FP'de kadın çıkmazı

Dün Yıldız Ramazanoğlu'nun kadınların siyasete katılmaları ve kimi partilerin bu konudaki tavırlarını ele aldığı bir yazısını yayınlamıştık. Bugün de aynı konuda Nazife Şişman ve Fatma Karabıyık Barbarosoğlu ile yaptığı söyleşileri yayınlıyoruz. Her iki söyleşide de FP'nin kadın aday gösterme konusundaki yaklaşımı üzerine görüşler yer alıyor.

SÖYLEŞİ: YILDIZ RAMAZANOĞLU

Türkiye'de İslami hassasiyeti olan kadınlar, aktif siyasete katılmak için yeterince istekli ve talepkar mı?

Siyaset Türkiye'deki İslami hassasiyete sahip kadınlar için çok yeni bir alan. Okuldan iş yaşamına dek her alanda birtakım engellerle karşılaşan bu kadınların, taleplerini cesur dillendirmelerini beklemek haksızlık olur. Tüm bunlara rağmen özellikle RP çatısı altında (çünkü sadece bu parti onları oldukları gibi kabul etti) bu talebin bariz bir şekilde ortaya konulduğunu gördük geçtiğimiz yıllarda. Tabanda böyle bir hareketlilik var, her ne kadar yönetim kadrolarında rol almaya ve milletvekilliği düzeyine henüz ulaşamamış olsa da...

FP başörtülü kadın adaylara geçit vermiyor. Vesayet altında tutulan kadınlara 'ehliyet ve liyakat sahibi kadın yok' suçlaması ve tespiti de vardı.

"Ehliyet ve liyakat sahibi kadın yok" tespitini neye göre yaptığınız önemli. Türkiye'de son dönemlerde her tür değerlendirme görünürlük üzerinden yapılıyor. Biz de böyle bir değerlendirme yapma hatasına düşmemeliyiz. Şu anda ön plana çıkmış kadınlar belki gözükmüyor. Ama tabanda çalışan ehliyet ve liyakat kazanmakta olan pek- çok kimse var. Ama hem sabık RP'de hem de bugünkü FP'de tesettürlü kadınların önünün özellikle kesilip yerine geçtiğimiz yıllarda mühtedi mankenlerin, bugünse başka bazı meslek sahibi başörtüsüz kadınların, 'siyasi istikrar' kaygısıyla da olsa vitrine yerleştirilmesi ise bu ehliyet ve liyakat kazanımını yavaşlatıyor diyebiliriz.

'Taban hazır değil' tespitini ise şöyle düşünmek gerekiyor: Eğer taban başörtülü adaya hazır olmayacak kadar muhafazakar ise, vitrine konulan sarışınlara hiç hazır olmamalı. Eğer böyle değilse, yani taban başörtülü adaya hazır değil de sarışın adaya hazırsa, o zaman bu partinin politikasını değil, halkın geçirdiği toplumsal değişimi konuşmak gerekir. Fazilet'in kadın meselesinde birtakım çıkmazları olduğu bir gerçek. Bunların bir kısmı, belki devlet içindeki birtakım merkezlerin baskısı ile açıklanabilir, ama hepsi değil. FP tesettürlü kadınları incitici birtakım -ihtiyari ya da gayrı ihtiyari- davranışlar sergilemiştir. Vitrin oluşturmaya çalışmak bunun en bariz örneklerinden...

Kadınlar açısından temsil etmek ve temsil edilmek ne ifade ediyor?

Siyasal temsil, toplumsal taleplerin siyasete taşınmasını sağlayacak mekanizmaların varlığıyla mümkün olur. Fakat Türkiye, bu açıdan temsil krizi yaşayan bir ülke... Toplumsal dinamikler siyasete taşınamamakta, bazı dinamiklerin önü özellikle kapatılmaktadır. Kadınların siyasal temsili konusunda fikir yürütenler, genelde feminist bir yaklaşım ortaya koyuyorlar. Onlara göre kadınları ancak kadınlar temsil edebilirler. Bu nedenle nüfusun % 50'sini kadınlar oluşturduğuna göre Meclis'in % 50'sini de kadınlar oluşturmalıdır.

