Eşik aşıldı, geriye dönüş yok

Büyük kırılmalar yaşadığımız bir yılı arkamızda bıraktık. Türkiye 2013''e iyi bir ivme ile başlamıştı. 22 Mart''ta Diyarbakır''da gerçekleşen tarihi Newroz kutlamasında Öcalan''ın ''Artık silahlar sussun'' dediği mektubunun okunmasıyla resmen başlamış olan barış sürecini, bir gün sonrasında gelen İsrail''in tarihi özrü takip etmişti. Türkiye''nin yakaladığı ivme Mayıs ayına kadar hep artı yönlü seyretti. Ardı ardına dev projelerin temeli atıldı, yeni projelerin ihaleleri yapıldı. Mayıs ayında faiz, döviz kuru ve borsa gibi ekonomik göstergeler en iyi değerlerine ulaştı. Türkiye''nin IMF''e olan borcu bitti. ''Sıfırcı hoca'' olarak bilinen Moody''s dahi Türkiye''nin kredi notunu yükselttiğini açıkladı ve Türkiye dünyanın en önemli kredi derecelendirme kuruluşları açısından ''yatırım yapılabilir'' seviyesine geldi.

Mayıs ayının sonunda Gezi olaylarının paralelinde ABD Merkez Bankası''nın (FED) tahvil alımlarını kısa süre içerisinde azaltarak paranın musluklarını kısacağına dair verdiği sinyallerle birlikte yükselen endişeler piyasaları vurdu. Türkiye ve içinde bulunduğu coğrafya için dönüm noktası burasıydı, kırılma burada başladı. Küresel kriz sonrası gelişmiş ülkeler eksiye giderken gelişmekte olan bazı ülkelerle beraber artıya giden Türkiye için, Haziran''la beraber belirsizlikler artmaya başladı. 30 yıllık savaşın bitmesiyle önümüzdeki beş yıl içinde Türkiye''nin, doğusuyla beraber dünyanın en çok yabancı yatırımcı çekecek bölgelerinden biri olacağı tahmin edilirken, Gezi Parkı''ndan, önce İstanbul''a sonra ülkenin tamamına yayılmaya çalışılan sosyal huzursuzluk, Türkiye''yi en çok ekonomik açıdan vurmayı hedefliyordu.

ABD''de başta silah sanayisi, enerji ve finans sektörü olmak üzere, küresel krizle beraber şaşalı kar oranlarını kaybeden ve savaşla beslenen endüstrileri elinde tutan Neocon''lar, hem FED''in parasal genişleme politikalarına hem de istihdam sağlayan küresel sermayenin Türkiye gibi ülkelere gitmesine karşılar. AB''de de Neoconlar''la benzer bir rolü Almanya üstleniyor. Bu yüzden Haziran ayında ABD''nin verdiği sinyallere rağmen tahvil alımlarını azaltmaması gibi, Avrupa''da Nisan ayında Almanya''nın dayattığı kemer sıkma politikasının yerine yapısal reform seslerinin yükselmesini birbirinden ayrı okumamak gerekir. Neoconlar''ın aynı zamanda Suriye''de muhaliflerden yana tavır koymaya çalışan Obama yönetiminin aksine, Esad rejimine destek vermesi, ha keza Almanya''nın da diğer AB ülkelerinin aksine Neoconlar''la benzer bir politika içerisinde olması, para politikalarındaki benzerlikle paraleldir. Nitekim önce AB''de sonra ABD''de Suriye''de muhaliflere silah yardımı yapılması kararının Neoconlar''ın ve Almanlar''ın dayattığı para politikalarına karşı gösterilen direnişin ardından gelmiş olması bu benzerliğin belirginleşmesi bağlamında önemlidir.

2013''ün ortalarında, Neocon ve Almanlar''ın tüm karşı çıkmalarına rağmen vaat edilen yardımların gerçekleşmemesinde en önemli neden bu yapıların bahane olarak öne sürdüğü El Kaide faktörüydü. Aynı dönemde Suriye''de Irak ve Şam İslam Devleti''nin (IŞİD) kurulması, bu grubun muhaliflerin elini zayıflatan eylemlerde bulunması, daha da ileriyle giderek bazı bölgelerde muhaliflere karşı da çatışması, hem sahada muhalifleri geriletti hem de imaj açısından çok büyük hasar verdi. Bu süreçte özellikle Rojava''daki savaş, gerek IŞİD gerekse PYD''nin Esad rejiminin ekmeğine yağ süren ve Türkiye''yi zorda bırakan hamleleri, aynı zamanda devam etmekte olan çözüm sürecini hedefliyordu.

Aynı dönemde İsrail destekçisi bu yapılar, Müslüman Kardeşler''e ezeli düşman olan Körfez ülkelerinin maddi desteğiyle gerçekleşen Mısır darbesi ve ardından yapılan katliamlarda, Süveyş kanalının kontrolü, Filistin-İsrail barış görüşmeleri gibi konularda İsrail lehine avantaj sağlayacağını garanti altına aldıkları General Sisi''yi desteklediler. Neoconlar''ın önde gelen düşünürlerinden Michel Rubin, bu konudaki Neocon tutumunu şöyle açıklıyor: ''Ordunun, İslamcıları yenmesi ve yer altına çekilmeye itmesi, Mısır''da, Suriye''de ve Türkiye''de Müslüman Kardeşler''in Hamas''la birlikte geri eski hallerine dönmelerini sağlamak önemli. Ortadoğu''nun geleceği için yapabileceğimiz en iyi şey bu...''

