Birbirini tanımayanların ülkesi

Yaşadığımız coğrafya ile ilgili sahip olduğumuz efsanevi bilgilerden bir tanesi ve herhalde önde geleni, farklı etnik kökenlerin, dinlerin ve mezheplerin yüzlerce yıldır birlikte yaşadığı ve yine yüzlerce yıl içerisinde artık farklı tonların birlikteliği haline geldiğimiz bilgisidir. Kestirmeden şunu söylemek gerekir, bu toprakların insanları hiçbir zaman birlikte yaşamadılar, kendi mahallelerinde/köylerinde/kasabalarında, kendilerini farklı olandan ayıracak şekilde, farklı kimlik sahipleriyle ''yan yana'' yaşadılar. Birlikte yaşamanın olduğu bir coğrafyada mahalle olur, Ermeni ya da Kürt mahallesi olmaz, Alevi mahallesi olmaz. Yüzlerce yıldır olan biten ise, farklı kimliklerin minimum iletişim ve merak duygusu ile yan yana yaşamasından ibarettir. İşin vahimi, yeri geliyor, bu tanımama ve yabancılık hali, karşınızda en güncel, kentli ve popüler haliyle tezahür edebiliyor.

Agos Genel Yayın Yönetmeni Rober Koptaş, 16 Mayıs günü, ''Alevi – Sünni Gerginliği Korkutuyor'' başlıklı bir yazı kaleme aldı. Hani bir film izlersiniz de hiç beklemediğiniz bir sahneyi gördüğünüz an derin bir şaşkınlık yaşarsınız, Koptaş''ın yazısını okurken edindiğim ruh hali böyleydi. Koptaş''ın yazısında söylediği özetle şu: ''Türkiye''de şiddete dayalı sol hareketlerin en önemli itici gücü Alevilerdir. Keza PKK içinde de Alevilerin önemli bir ağırlığı vardır. Bugün de Aleviler, Suriye''de yönetimin Nusayri olması nedeniyle Sünniler tarafından Alevilere baskı uygulandığını ve hükümetin de bunu desteklediğini düşünüyor. Bu durum Alevi – Sünni gerginliğini arttıracağı gibi, Alevilerin bir örgüt kurmasına da yol açabilir.''

Türkiye''de Alevilerin siyasallaşması konusu, hakkında pek çok şey yazılmasına rağmen halâ yeterince iyi açıklanamamış konulardan bir tanesidir. Toplumu ümmet olarak kabul eden Osmanlı sisteminde ümmetin bir parçası olmayan Aleviler, ilk kez Cumhuriyet''le birlikte, kâğıt üzerinde de olsa yurttaş olmak hakkını kazandılar. Yine Aleviler, her ne kadar Sünni – İslam odaklı olsa da, Cumhuriyet''in laiklik yönelimi sayesinde kendilerini gerçekleştirmek için biraz daha geniş bir alan elde ettiler. Özellikle 1960''larda itibaren güçlenmeye başlayan Türkiye solu, kentli küçük burjuva gençleri, seküler Kürtler ve Alevilerden oluşan bir taban üzerinde yükseldi. Bunda, solun beyni olan kentli kanadın, Aleviliği, ''gerici'' Sünni İslam karşısında ''ilerici bir inanç'' olarak görmelerinin de payı büyüktü. Aleviler de, bu rolü severek benimsediler ve yıllar içerisinde Alevilik, solla özdeş hale geldi.

Aleviler, Yavuz Selim ile Şah İsmail''in savaşından beri, devlet otoritesinin olası baskılarından kurtulmak için Anadolu coğrafyasının en çetin bölgelerinde, dağlık bölgelerde yaşamayı yeğlediler. Haklarında katledilmeleri için defalarca fetvalar çıkartılan Aleviler, Osmanlı zamanlarında ellerine silah alıp ayaklanmadıkları gibi, Cumhuriyet döneminde de defalarca kıyıma uğrayan bu topluluk, yine ''Alevilik'' saikiyle eline silah alıp ayaklanmamıştır. Ne Maraş''tan, ne Çorum''dan ne de Sivas''tan sonra Aleviler, sözgelimi camilere saldırmadılar, Sünni komşularına saldırmadılar, silah alıp şehirlerde terör estirmediler.

Koptaş''ın yazısındaki bir diğer handikap, Suriye meselesinde Alevileri ve Sünnileri değerlendirirken, Sünni merkezli bir yaklaşımla konuyu okumaya çabasıdır ki, daha da vahim olan bu. Alevileri manipülasyona ve yönlendirilmeye açık, histerik bir topluluk olarak resmeden Koptaş, zımni olarak Sünni çoğunluğa, ''bu arkadaşlara sahip çıkın, ne yapacakları belli olmaz'' diyor. Yine Koptaş, bir Alevi''nin Suriye meselesine mezhep temelli bakmamasının imkânsız olduğunu ima ediyor bize. Yani Rober Koptaş''a göre, Aleviyseniz, Suriye meselesine temel hak ve özgürlükler zemininden değil de, Alevilik / Sünni zulmü üzerinden bakıyorsunuzdur ve yönlendirilmeye de açıksınızdır.

Eğer Rober Koptaş Avrupa''da ya da ABD''de yaşayan Batılı bir siyaset bilimci olsa, ''Türkiye''den bihaber, oturduğu yerde oryantalist bir metodoloji ile tespitler yapıyor'' der geçilirdi. Fakat Koptaş, bir Türkiyeli, yani bu coğrafyanın çocuğu. Entelektüel kapasitesi ve olayları analiz gücü ile ilgi ile okuduğum ve ''iyi ki var'' dediğim Rober Koptaş, Alevilerle ilgili yazdığı yazı ve sonrasında kaleme aldığı özür yazısı ile, bir hayal kırıklığı yaratmaktan da öteye geçerek, Alevilerle ilgili yazılan en incitici metinlerden bir tanesini kaleme almış oldu.

Rober Koptaş''a kızgın değilim, ama kırgınım. Kırgınlığım insani bir durum, anlaşılabilir sanıyorum. Fakat kızgın değilim, çünkü ''bizimkilerle'' ''Roberler'', hiçbir zaman birbirlerini tanıyacak kadar iç içe olmadı; ''bizimkiler'' Alevi mahallesinin, ''Roberler'' de Ermeni mahallesinin çocuğu oldu. Sevgili Rober Koptaş, gel, tanışalım artık. Birbirimizi bilelim, hakkımızda pek az bilinen yabancıdan bahsediyormuş hissi veren analizlerden sıyrılalım. Kırıma uğramış bir halkın gazetecilik de yapan bir evladının, bu konuda daha duyarlı ve özenli olması gerekmez mi?