Aslında cinsiyeti bir ideoloji olarak kabul etmediğiniz sürece, sizi temsil edenin erkek veya kadın olması pek önemli değildir. Önemli olan temsilcinin, vekilin sizin dünya tasavvurunuza sahip olması ve sizin siyasal ve toplumsal taleplerinizi dillendirmesidir. Bu çerçevede yaklaşıldığında Türkiye'deki temsil krizinin cinsiyetle alakası yoktur. Asıl sorun, belirli bir dünya tasavvuruna ve siyasi talebe sahip erkek ve kadınların temsil edilemeyişidir.

Başörtülüler Meclis'te temsil edilmiyor ama...

Aslında cinsiyeti bir ideoloji olarak kabul etmediğiniz sürece, sizi temsil edenin erkek veya kadın olması pek önemli değildir. Önemli olan temsilcinin, vekilin sizin dünya tasavvurunuza sahip olması ve sizin siyasal ve toplumsal taleplerinizi dillendirmesidir. Bu çerçevede yaklaşıldığında Türkiye'deki temsil krizinin cinsiyetle alakası yoktur. Asıl sorun, belirli bir dünya tasavvuruna ve siyasi talebe sahip erkek ve kadınların temsil edilemeyişidir.

Bu aslında başörtülü kadınların temsilinden ziyade, Türkiye'de güçlü bir dinamiğin kamusal alanda temsiline konulan yasağa eleştiridir. Yoksa 'Başörtülü kadınları sadece başörtülü kadınlar temsil eder' gibi bir mantığı doğru bulmuyorum. Temsilin cinsiyet bazında değerlendirilmesi ancak cinsiyetçi bir ideoloji için anlamlıdır.

Çeşitli vesilelerle dünya Müslüman kadınları ile biraraya geldiniz. Yönetime katılıp katılmama konusunda genellenebilecek bir eğilimden söz etmek mümkün mü?

Kadınların siyasete katılımı tüm dünyada yaygın olarak tartışılan konulardan. Elbette Müslüman kadınlar da bu konuya ilgi duyuyorlar. Hatta bu konuda İran ve Sudan çok belirgin bir örnek teşkil ediyor. Kadınların siyasete katılımı konusunda belirgin bir teşvik var bu ülkelerde. Belki bu toplumların siyasi geleneklerinde de varolan bir husus bu, ama bir devlet politikası olarak benimsendiği de söylenebilir. Bu ülkelerin İslami yönetimler olduklarına dikkat edilecek olursa, uluslararası medyalarda çizilmeye çalışılan Müslüman kadının ezilmişliği edebiyatına pek uymayan örnekler olduğu görülüyor. Siyasetin üst kademelerinde kadınlar çok büyük oranlarda yer alıyor. Pekçok İslam ülkesinde kadınlarda siyasete katılım konusunda güçlü bir talep olduğunu söyleyebiliriz.

Kadınlar siyasete katılım konusunda uluslararası fonlarla destekleniyorlar. Bu tavrın ardında yatan çok büyük siyasal planlar var. Bir kere kadınların toplumsal ve siyasal süreçlere katılımı toplumun modernleşmesini hızlandıran hususlardan. Diğer taraftan bu değişim aynı zamanda o ülkenin uluslararası sisteme entegrasyonunu da kolaylaştırıyor.

Ama ben bunları dile getirirken başka bir hususu da düşünmeden edemiyorum. Bu katılım çoğu yerde doğal gelişen bir toplumsal süreç olmaktan çok uzak. Kadınlar siyasete katılım konusunda uluslararası fonlarla destekleniyorlar. Bu tavrın ardında yatan çok büyük siyasal planlar var. Bir kere kadınların toplumsal ve siyasal süreçlere katılımı toplumun modernleşmesini hızlandıran hususlardan. Diğer taraftan bu değişim aynı zamanda o ülkenin uluslararası sisteme entegrasyonunu da kolaylaştırıyor. Batılı ülkelerin özellikle Amerika'nın Birleşmiş Milletler şemsiyesini kullanarak eşitlik, katılım gibi sihirli sözcüklerle dünyanın geri kalan ülkeleri üzerinde 'bilinç yükseltme' adı altında bir hakimiyet kurduğu yolunda çok güçlü iddialar var. Bu nedenle bence Müslüman kadınların siyasete katılımı gibi bir konuyu ele alırken bu çerçeveyi de dikkate almak gerek.