Darbenin hemen ardından Neocon saflarında yer alan gazetelerde çıkan ''Obama artık dış politikada tek başına hareket edemeyeceğini anlamıştır'' türü yorumlar, kimler tarafından desteklendiğini göstermesi açısından önem taşıyor. Aynı şekilde, ''Erdoğan şimdi tamamen yalnız kaldı, acaba ne kadar dayanabilir?'' tarzı yazılar da ne Mısır darbesinin ne Suriye''deki iç savaşın gidişatının Türkiye''nin yaşadığı kırılmadan ayrı olmadığını gösterir niteliktedir.

Gelelim bu güne. 17 Aralık''ta Türkiye''yi ayağa kaldıran yolsuzluk ve rüşvet skandalı görünümlü hükümete yönelik operasyonun, Mayıs ayından beri sallayarak düşüremedikleri Erdoğan''a yönelik bir hamle olduğu daha ilk dakikadan itibaren kendini belli etti. İlk operasyonlarda yer alan Halkbank, TOKİ, Emlak GYO gibi hedefteki stratejik noktaların devamının olduğunu, bir hafta sonra ''ikinci dalga'' olarak basına sızdırılan dosyayla öğrendik. Bilal Erdoğan, Yasin El Kadi ve Başbakan Erdoğan''a yakın çok sayıda iş adamının bir sepete doldurulması ve operasyona niyetlenilmesinin aynı zamanda sembolik bir karşılığının olduğu da daha ilk bakışta göze çarpıyor. Türkiye''nin kalkınması ve geleceği hedef alındığı gibi, Erdoğan El Kaide''yle ilişkilendirilmeye çalışılıyor ve bugüne kadar altına imza atılmış tüm başarılara ''terör'' gölgesi düşürülmek isteniyor.

Tüm bunlar yaşanırken FED''in, Gezi olayları sırasında sinyalini verdiği tahvil alımını azaltma yolunda ilk adımı atması da bir rastlantı değil. Tahvil alımlarının 10 milyar $ düşmesinin piyasalara etkisi, Türkiye''de sivil siyasetin karşı karşıya darbe tehdidiyle birleşince ülkenin karşı karşıya kaldığı zarar 100 milyar $''ı aştı. Gezi olaylarının sebep olduğu maliyete ve bu darbe teşebbüsünün neden olduğu zarara bakarak bile, bunların küresel faktörlerden ayrı tutulmasının mümkün olmadığını kabul etmek gerek. Bu yüzden ''Hırsız var'' çığlıklarıyla ülkeyi yakmaya kalkanlar da, siyasi menfaat uğruna mı cehaletten mi bilinmez ''Bunun dış odaklarla ne alakası var canım'' diyenler de, ne kendilerini ne başkalarını kandırmaya çalışmamalı.

Peki bundan sonra ne olur? Pazartesi günü itibarıyla, borsanın haftaya hızlı bir yükselişle başlaması, dolar ve euro''nun düşmesi, siyasi tansiyonun yükselmesiyle başlayan panik havasının geçen haftaya oranla nispeten azaldığını, Erdoğan''ın hafta sonu verdiği mesajların yerini bulduğunu söylemek mümkün. Ancak bu toparlanmanın tepkisel olduğunu belirtmek gerekiyor. Geldiğimiz noktada, yeni bir operasyon olmasa dahi bürokratik darbe tehdidinin yargı üzerinden siyasal iradeye yönelmiş olmasında aşılan eşik nedeniyle başlayan siyasi belirsizlik bitmeyecek. FED etkisi de bizi bir süre daha terk etmeyecek. Seçim sathına girmiş olmamızın da belirsizliğe katkısı olacak. Bu belirsizlik ortamı, yatırımcıyı ürküten ve yatırımları kısmaya yönelten, bireylerin de tüketim ve harcamalarını azaltmaya yönlendiren bir özellik taşır. Maliyetlerin artması ve dış kaynaklı finansmanın sınırlanmasını da bu tabloya kattığımızda, 2014 yılı başlarken ekonomik olarak bir hayli zorlanacağımızı söylemek gerekiyor. Ancak Türkiye''nin 2013''ün ortasında yaşanan kırılmayla değişen kaderini, yeniden lehine çevirmek ve ipleri eline almak için, mutlak surette siyasi risk ve belirsizlikten kendini arındırması şart. Bunun yolu da, Ak parti-Cemaat kavgasının uzlaşmayla sonuçlanacağını söyleyenlerin aksine hiçbir şekilde sulhten geçmiyor. Türkiye''nin orta ve uzun vadede, Orta Doğu''nun uzun vadede geleceği bu savaşın kazananına bağlı görünüyor.