ARŞİVLERİN hali içler acısı

Bugün, Düşünce Günlüğü sayfasında Prof. Dr. Abdülkerim Abdülkadiroğlu'nun 'Arşivlerimizin hali içler acısı' başlıklı yazısını sunuyoruz. Gazi Eğitim Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi olan Abdülkadiroğlu, yazısında Türk eğitim sistemindeki çıkmazların sebeplerini inceliyor. Bu çıkmazların çözümü için öncelikle neler yapılması gerektiğine dair önerilerini sıralayan Abdülkadiroğlu, arşiv politikamızda da yapılan yanlışlıklara dikkat çekiyor.

Hükûmet kuruluşları döneminde, özellikle genel seçimler sonrası tazelenen kanla, daha büyük ve köklü beklentilerin olması tabiîdir. Bu beklentilerin pek çoğu maddî yatırımlar ve bölgelerin kalkındırılması paralelinde olur. Verilen sözler, gelip giden heyetler, umulanlar ve tabiî ki çoğunlukla sükût-ı hayaller... Bir eğitimci ve Türk kültürü ile uğraşan biri olarak benim beklentilerim şahsî olmaktan öte, eğitimin aksayan tarafları ile kültürümüzün ve millî servetimizin daha iyi korunması için alınması gerekli tedbirler konusunda olacaktır.

Türk eğitiminin çıkmazları vardır ve bunlar devam etmektedir. Türkçe dersleri ile Türk Dili ve Edebiyatı yetersizdir. Gençlerimizdeki okuma azusu sadece imtihanlar öncesine ve okullarını bitirebilmeye endekslidir ki geçer not almaları en büyük mutlulukları olmaktadır. Yakınen bildiğim bir husus şu ki, fakülteler, kendi başarı grafiklerini yüksek göstermek için ilâve not verilmesine göz yummaktadırlar; hatta öğretim elemanlarına bu kabil nasihatler verilmektedir. Bu ise gerçek başarı değildir. İddialı başarı grafiği her gün daha da düşmektedir. İlkokuldan başlayarak üniversite sonuna kadar program dahili okutulan yabancı dil dersleri, güzel sanatlar cümlesinden müzik, resim ile beden eğitimi ve spor dersleri de sonuç itibariyle fiyasko ile ifade edilebilir. Yüzde kaç gencimiz, ya da çalışanımız veya emeklimiz bir enstrüman çalabilmekte ve resim yapmaktadır? Futboldaki fanatiklik ise asla kişiye faydalı olacak spor olarak kabul edilemez. Aksine geçici mağlubiyetler sinirleri daha da gerginleştirmekte ve bunalımlara sebep olmaktadır. Din eğitimi asla yeterli değildir. Bu konu başlı başına ele alınarak genç nesilleri manevî boşluktan ve sıkıntılarından kurtaracak bir rota çizilmek suretiyle ıslah edilmeli ve yapmacıklıktan kurtarılmalıdır.

Biz Türkler değişik devletler kurmuş, birbirinin devamı olan bu dönemlerde hep ayakta durabilmiş ve köklü hizmetlere imza atmış bir milletiz. Devamı olan bu dönemlerde yapılacak en köklü iş, milletlerin en büyük mirası denebilecek maddî ve manevî birikimlerinin intikalini sağlamak; intikal eden bu mal varlığını korumasını ve değerlendirmesini bilmektir. Geçiş dönemlerinde millete verilecek en büyük sağduyu, önceki ve sonraki arasında hiç de uçurumların mevcut olmadığı; eldekilerin kıymetinin bilinerek yeni dönemlere kayıpsız, ya da en az kayıpla geçişin sağlanmasıdır. Bu konuda tarihçilere ve eğitimcilere büyük görev ve sorumluluk düşmektedir. Ne var ki bu millî görevin bihakkın yerine getirildiğini söyleyemiyoruz. Babası, dedesi.. hakkında ileri geri konuşarak onları aşağılayan kimselerin mayasından şüphe edilir. Bu vadideki beyanlara, kitap satırları arasına girenlere derhal son verilmeli; hatta bunu kasıtlı yapanlar takip edilmelidir. "Kapı vuranın kapısı vurulur" darbımeseli düşündürücüdür. Bir gün kendileri hakkında da aynı şeylerin söylenmeyeceğini nasıl garanti edebilirler? Yanlışı doğrusuyla yaşanmış bir Osmanlı dönemi vardır. Bu dönemin, bugün erişemeyeceğimiz doğruları, üst seviyeleri bulunmaktadır. Belgeleri kütüphanelerimiz ve arşiv merkezlerimizdir. Ülkemizin muhtelif yerlerinde yapılan 700. kuruluş yılı faaliyetleri de sevindiricidir; fakat bunların pek çoğu malûm-ı i'lâm kabilinden kalacak, en iyi ihtimalle ortaya beş-on kitap çıkacaktır. Ben bu yazıda geleceği omuzlayabilecek çok köklü faaliyetlerden söz etmek istiyorum.

