Çözüm sürecinde akillerin önemi

Sosyal ve siyasal olaylar, toplum ve fert olarak iki ana grupta toplanır. Olaylar fen açısından da makro ve mikro sistem olarak ikiye ayrılır. Bunların sosyal ve siyasal görüntüleri makro sistem için toplum, mikro sistem için fert ya da bireyler oluşturur. Her iki grup için de kendi kurallarına uyulması doğru sonuçlar verir.

Toplumsal olayların geçmişi, geleceği ve ne yapacağına dair bilgi makro sistem olarak incelenmesine dayanır. Ayrıca toplumsal olaylar fen ve sosyal/siyasal açıdan dinamik sistemlerdir. Çünkü, toplum bireylerin birlikte yansımasıdır. Yeni anayasa, demokratikleşme, çözüm süreci ve benzer olaylar dinamik sistem olarak görülmekte ve bu şekilde yürütülmektedir. Bu nedenle toplumsal olaylar analiz edilirken sonuçtan önce sebebe bakılır. Toplumu şekillendiren ve yön veren etki dış (çevre ve sosyal gidişat) merkezlidir.

Toplumu ilgilendiren ferdi/bireysel olaylar ise mikro sistem kurallarına göre analiz edilmelidir. Bireyler toplumun bütün gidişatına da uymazlar. Çünkü bireyi yönlendiren etki toplumsal olayların aksine şahsın kendisi yani iç etkendir. Bu nedenle, bireysel ve ferdi olaylarda sonucu analiz etmek için sebebe bakmak doğru değildir. Bireyin gelecek için ne tasarladığını, nerede-nezaman ve nasıl davranacağını önceden kestirmek de mümkün olmayabilir. Yani fertler toplumların genel gidişatına uyma zorunlulunda olmak istemezler. Bu eğilimi doğrudan yönlendiren ve yöneten bireyin kendisi her an yeni bir halet-i ruhiye içindedir.

Ancak toplumu ilgilendiren bireysel ve ferdi olaylar analiz edilirken sosyal ve siyasal açıdan mikro sistem kurallarına pek uyulmamaktadır. Bunlar yol kazalarına ve beklenmedik sonuçların doğmasına neden oluyor. En önemlisi de çözümün tıkanmasına kadar gidebilecek potansiyeli de içinde barındırmaktadır. Bireysel olaylar üzerinde toplumsal olaylara göre daha az durulmaktadır. Daha önce çözüm sürecinin başına gelen; İmralı-Oslo sızıntısı, Habur girişimi, özel üretim böcekler ve diğer benzeri olayların istenmedik şekilde sonuçlanması, toplumu ilgilendiren bireysel/ferdi aktörlerin mikro sistem olarak görülmemesinden kaynaklanmaktadır.

Bireyleri harekete geçiren bu iç etki batı ve doğu toplumlarında farklı şekillerde etkisini gösterir. Fransa için özgürlük merkezli algılanıp bireyin harekete geçmesini sağlar. Doğu ve Türkiye gibi toplumlarda bireyler, kişisel çıkarlarını toplum için feda edebilirler. Tarih bu tür güzide şahsiyetlere tanıklık etmektedir. Bu tür bireysel olayların batı ve doğu toplumlarında iki farklı tezahürü demokrasi anlayışına da yansır. Batıda tabandan yukarı, doğuda ise yukarıdan tabana doğru eyleme dökülür. Çünkü doğu toplumlarında kalp, insanı harekete geçiren iç etkenin düğmesi hükmündedir. Bu nedenle toplumsal olayları etkileyen bireysel ve ferdi olaylar ilmi marifetin, mistik marifet önceliğinde tezahürü olacak şekilde analiz edilmelidir.

Doğu toplumlarında bireyin, kişisel çıkarlarını toplum için feda edebilmesi övünülesi bir özelliktir. Günümüzde, çözüm süreci gibi ciddi problemler özenle sürdürülmek istenirken, temel belirleyicilerin topluluklar ve gruplar olduğu algısı bireysel aktörlerin toplumsal yansımasında doğru analiz edilememesi ülkenin çözmek istediği önemli sorunlarda doğru netice alamamasına neden olabilmektedir. Toplumu ilgilendiren bireysel aktörlere dair analizleri fen, sosyal ve siyasal yorumcular birlikte yapmalı ve toplumun değerlerine uygun bakışla gerçekleştirmelidirler.

Bu toprakların halkları; fedakâr özellikli, hayaline sınır koymayan, tefekkür erbabı ve hiss-i müşterek''e önem veren bir değer yargısına sahiptir. Âkil insanlar da bu noktadan halkın idrak güçlerini harekete geçirmesi açısından son derece önemlidir. Çözümün olumlu sonuçlanması ve daha önceki hataların tekrar edilmemesi için; süreci yönlendiren bireysel aktörler ve bunlarla bağlantılı fertler mikro sistem çerçevesince ele alınmalıdır. Sorunların çözümünde, ilmi yeterlilik kadar ameli yeterliliğe de dikkat edilmelidir. Bu tür bireysel olayları toplumsal olay gibi analiz etmek tamamen yanlıştır. Halk için asıl olan siyaset ve makam değil, adalet ve ibadettir. Adalet, ülkenin bütün renklerini kucaklayan bir yapıdır. İlmi veriler sosyal ve siyasal analiz açısından ülke hamuruyla yoğrulmalı, akıl çalıştırılmalı ve kalp işletilmelidir. Özellikle doğu toplumlarında fikirler hisler ile beslenir. Doğru beslenen bu hislerin sahipleri bilimi aklın aşkı olarak görüp, çalışmalarını doğru mecraya yönlendirmiş olurlar.