Cemaatler ve ak Parti ittifakı

AK Parti, muhafazakârlık siyasetini geliştirirken önemli bir toplumsal hareketler koalisyonuna dayandı. Cemaatler sosyolojisi üzerinden okursak, AK Parti''nin en önemli özelliklerinden birisi cemaatlerle kurduğu ilişkidir. Çünkü Türk siyasal tarihinde cemaatlerle bu kadar geniş bir ittifak içinde bulunan başka bir siyasal iktidara rastlamak mümkün değildir.

Demokrat Parti Risale-i Nur, Nakşilik ve Kadirilik gibi bazı cemaatlerle ittifaklar kurmuştu. Ancak bütün Anadolu''ya dağılan cemaatlerle geniş bir ilişki geliştirememişti. Hatta kimi zaman iktidarı döneminde Risale-i Nur''un kurucu aktörü Bediüzzaman''ın tutuklanmasına bile engel olamamıştı. Demokrat Parti, elbette CHP''nin dizayn ettiği bir rejimle çalışıyordu. Cemaatleri iptal eden, onlara kök söktüren ve ''dış düşmanlar'' konseptine yerleştiren bir anlayıştı bu. Bundan dolayı DP''de de oldukça sınırlı bir biçimde bu sistemi aşabilmişti.

Adalet Partisi döneminde de cemaatlerin siyasal iktidarla ilişkileri yine çok kapsamlı değildi. Risale-i Nur, AP''yi desteklemişti. Kısa bir MSP ittifakından sonra yine AP''nin yanında yer almıştı. Rejimle uzlaşmacı bir ilişki kuran, sağ siyaseti bu bağlama yerleştiren AP, cemaatlerle de ürkek, sınırlı ve çoğunlukla kendi açısından ''pragmatik'' ve tek yönlü bir ilişki kurabilmişti. Risale-i Nur Hareketi''nin ve Süleymancıların başta olmak üzere Milli Görüş yerine AP''yi tercih etmeleri belli siyasal anlayışlara dayanıyordu. Çünkü Milli Görüş hareketi, devlete karşı İslam üzerinden giderek muhalefette bulunuyordu ve klasik İslami siyasal kültürün devlete itaatkârlık söyleminin dışına çıkıyordu. Milli Görüş hareketi, devletin laisist yönlerine dikkat çekerek devletin islamdan uzaklaşan ve ondan farklılaşan boyutlarına yoğunlaşarak ona muhalefet etmekle ''ortak iyi akla'' karşı geldiğini düşünmüyordu. Onun siyasal algısına göre yeni devlet, ulul emr değildi. Osmanlı bakiyesini reddeden, dini tasfiye hareketleri üzerine kendini inşa eden ve her çeşit İslami faaliyetlere şüphe ve hatta düşmanla yaklaşan bir devlet nasıl İslami olabilirdi?

AP ve MSP arasında cemaatler farklı ittifak stratejilerine yöneldiler. Süleymancılar ve Nurcular çoğunlukla sağ siyasetin yanında yer alırken, İskender Paşa, İsmail Ağa gibi cemaatler de Milli Görüş''ün yanında yer aldı. Kadirilik, Nakşilik, Risale-i Nur ve Süleymancılık ağırlıklı olarak sağ siyaseti desteklediler. ''Devlete karşı durulmaz'' klasik ilkesini benimsediler. Mevcut siyasal yapıyı devlet ve rejim ayırımıyla tanımlayarak hareket ediyorlardı. Rejim, devleti ele geçirmişti. Millete ve dine yabancı görüşlere mensup insanların temsil ettiği bir şeydi. Rejim kadrolar ve fikirlerle taşınıyordu. Karşı kadrolaşma ile bu aşılabilirdi. Ancak devlet, yine de ulul emirdi. Gülen cemaati de bu düşünceyi benimsiyordu. Bu çerçevede özellikle Özal''ın yanında yer aldı. Turgut Özal da başlangıçtan itibaren cemaatin liderini korumaya ve desteklemeye çalışmıştı. Gülen cemaati Süleyman Demirel ile de olumlu ilişkiler kurdu.