Son kütüphanecilik haftası vesilesiyle yazdığım bir yazıda, "Bu faaliyetler maalesef durdurulmuştur" demiştim. Ankara/Millî Kütüphane'de, ciddî bir destekten uzak ve aslında başlatıldığı yılların çok gerisinde seyirle, bir kaç arkadaşımızın, çalışmalarını sürdürdüklerini elbette biliyordum. İfadeye biraz gücenmişler. Amacım bir devlet politikası olarak ve bu serviste çalışanların sayılarının artırılarak, kendilerine ek maaşlar verilerek ve bir takım haklar tanınarak üst düzeyde, iki binin arefesinde tamamlanmış olması idi. Faaliyetler hedeflenenden çok geridedir. Demek ki alınması gerekli tedbirler ve yapılması gerekenler vardır.

Türkiye'nin gerçek kültür zenginliğini yansıtacak ve bizi tanıtacak mükemmel bir edebiyet tarihimiz hâlâ mevcut değildir. Özel bir bütçe ile bu çalışma da başlatılmalıdır. Fakat alt yapısı bir önceki maddede temas edilen ve eksikliği hissedilen çalışmalardır.

Başbakanlığa bağlı bir Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü vardır. İki alt kolu, İstanbul'da faaliyet gösteren Osmanlı Arşivleri ile Ankara'da faaliyet gösteren Cumhuriyet Arşivi'dir. Bunlar, bize Osmanlı'dan intikal eden ve Cumhuriyet'e uzantısı bulunan, en küçük bir parçasına dünyaları versek de yeniden sahip olamayacağımız millî miraslarımızdır. Arşivler incelenmekle bir devletin değişik boyutlu gerçek tarihi yazılabilir. Ancak en evvel bu birikimin gereğince korunması ve istifadeye sunulur hâle getirilmesi; öte yandan bunların üzerinde çalışmalar yapacak genç kuşakların yetiştirilmesi, bu merak halkasına gerekli dinamizmin kazandırılması gerekir. Bütün bunların başında mekân unsuru gelmektedir. Genel Müdürlüğün de içinde bulunduğu Ankara'daki site şimdilik yeterli görülmektedir; fakat İstanbul için bunu söyleyebilmek maalesef mümkün değildir. Sultanahmet'deki yerine her türlü ihtiyaca cevap verecek bir ana binanın çevresiyle birlikte sür'atle yapılması elzemdir ve bunun için yeterli ödenek ilk plânda ve tek kalemde çıkartılmalıdır. Bir ara gazete haberlerinde gündeme getirildiği üzere bu alanın stadyum yapılması falan gibi fantazilerden, şâyi'a da olsa, kurtarılması lâzımdır. Bu konuda 1999 yılı sonuna kadar alınacak her türlü tedbir ve kesinlikle sonuçlandırılmak kaydıyla başlatılacak her türlü faaliyet, Osmanlı'nın 700. Kuruluş Yılı faaliyetlerinin en çok kalıcı, Osmanlı torunlarına yakışacak en güzel icraatlardan olacaktır. Yeni hükûmetin tarihe mâl olacak ilk işi, bu konudaki kararları alarak sür'atle uygulamaya koymak olmalıdır. Koalisyon partileri arasında, bu konuda, görüş ayrılığı çıkacağına ihtimal bile vermiyorum.

Bu vesile ile Devlet Arşivleri ile ilgili son gelişmeleri de kaydetmek istiyorum. Haberlerden öğrendiğimize göre bazı kurum arşivlerinin burada birleştirilmiş olması sevindiricidir. Ezcümle son iki yılda 27 kurum arşivi kazandırılmıştır. Çünkü genel arşivin içinde kurum arşivlerinin özel bir yeri vardır ve kurumlarda ihmâlkârlık sözkonusudur. Bunu önlemenin bir yolu kurumlar içine arşivcilik mezunu elemanlar tayin etmektir. İkinci yolu ise Devlet Arşivleri bünyesine almaktır. Bunlara ilâveten, son iki yıl içinde hazırlanarak bastırılan ve basıma hazır olan kataloglar konusu ayrıca gönüle gerah vermekte ve istifade kapılarını aralamaktadır. Ermeni Olayları Tarihi'nin ikinci baskısı, 998 Numaralı Muhasebe-i Vil; âyet-i Diyar-ı Bekr ve Arab ve Zülkadiriyye Defteri, 7 Numaralı Mühimme Defteri'nin ve Kastamonu Jürnal Defteri'nin baskılarının tamamlanmış olması ise kurumun çalışmaları hakkında yeterli bilgi verecek düzeydedir.