşamaktadır. Bu dönemde Dünya ile birlikte Türkiye''yi de ihmal etti. Ayrıca borç sorununu çözmede geç ve yetersiz kalması; AB''nin güçlü imajını zedelemiş ve yapılan yayınların da etkisiyle kendi sorunlarını çözmekten aciz bir durumda algılanmasına yol açmıştır. Dolayısıyla Avrupa ekonomik sorunlarla boğuşurken, Türkiye''nin iyi durumda olduğu şeklinde anlaşılmıştır.

Avrupa ve Türkiye, on yıl önceki ülkeler değil. Köprünün altından çok sular aktı. Bir yandan yükselen jeopolitik güç olarak Türkiye; diğer tarafta ise, yapısal sorunları altında ezilen bir ekonomik dev ve sorunları çözecek alet ve mekanizmalardan yoksun siyasal cüce olan AB söz konusu. AP''nin Türkiye''yi eleştiren kararını ve etkilerini bu genel çerçeve içerisinde ele almak gerekir. AB, Türkiye''deki değişimi ve dönüşümü tüm boyutları ile görmeden olaylara müdahale etmeye devam ederse, kararlarının siyaset ve sokak üzerindeki etkisi çok sınırlı kalacaktır. İlk olarak, Türk toplumun önemli bir kısmı Gezi Parkı etrafında cereyan eden olayların Türkiye''ye ve özelde Erdoğan''a karşı çalışılmış çok büyük bir oyunun ve komplonun bir parçası olarak algılamaktadır. İçinde bazı AB ülkelerinin de olduğu bir grup ülke, yükselen Türkiye imajının kıskançlığı ile hareket etmektedir. Bunun doğru veya yanlış olmasından çok, toplumun önemli bir kısmının olayları bu şekilde anlamasıdır. Ayrıca Brüksel''de Gezi parkı olaylarına ilişkin görüşmeler sırasında bazı milletvekillerinin doğrudan Başbakan''ı hedef alan yakışıksız söylemleri Türkiye halkının gözünden kaçmadı. Sorunlarını çözmek için siyasal kararlılık ve liderlik gösteremeyen AB kurumları ve bazı liderlerin üst perdeden ders verme şeklindeki tavırları da sokakta ters etki yaratmaktadır.

İkinci olarak, Türk halkının AB''nin çifte standart uyguladığına ilişkin algısının yükselmesidir. Yanı başımız Süriye''de devam eden iç savaşa ve ölen onbinlerce insana rağmen, AB''nin ilgisizliği dikkat çekmektedir. Yine kemer sıkma politikalarına karşı Atina''da, Roma''da, Madrid''de yapılan gösterilerde polis çok masum davranmadı. AB kurumları bu konuda herhangi bir karar almadı. Benzer şekilde son günlerde G8 karşıtı göstergelerde de İngiliz polisi Türk polisinden geri kalmadı, olaylara müdahale ederken.

Üçüncü olarak, Türkiye son beş yıldır AB''nin kapısını daha da güçlü bir şekilde vururken ve halen buna adam gibi cevap alamamışken, AB''nin Türkiye''ye yönelik aceleci ve yanlı şekilde davranması, fırsatçılık olarak değerlendirilebilir. AB''nin Gezi protestolarına ''mal bulmuş mağribi'' gibi saldırması, ''fişi çekmek'' ve ''oyunu'' bitirmek için uzun süredir aradığı ''bahaneyi'' ve ''hatayı'' yakalamış ''fırsatçı'' bir tavır olarak öne çıkmaktadır. AB, beş yıldır doğru dürüst bir fasılı bile müzakereye açmamıştır. Zaten Türk halkının kayda değer çoğunluğu kültürel ve dini farklılıktan dolayı Türkiye''nin ''bahçede'' tutulacağını ve ''eve'' alınmayacağını düşünmektedir.

Makroekonomik istikrarını sağlamış ve demokratik standartlarını yükseltmiş yeni bir Türkiye söz konusu. Ekonomik ve siyasal anlamda sarması gereken yaraları bulunan AB''nin Türkiye''yi ''yeniden kazanmak'' için ülkenin geçirdiği dönüşümü ve değişimi iyi algılaması ve değerlendirmesi gerekiyor. Üst perdeden ''ders verme'' şeklindeki mevcut dil, AB''nin bu konuda Türkiye''deki dönüşümü algılamakta aciz kaldığını göstermektedir. AB''nin karşısında kendine güvenen, sınırlarını ve ihtiyaçlarını bilen bir Türkiye bulunmaktadır. Ve bu ülke karşılıklı çıkarlar doğrultusunda AB''den hak ettiği şekilde eşit ve adil davranmasını beklemektedir. Değilse AB''nin Türkiye''yi ''yeniden kazanmasının maliyeti'' ileri de daha da ağır olabilir. Zira bugün tam üyelik için yeni fasılların belirli aralıklarla açılması ile yetinecek bir ülke varken, yarın AB''nin Türkiye''yi ikna etmek için daha cazip tekliflerle gelmesi gerekebilir. AB, Türkiye''deki değişimi ve dönüşümü görmeli ve Türkiye''ye hak ettiği şekilde eşitler arasında olması gereken karşılıklı saygı içinde davranmalıdır.