AK Parti iktidarı döneminde cemaatlerin neredeyse tamamı zımnen ortak bir ittifak oluşturdular. Bütün etkin cemaatler, muhafazakâr siyasetin kanatları altında yer almayı tercih ettiler. AK Parti bir açıdan bütün cemaatlerin ittifakına dayalı bir üst siyasal işlev görüyordu. Elbette Milli Görüş hareketi AK Parti''nin en temel boyutuydu. İslamcılık içinden gelen çeşitli akımlar ve gruplar da muhafazakâr siyasetin yanında zamanla yer almayı benimsediler. AK Parti ve cemaatler arasında güçlü bir işlevsel ve inanç ittifakı oluştu. Hatta AK Parti siyasal hizmeti, cemaatlere de sivil sosyal hizmeti yürütüyordu. İki kanatlı bir hizmet anlayışına dayalı bir ittifak… Cemaatler, muhafazakâr siyaset etrafında ilk defa bu kadar geniş bir biçimde bir araya geldiler. Ortaklaşa bir bilinç etrafında ilk defa bu kadar toleranslı ve beraberlik içinde oldular.

AK Parti''nin yönettiği siyasete katılma ve onunla beraber çalışmanın temelinde cemaatlerin kendilerini devlet aygıtına karşı güvenceye alma ve faaliyetlerini geleceğe taşıma anlamını içermektedir. Cemaatlerin bu ''pragmatik'' ilişki tarzları her zaman önemli olmuştur. Çünkü devletin sert müdahalelerine karşı kendilerini korumanın refleksidir bu. Her ihtilal dönemlerinde en anti-politik cemaat bile devletin geniş baskılarına maruz kalmış ve çeşitli zorluklardan geçmiştir.

Cemaatlerin ilk defa, AK Parti''ye bu kadar geniş katılmalarının iki önemli nedeni daha bulunmaktadır. Birincisi, AK Parti''nin devlete karşıt bir siyaseti temsil etmemesi ve dolayısıyla cemaatlerin ürkmesine yol açabilecek bir pozisyondan uzak olmasıdır. Muhafazkârlık, yeni bir sağ siyaseti temsil eder ve bu konuda önemli güvenceler içerir. Nitekim benimsediği demokratik söylemle edindiği meşruiyet ve yine sağ siyaset içinden gelen çizgileri kucaklaması bunu gösterir. AK Parti, Milli Görüş olduğu kadar ANAP ve DYP''dir de bir anlamda. En azından sağın akıp gelen çizgilerini Milli Görüş''le birleştirerek yeni bir siyasal havuz oluşturmuştur. Bunlar da ana siyasal akım olma avantajını ona kazandırmıştır.

İkinci olarak AK Parti, diğer sağ siyasetlere göre daha fazla İslami tonu olan bir parti olması ile alakalıdır. Söylemleri, kurucu liderleri ve yaklaşımları dinle alakalı olarak oldukça belirgin özellikler ortaya koyar. Din, ilk defa bu kadar çok etkin bir biçimde Türk siyasetinin ana gövdesine yerleşir. Bunlar da cemaatlerin AK Parti''ye daha yakın davranmasını kolaylaştırmaktadır. Cemaatlerin ağırlıklı yaklaşımı ''din-ü devlet'' formülüne dayanır. Yani devlet ve dinin ana uzlaşıyı oluşturduğu ve ehl-i sünnet anlayışının da benimsediği siyasal paradigmadır bu. Bu siyasal paradigma hem devleti hem de dini bir arada tutar. Dinin varlığı devlete bağlanır, devletin varlığı da dine. Toplumun rakipsiz iki ana varlığı yan yana, beraber ve ortak bir dünyanın içinde algılanır.

AK Parti, Milli Görüş''ün ''siyasal cemaat'' kimliğinden çıkarak bütün cemaatlerin üzerinde ittifak edeceği bir siyasal genişliğe ve derinliğe yaklaştı. Tıpkı, Osmanoğullarının Anadolu''da bütün beylikleri etrafında toplamayı başararak yeni bir siyasal birliğe yönelmeleri gibi. Osmanoğulları, yeni ürettikleri kudreti sadece Osmanlı beyliğine saklamadılar. Onu kendilerine katılanlarla paylaştılar, zenginleştirdiler ve daha ileriye taşıdılar. Hatta sadece Müslüman beyliklerle değil, Gayri Müslimlerle de bunu yaptılar. AK Parti de son yıllara kadar bunu yaptı. Milli Görüşten büyük Türkiye siyasal varlığına dönüştü. AK Parti''nin bu özellikleri nedeniyle, yeni siyasal doğuşun kurucu iradesi olmaya aday oldu. Yeni siyasal varlığın kurucu iradesi olmak, her zaman bir beylikten, bir partiden ve bir cemaatten daha fazla olmaya aday olmaktır. Burada katılıma açıklık, kapsayıcılık ve grup çıkarlarının ötesine ulaşmak büyük bir önem taşır.