AVRUPA AYDINLARININ SAVAŞI

NATO'nun Sırplar'a karşı düzenlediği hava harekatının ardından Avrupa aydınları arasında solcusundan sağcısına kadar bir tartışmadır yaşanıyor. Avrupalı aydınların genel kanaati, yapılan müdahalenin haklılığı hatta müdahalenin geç kaldığı yönünde. Dini ve etnik kimliklerinden kurtulamayan bazı Batılı yazarlar ise, Sırplar'ı mazlum konumunda görüyor. Cemal Aydın'ın bu konuyla ilgili çalışmasını ilgiyle okuyacağınızı umuyoruz.

Cemal AYDIN

NATO'nun Kosova Harekatı yüzünden Avrupa aydınları arasında şu sıralarda kıran kırana bir 'söz düellosu' sürüyor. Ünlü İngiliz oyuncu ve oyun yazarı Harold Pinter aslında bir sanatçıya yakışmayacak galiz ifadeleri sarfederek bu savaşı başlattı. Pinter ile hemen hemen eş zamanlı olarak barutu ilk fitilleyenlerden biri de, Fransa İçişleri Bakanı Jean-Pierre ChevËnement oldu. Alman filozofu Hans Magnus Enzensberger'in Büyük Göç kitabından yaptığı bir alıntının fotokopisini arkadaşlarına ve bu arada da gazetecilere dağıtan Bakan, hükümeti NATO harekatını desteklerken, güya kendisi bu el ilânlarıyla savaşı protesto ediyordu. Kullandığı ifadelerden midir nedendir Pinter pek dikkate alınmadı. O sadece savaşın başlatıcısı olarak kaldı. Chevenement'e ise, bazı aydınların yanısıra, asıl tokat gibi cevap, bizzat fikrini alıntladığı Alman filozof Enzensberger'den geldi. Enzensberger, Alman Spiegel dergisine verdiği demeçte, kendisinin ChevËnement tarafından yanlış yorumlandığını söyledi. Hiç de Fransız İçişleri Bakanı gibi düşünmediğini, tam aksine NATO'nun Kosova müdahalesinin zorunlu olduğuna inandığını belirtti. Alman filozof, "Bir Alman Bakan kesinlikle böyle felsefî bir kitap okumaz" diyerek, yine de kitabını okuduğu için ChevËnement'i takdir ettiğini kaydetti.

Liberation gazetesine yazdığı bir yazıda Enzensberger, görüşlerini 10 maddede özetledi. "Savaşlar, toprak, jeostratejik çıkarlar, ticaret yolları, pazarlar ve hammadde kaynakları için yapılır. Halbuki Kosova savaşında bunlardan hiçbiri sözkonusu değildir" diyen Alman düşünür, bu savaşın haklı ve insanî bir savaş olduğunu savundu. Düşünür ayrıca, İslâm ülkelerinin lâkayt kalışını ve bu işi "Kâfir Batı'ya emanet edişini" kınadı. Son olarak da, "Sırplar'ın Kosova'da yürüttükleri savaş ile NATO'nun Balkanlar'da yaptığı savaş arasında 400 yıllık bir zaman farkı var. Sırp asker bozuntularının yağmaları, fidye alışları, katliamları ve her türlü canavarlıkları konusunda bir fikir edinmek isteyen kimse CNN'e bakmamalı, aksine 1618-1648 yılları arasında yapılan 'Otuz Yıl Savaşları'nda olup bitenleri tarihten okumalıdır" dedi.

