Batı''yla uzlaşı sonrası tahran''da umut var

İran ile Batılı ülkeler arasında varılan nükleer anlaşma Tahran sokaklarında umutla karşılandı. Yıllardır yaptırımlarla boğuşan ve son yıllarda giderek ağırlaşan ekonomik koşullarla  iyice köşeye sıkışan İranlılar yeni dönemle ilgili yorum yapmaktan çekiniyor. Ancak yaptırımların hafiflemesinin çarşı pazara yansıyacağı günlere yönelik beklenti büyük. Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu''nun Katar, Bahreyn ve İran''ı kapsayan üçlü ziyareti kapsamında gittik Tahran''a. Batı ile varılan nükleer uzlaşının hemen ertesinde Tahran sokaklarında yeni döneme ilişkin bakış açısının nasıl olduğunu da anlamaya çalıştık. İhtişamlı bir tarihe ve dünya enerji rezervlerinin önemli bir bölümüne sahip olan İran''ın başkentinde ne bu ihtişamı, ne de zenginliği görmek mümkün. Yıllardır süren yaptırımların ağır etkisi Tahran sokaklarına sinmiş durumda.

Uzun sürdir ekonomik baskı altında yaşayan İran halkı yeni dönemde biraz olsun rahatlamayı umut ediyor. Yeni Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani''yle birlikte ''sokağın algısında'' bir değişim yaşanıp yaşanmadığını anlamaya çalışıyoruz. ''İnsanlar mutlu. Baskı da eskisi gibi değil'' diyor mihmandarımız Şehrazad Hanım. Zaten mevcut rahatlamayı kısmen de olsa gözlemleyebilmek mümkün.

Tahran''ın önemli alışveriş merkezlerinden biri olan Bazar-e Bozorg yani Büyük Pazar''a geldiğimizde bizi yine kentin hemen hemen her noktasına nüfuz etmiş kaotik bir atmosfer karşılıyor. Doğu pazarlarının en büyüklerinden biri olarak gösterilen bu devasa ancak gösterişsiz kapalı çarşıda ihtiyaç duyulan herşeyi bulmak mümkün. Döviz ve altın piyasası pazarın önünde kendi borsasını oluşturmuş durumda. İşlemlerini sokakta yürùten seyyar sarraflardan biri, ''Anlaşma inşallah iyi olur'' temennisinde bulunuyor.

Ancak pazarın çevresinde İran siyasetinin yeni dönemine ait beklentilerini öğrenmeye çalıstığımız pek çok kişi  yorum yapmaktan çekiniyor. Adlarının kullanılmayacağını söylediğimizde temkinli birkaç cümle etseler de  gerçek fikirlerini sokaklarda dile getirmiyorlar, ''Bu konuyu sorma'' diyerek uzaklaşıyorlar gülümseyerek.

Yanına gittiğimiz iki geç kızdan biraz daha cesur olanı siyasetle ilgili konuşmayacağını söylüyor, ''Başka şeyler öğrettiler. Farklı şeyler yapıyorlar'' diyor. Orta yaşlı iki kadının beklentisi sükunet: ''Herkes gibi barış içinde, sessiz sakin yaşamak istiyoruz. Şimdi mutluyuz. İnşallah daha iyi sonuçları olur.'' Pek çok İranlıdan farklı olarak görüşünü söylemek üzere yanımıza kendi isteğiyle yaklaşan bir genç  ''Para henüz gelmedi. Bir gelsin o zaman göreceğiz'' ifadesini kullanıyor.

Halk ekonomik baskılara karşı alternatif çözümler de üretmiş. Otomobil yerine kullanılan motosikletler bunlardan biri. Trafikteki seyirleri kuralsızlık üzerine kurulu bu motosikletler Tahran''a özgün karmaşanın en görünür unsurlarından biri haline geliyor. Çoğu onlarca yıllık eski otomobiller, neden oldukları büyük hava kirliliğiyle ambargoyu İranlıların akciğerlerine kadar nüfuz ettiriyor. Oldukça büyük bir yeraltı zenginliği üzerinde, ancak gözle görülür bir sıkıntı içinde yaşayan İranlılar Batı''yla imzalanan anlaşmayı zafer olarak görürken, uzlaşı İran yönetimi açısından da bir güvenilirlik sınavı haline dönüşüyor. Zira yaptırım baskısıyla giderek artan para sıkıntısı, İran yönetiminin halk nezdinde sahip olduğu güvenilirlik ve desteğin azalmasına neden oldu. Yönetim şimdi, bu anlaşmanın getirdiği kısmi rahatlamayla sokakta giderek kaybettiği itibarı yeniden geri kazanmayı amaçlıyor.

Nükleer projede kısmi bir esnekliğe gitse de yeni ve ''ılımlı'' İran yönetiminin geri adım atacağı yönünde beklentilerin zayıf olduğu konu Suriye. İranlıların görüşünün de yönetimle paralel olup olmadığına yönelik soruma rehberimiz  ''İranlılar Suriye halkını destekliyor'' diyor. ''Hangi halk diye sorduğumda gülerek ''Rejimin himayesindeki Suriye halkını'' diye eklemeyi ihmal etmiyor.