Engelliler​, empati ve emniyet kemeri

10-16 Mayıs Engelliler Haftasıydı. Bu hafta vesilesiyle hazırladığım basın bültenindeki  ''Yılda bir defa da olsa herkesi 10-16 Mayıs arası bir engelli adayı olduğunu hatırlaması, empati kurup toplumda engelliler adına neler yapabileceğini düşüncesine davet ediyorum'' ifadeleri galiba dua yerine geçti. Geçirdiğimiz kaza bunu anlamak için belki iyi bir kaza değildi ama kesinlikle iyi bir örnekti.

14 Mayıs Salı gece saat 21 civarında bizim ülke için ''sıradan'' bir kaza geçirdim. Esenboğa Havaalanı''ndan dönüşte makam aracımız bir araca çarptı. Çarptığımız araç ''olmayan'' bir yoldan pratik bir şekilde karşıya geçmek ve yaklaşık 500 metre mesafedeki kavşağa kadar gitmeden yolu kısaltmak isterken neredeyse bizim ''hayatı kısaltacaktı.'' Bizlerde ise emniyet kemeri bağlı değildi.

Şoförlük sadece direksiyon değildir. Şoförlük; kurallara riayettir, saygıdır, sabırdır, beklemek gerektiği zaman beklemektir, hem kendi canını hem de karşıdakinin canını düşünmektir.

Kurallar katı olsa da uygulamadaki aksaklıklara mutlaka kafa yormalıyız; sürücüler bildiği kuralları niçin uygulamıyor? Belki, eğitim sistemimizi bu yönüyle de gözden geçirmemiz gerekiyor!

Emniyet kemeri kullanımı, kazalardaki yaralanmaları azaltan en önemli etkenlerin başında gelir. Gerek ülkemizde, gerekse yurt dışında yapılan pek çok araştırmada hem önde, hem de arkada emniyet kemeri takmanın gerekliliği vurgulanmaktadır. İngiltere Ulaşım Araştırma Laboratuarı (TRL) analizleri, ön koltuk yolcularının tamamına yakınının emniyet kemeri takmasına karşılık, daha düşük oranda emniyet kemeri kullanan arka koltuk yolcularının yaralanma riskinin 2 kat, fırlatılma riskinin ise 7 kat daha fazla olduğunu ortaya koymuştur. Emniyet kemeri takmamış arka koltuk yolcuları en çok kafa, yüz ve boyun zedelenmelerine maruz kalmaktadır. Arka koltuk yolcularının en büyük yaralanma nedeni fırlatılmadır. Emniyet kemeri kullanımının zorunlu olduğu ülkelerdeki ölüm ve yaralanma oranları, kullanımın zorunlu olmadığı ülkelere göre yüzde 40 daha azdır. Avustralya''nın bir eyaleti olan Viktorya''da emniyet kemeri kullanımı 1970 yılında zorunlu hale getirilmiştir. Bundan 4 yıl sonra 1974 istatistiklerinde ölümlerde yüzde 37''lik azalma, yaralanmalarda yüzde 41''lik azalma ve omurilik zedelenmelerinde ise yüzde 27''lik azalma meydana gelmiştir.

''Emniyet kemerinizi belinize bağlayın, zira size bel bağlayanlar var'' sözünü yıllar önce yazmıştım. Katı bir şekilde de uygularım, yanımdaki, yakınımdaki herkese de uygulatırım. İlginçliğe bakın ki, yılda belki de bir kez olabilecek bir hatayla, o anlarda emniyet kemeri takmayı -yanımda oturan arkadaşla sohbete dalarak- unutmuştum. Tıpkı bir kez diş fırçalamayı unutmak gibi ama sonuçları o kadar da basit olmadı. Emniyet kemeri takılı olsa muhtemelen hiçbir şey olmadan atlatacağımız bir kazanın bedeli sağ el bileğimde oluşan bir kırık oldu.

Araçtan indim. Kendimi -hekim gözüyle ama tabii ki zihinsel olarak- şöyle bir muayene ettim: Hafızam yerinde, çift görme yok, bacaklarımı ve sol kolumu hareket ettirebiliyorum. Sağ kolum ağrılı, şiş ve şişlik artıyor. Ambulanstaki kemer kenara düşmeyi önlüyor ama ileri geri gidişe çok mani değil.

Bu arada seyahat halinde yollardaki bütün kasisleri fark ediyorsunuz.

Bir yere giderken hep yere ve sağa sola bakarak yürürüz. Bu kez tavanlardan ve etraftaki seslerden nerede olduğunuzu anlamaya çalışıyorsunuz. Bu arada kazayı yakınlarımıza da haber vermeli diye düşünüyorum.

Bir kaza hasta yakınlarına nasıl haber verilmelidir? Ben eşimi bizzat arayarak ve gerçekçi bir ifadeyle verdim.

Bu arada ambulansımız bir üniversite hastanesi aciline ulaştı. Doktor arkadaşlar sürekli koşturmacada. Bir yandan da karar aşamasındalar. Hastanın teşhis ve tedavisiyle ilgili kararların hastada hangi duygulara yol açabileceğini hesaplamak gerekiyor: ''Perşembeye kadar beklesin, Perşembe sabahı ameliyat ederiz.'' Niye Perşembe, niye ameliyat? Belirsiz...

Neyse en sonunda o gece sağ el bileğimdeki kırıklar tespit edildi ve alçıya alındı.

Vücudumuzda bizim keşfetmemizi bekleyen çok organımız var. Sol elim sürekli gözümün önünde ama ona gereken ilgiyi göstermediğimi ona ihtiyaç duyduğum zaman anladım. Takımları şampiyon yapan yedek kulübesidir derler. Gerçekten şampiyon takımlar yedek kulübesindeki sporcularını sürekli hazır halde tutarlar.  Bu, belli ki insanlar için de öyle... Ben ''yedek kulübesindeki'' sol elimi yeterince böyle bir ihtiyaç durumuna göre hazırlayamadığımı farkettim.

Sol elle nasıl yemek yenilir, nasıl yazı yazılır, elbise giyilir, çıkartılır, tuvalette, banyoda, lavaboda. Sağ kolunuz kaşınır, sol elinizi götürürsünüz, alçı!  Sol kolunuz kaşınır, sağ elinizi götürmek istersiniz, alçılı! Halbuki normal yaşantınızda ''Kaşıntı'' der, geçersiniz. Aslında bu yazının amacı biraz da ''deyip geçmek'' kadar basit bir yaşam olmadığını da ortaya koymaktır. Günlük hayatımızda, çok basit şeyler için ''zaten'',  ''sıradan'', ''amaaan!'' gibi geçiştirdiğimiz anların bir anda karşımıza çıkabileceğini hiç akıldan çıkarmamalı! Bir de hayattaki rollerimizin her an yer değiştirebileceğini...