Yine Almanya'dan şair Durs Grünbein, "Irkçılık, ağrıyan çürük bir diştir. O yüzden bombalamanın terbiye edici bir yönü olduğunu kabul etmek için idealist olmaya gerek yok" şeklinde konuştu. Günter Grass da, NATO müdahalesini savundu ve bunun "gecikmiş, hem de çok fazla gecikmiş" bir müdahale olduğunu söyledi. Avusturyalı tanınmış yazar Peter Handke ise, NATO'yu "Son Sırp'a kadar öldürmeye niyetli" bir kuruluş olmakla suçladı, Alman Dil ve Edebiyat Akademisi'inden 1973'te aldığı Büchner Ödülü'nü iade etti. Papalık'ın "küçük bir ülkeye NATO saldırısı" demek yerine, "kardeş kavgası" dediği için Katolik Kilisesi'nden de ayrıldığını açıkladı. NATO harekatına karşı olan birçok aydın, İtalyan Fotoğraf Sanatçısı Oliviero Toscani gibi düşünüyor: "Amerikalılar Avrupa'yı kontrolleri altında tutmak istiyorlar ve bizler, tıpkı eşekler gibi, tuzağa düştük." İkinci Dünya Savaşı direnişçilerinden ve İtalyan Solu'nun önemli siması Vittorio Foa, hüzünle, "Ben otuzlu yılları yaşadım. İnsanlığa karşı işlenen suçlar için derhal müdahalede bulunulmalı. Miloseviç hizaya getirilmeli" uyarısını yaptı. Bu arada en çok şaşırtanlardan biri de Batı'nın meşhur ettiği yazar Alexandre Soljenitsin oldu. Panslav bir tavır alan bu romancı, hiç yüzü kızarmadan şöyle konuştu: "İnsanlığın gözü önünde, muhteşem bir Avrupa ülkesi imha ediliyor. Medenî hükümetler de bunu vahşice alkışlıyorlar." Soljenitsin'e cevap Lev Razgon adlı, insan hakları savunucusu ve eski Gulag mahkûmu bir Rus aydından geldi. Razgon, "Miloseviç, Stalin'in çok ucuz bir kopyesidir. Tek fark, Stalin insanları Sibirya'ya sürerdi, taklidi ise Avrupa'ya sürüyor" dedi. Bir diğer Rus aydını Vladimir Gusev, "Sırplar bizim kardeşimizdir. Fakat adam öldürmek niyetinde olan kardeşin bile olsa onu durdurmak gerekir" dedi. Pek çok Rus aydını, Rus televizyonunun olayları Belgrad televizyonu gibi vererek kamuoyunu yanlış yönlendirdiğinden şikayet etti.

İspanyol aydınlar da ikiye bölündüler. Bu meselede ABD'nin izinde gitmek yerine, başı Avrupa'nın çekmesi gerektiğini, fakat maalesef Avrupa'nın "ekonomik yönden dev, fakat siyasî bakımdan cüce" olduğunu ileri sürdüler. Avrupa ülkeleri arasında en şiddetli aydın savaşı Fransa'da patlak verdi. Daha NATO harekatından çok önce "Kosova'ya bağımsızlık verilmelidir!" tezini ortaya atan Bernard-Henri Levy, "Hangi cinayetlere çanak tutulduğu hiç düşünülmeden barış, barış, barış diye bir oğlak gibi sıçrayıp duranların tavrını anlamıyorum" şeklindeki sert ifadesiyle aydınlar arasında fırtına estirdi. Çok geçmeden R.Debray, P.Bourdieu, I.Ramonet, A.Krivine, Jean-François Kahn gibi solcular, Max Gallo, G.Matzneff, Jean Raspail, İçişleri eski Bakanı Charles Pasqua gibi sağcılar yazı ve demeçleriyle kendisine cevap vermeye çalıştılar. NATO Harekatı'nı destekleminin Amerika'ya teslimiyet anlamına geldiğini ileri sürdüler. Buna karşılık Kosova Savaşı'nı A.Touraine, D.Cohn-Bendit, J.Lang gibi solcu aydınlar ve F.LÈotard, Alain-Gerard Slama, Jean-Claude Casanova, A.Madelen gibi sağcı aydınlar vargüçleriyle desteklediler. Avrupa aydınları arasındaki bu savaşta en dikkat çekici nokta, NATO müdahalesini destekleyenlerin tezlerinin daha insanî ve daha hak tanır nitelik taşımasıdır. Karşı çıkanların ise, iflâh olmaz bir Amerikan düşmanlığının yanında "Miloseviç savunulamaz, ama UÇK da bir o kadar tehlikeli. Çünkü bu Arnavutlar Avrupa'nın göbeğinde gerici bir İslâm Cumhuriyeti kurmak istiyorlar" gibi saçmalayanlara da zaten ne deseniz kâr etmez. Merak ediyoruz: Batılılar, sürgün ve toplama kamplarının piri Hitler'i ve özellikle Kırım Tatarlar'ını topluca kovan Stalin'i nasıl bu kadar çabuk unutabildiler? Fransa'nın ırkçı parti lideri Jean-Marie Lepen kafasıyla düşünen ve Müslümanlar'a karşı her ne pahasına olursa olsun Miloseviç'i destekleyen Avrupalı sözde aydınlar, medeniyet aynasında kendi yüzlerine nasıl bakacaklar? Tarihe kazıdıkları bu utancı gelecek nesillere nasıl miras bırakacaklar?