Bugün Kosova yarın dünya

NATO'nun, bu ay içinde ellinci kuruluş yıldönümü kutlanacak. Kırk yılını Avrupa'yı Moskova'dan emin kılacak stratejilerin provalarıyla geçiren NATO'nun geçen yılki savunma harcamaları, eski Doğu Bloku ülkelerinin harcamalarının sekiz katından fazla. Berlin Duvarı'nın yıkılmasından sonra işlevsiz ilan edilen NATO'nun son dört yıl içinde özellikle Avrasya'da yüklendiği misyonun beraberinde getirdiği sorunları anlatan Bill Hayton'un yazısını New Statesman dergisinden arkadaşımız Mesut Özcan Türkçe'ye çevirdi.

BİLL HAYTON

Kuzey Atlantik Antlaşması, bundan elli yıl önce, İngiltere'de bir İşçi Partisi hükümeti tarafından imzalanmıştı. Bu imzadan sonra kurulan örgüt, kırk yıl boyunca hiçbir zaman çıkmayacak bir savaş için hazırlıklara başladı. Berlin Duvarı'nın yıkılışından sonra, NATO, soğuk savaştan kalan birçok şey gibi artık işlevsiz ilan edildi. Ama son dört yıl içinde örgüt, tüm pasif geçmişine rağmen, daha aktif göründü. İlk saldırı operasyonlarını başlattı, ilk aktif askeri yığınağı yaptı ve tarihinde ilk defa üniter bir devleti bombaladı. Kosova olayı, bir son değil, belki bir başlangıç. Gelecek ay Washington'da yapılacak olan NATO'nun yıldönümü toplantısında, onaltı eski üye ve üç Doğu Avrupalı üye 'barış ortaklığı' yemeğinde, kutlama konuşmalarıyla dolu bir hafta sonu yaşayacak. Ayrıca, Birleşmiş Milletler'in onayı olmadan Avrupa ve Asya'da transatlantik menfaatlerini korumak amacıyla askeri müdahaleler yapmaya imkan veren yeni 'stratejik konsept'i kabul edecek.

Bu söylediklerimiz, bir abartma değil. ABD Dışişleri Bakanı Madeleine Albright, aralık ayında NATO yönetimini uyarmıştı: "Bugün karşı karşıya kaldığımız tehditler NATO sınırlarının ötesinde de bulunan değişik kaynaklardan gelmektedir. NATO, krizlere her an müdahale etmeye hazır olmalı, istikrarsızlıklarla uğraşmak, fazla büyümekten daha iyidir." ABD Savunma Bakan Yardımcısı Walter Slocombe, nisan ayının başlarında Londra'ya yaptığı gezide bana "NATO'nun BM'nin onayına ihtiyacının olmadığını, BM Anlaşması'nın 51. maddesinin ülkelere savunma konusunda geniş yetkiler verdiğini ve bunun için özel bir Güvenlik Konseyi kararının gerekmediğini" söyledi. Başka bir deyişle, NATO'nun otoritesi, uluslararası topluluktan daha geniştir. Suçlamalar acaip: Bu tehdidin tüm savaş sonrası uluslararası güvenlik sistemini yıkma potansiyeli var. Bu konuda bazı tartışmaların çıkacağını bekliyorsunuz. Ama NATO'nun geleceğiyle ilgili olarak İngiliz hükümeti içindeki tartışmalarda garip bir sessizlik hakim. Devlet Bakanı Lord Gilbert'e 1 Şubat'ta parlamentoda, NATO'nun yeni stratejik konsepti soruldu. Gilbert'in cevabı şuydu: "Şu anda görüşmeler sona ermeden açıklanacak bir plan yok." NATO, soğuk savaş boyunca, Batılı demokrasilerin kollektif güvenliği için çalıştı (gerçi kimi zaman bu etiketi Yunanistan, Portekiz ve Türkiye taşıyamadı). NATO, kırk yıl boyunca Avrupa'yı Moskova'dan emin kılacak stratejilerinin provasını yaptı. Uluslararası Stratejik Çalışmalar Enstitüsü'ne göre NATO'nun geçen yılki savunma harcamaları tüm eski Doğu Bloku ülkelerinin harcamalarından sekiz kat daha fazlaydı. (Bu ülkelerin harcamalarına Çin, Kuzey Kore, Asya'nın diğer kesimini, Ortadoğu ve Kuzey Afrika'nın harcamalarını eklesek bile, bu rakam NATO ülkelerinin harcamalarının yarısı kadardır).

Öyleyse tehdit nerede? Tehdit "alan dışında." NATO'nun sınırları dışındaki yerlerin tanımlanmasındaki jargonu şu: Doğu Avrupa, Akdeniz, Körfez, Kafkasya ve de Orta Asya. Tehdit artık somut savaş tankları şeklinde değil; büyük mülteci akınları, terörizm ve kitle imha silahları şeklinde algılanıyor. Antrax ve sinir gazları gibi. Batı'ya düşman olan devletler varoldukça ve bunlar petrol kaynaklarına yakın bulundukça, ABD bu tehdidi bertaraf etmeye hep hazır olacaktır. Güvenlik sorunu, ekonomik işbirliği ve güvenliği artırıcı önlemlerle birlikte ele alınmamalı. ABD, kitle imha silahları ile mücadele için ilk saldırı hakkını saklı tutuyor ve bunu nükleer silahlarla yapmaya hazırlanıyor. Walter Slocombe, aralık ayında "Ben NATO'nun kimyasal ve biyolojik silahların kullanılması ve kullanılma tehdidine karşı üye olmayan ülkelere nükleer silahlarla cevap verilmesi gerektiğini söylemiyorum ama bunu tamamen reddetmiyorum da..." dedi. Amerikalılar liderlik misyonunun kendilerinde kalması şartıyla, NATO ile görevi paylaşmayı kabul ediyorlar. ABD hükümet yetkililerinden Thomas Pickering, geçen yılın ekim ayında "Soğuk savaş süresince Avrupalılar için kendi topraklarına yönelik tehditler ve ABD için başka yerlerde de olsa ortak transatlantik ilişkiler için sorumluluk almak anlamlıydı. Böyle bir anlayış, Avrupa'nın topraklarına doğrudan tehdidin azaldığı ve ortak menfaatlerimize tehditlerin NATO sınırlarının dışından geldiği durumda bu anlayış pek bir şey ifade etmiyor" dedi. Peki Avrupalılar aynı fikirde mi? Aylardır sıcak tartışmalar sonrasında aynı fikirdeymişler gibi gözüküyorlar. ABD'nin Doğu Avrupalı devletler ile NATO çatısı dışında kendi askeri anlaşmalarını yapabileceğinden korkarak, Avrupalılar alan dışı operasyon prensibini kabul ettiler. Fransızlar bile sınırlı tek taraflı müdahalelere uzak değil. Fransız Savunma Bakanı Alain Richard bana "BM onayı konusunda bazı istisnalar olabilir" dedi. Buna karşılık Amerikalılar "Global NATO" fikrinden vazgeçerek, "Avro-Atlantik bölgesi" içinde güvenlik fikrinden bahsediyorlar. Başka bir deyişle, tüm Avrasya. Bu ihtimal hem Moskova hem de Pekin'i rahatsız ediyor. Çin, Amerika'nın özellikle Orta Asya'daki faaliyetleriyle ilgileniyor.

Geçen yıl ABD, Çin'in komşusu Kazakistan'la ortak bir tatbikat yaptı. Bundan daha iyi güç gösterisi olabilir mi? Azerbaycan ve Gürcistan, NATO'dan petrol üslerinin güvenlik planları için yardım istediler. Hazar Denizi'nin diğer kıyısındaki petrol zengini Azerbaycan da Ermenistan ve Rusya'nın muhtemel tehditlerinden korunmak için ABD'den topraklarında üs kurmasını istedi. Balkanlar'daki müdahalenin arkasındaki mantık, mülteci göçü ve Güneydoğu Avrupa'nın istikrarsızlığı korkusu olsa da gelecekteki operasyonları meşrulaştırılması çok farklı nedenlere dayandırılabilir. Eğer Azerbaycan'la Ermenistan arasında veya yakınlarındaki Abhazya ve Osetya'da çatışmalar yeniden başlarsa ne olacak? Askeri yükümlülükleri ve bölgedeki dev petrol yatırımları ile ABD barışı korumak için NATO müttefiklerinin yardımını istiyor. Güvenlik Konseyi oylamalarında Rusya ve Çin'in veto oyu kullanmaları kesin olduğundan, NATO stratejik enerji kaynaklarının tehdit edildiği temelinde, BM anlaşmasının savunma hükümlerini kullanmaya çalışıyor. Ordular gönderiliyor.

BM meşruiyeti iyice ihmal edildi ve "soğuk" olmasa da yeni bir savaş tüm Avrasya'ya yayılıyor. Bunun Kafkaslar olması gerekmez. Körfez, Kıbrıs, Kuzey Afrika veya etnik çatışma ve kitle imha silahı kullanılması tehdidi olan dünyanın herhangi bir bölgesi de olabilir. Kosova, NATO'nun barışı sağlama operasyonlarının sonuncusu olmayacaktır. Bu sadece ittifakın yeni rolünün perdesini aralayan bir başlangıçtır. Berlin Duvarı'nı hatırlayabilecek yaşta olan üniformalı insanlar gelecek sefer kendilerini belki evlerinden çok daha uzaklarda hissedecekler. Bu yeni cesur dünyaya hazır mısınız? Bu bize gittikçe yaklaşıyor; Whitehall, Brüksel, Washington veya ittifakın diğer başkentlerinde tartışılıyor. Siz bunu, İngiliz Futbol Takımı Manajer hakkında daha fazla kamuoyu açıklaması yapan hükümetten duyacaksınız.