HSYK teklifi ve yargının inşası

Yoğun direniş ve tartışmalara sahne olan ve bu aşamada dondurulan HSYK değişikliği teklifi, Cemaatin elinde olan yargı içi iktidara olan bakış ve nitelendirilmesinin değiştiğinin resmi belgesi niteliği taşımaktadır. 17 Aralık Krizi sonrasında başta Sayın Başbakan olmak üzere hükümet ve AK Parti yetkilileri yargı yönetiminin ''Çete'', ''Paralel Yapı'', ''Haşhaşi'' vs şeklinde tanımlanan illegal örgütün eline geçtiğini ifade ettiler. Böyle bir tanımlamadan sonra doğal olarak beklenmesi gereken, bu yapıya müdahale edilmesiydi. Nitekim HSYK teklifi de bu amaçla Meclis''e sunuldu.

Teklif, HSYK yasası yanında yargı yönetimiyle ilgili diğer yasalarda birtakım değişikler öngörüyor. Adalet Komisyonu''nda kabul edildiği şekliyle bakıldığında bu değişikliğin özellikle HSYK ve Türkiye Adalet Akademisi''ni hedef aldığı görülmekte. Bunun yanında teklifin 1. maddesinde  Yargıtay''ın yönetimi ile 43''ncü maddesinde Anayasa Mahkemesine seçilecek üyenin niteliklerine ilişkin düzenlemeler yer almakta.

Hemen belirtelim ki, Demokrat Yargı Derneği olarak kamuoyuna duyurduğumuz gibi bu teklif ''doğru hedeflere'' yönelmiştir. İddia edildiği gibi ''Yargıyı ele geçirmeye'' değil, ''yargının yönetimini ele geçiren illegal yapıya'' dönüktür. Bunun nasıl olduğunu birazdan anlatacağız. Ancak teklifin bürokratik kaygılarla yapılan müdahaleler nedeniyle meşruiyetinin ve inandırıcılığın ciddi şekilde zedelendiğini de bir kenara not edelim ve yargı kamuoyunda meşruiyeti sağlayacak doğru yöntemleri önerelim.

Bu konudaki eleştirilerin geneli HSYK''nın, Kurul''un başkanı olan Adalet Bakanlığı''na bağlandığı şeklindedir. HSYK üyelerinin hangi dairede görev yapacağının ve Kurul''da çalışacak personelin belirlenmesinin Kurul başkanına bırakılmasının Anayasa''ya aykırı olacağı ileri sürülmektedir. Anayasa Komisyonu''nun kabul ettiği metinde teklifin ilk halinde anayasaya aykırı gözüken –kurul üyeleri hakkında soruşturma sonrası karar verme yetkisini Kurul başkanına veren- düzenlemenin madde metninden çıkarılmış olduğu görülüyor. Başkanın, Kurul üyelerinin görev yapacağı daireler ile personeli belirleme yetkisine gelince, idari teşkilat yapımız incelendiğinde HSYK benzeri kurul ve heyet halinde çalışan idari yapıların olduğu görülmektedir. Örneğin. BDDK, SPK, YÖK, KİK vs. Bu yapılara bakıldığında kurul ve kurum olmak üzere ikili bir yapı görülmektedir. Kurul kısmında çalışma düzeni ve esasları kurul başkanı tarafından, kurum kısmında görevli personel ise doğrudan Kurum ve aynı zamanda Kurul başkanına bağlı olduğu, kurul üyelerin doğrudan doğruya kurum personelinin atama, terfi, disiplin işlemlerinde söz sahibi olmadığı görülmektedir. Bu durumda aynı zamanda idari bir kurul niteliğinde olan HSYK açısından bakıldığında kurul üyelerinin görev yapacağı dairelerin belirlenmesi ve personelin ataması vs. hususlar bakımdan herhangi bir aykırılık görülmemektedir. Ancak hemen denilebilir ki her ne kadar HSYK bir idari kurul olsa da anayasada ''mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına göre kurulur'' denilmekte o halde idari kurul yapıları örnek alınamaz. O halde gelin kurul veya heyet halinde çalışan mahkeme yapılarını inceleyelim. Örnek olarak ağır ceza mahkemesi veya bölge idare mahkemesini alalım. Bilindiği gibi bu mahkemelerde bir başkan birden fazla üye görev yapmaktadır. Bölge idare mahkemesinde birden fazla heyet oluşturulabilmekte, hangi üyenin hangi heyette görev yapacağı, hangi dosyalara hangi heyetlerin bakacağı başkan tarafından belirlenmektedir. Mahkeme personeline gelince, yazı işleri müdürü, katip, mübaşir, hizmetli ve şoför vs. idari personelin üzerinde idari tasarruf ve disiplin işlemi yapma yetkisi başkana aittir. Bu açıdan da bir sakınca görülmemektedir.

HSYK teklifinin yanlışlarına gelince; en büyük yanlış burada ''tetkik hakimi'' çalıştırılmasıdır. Doğrusu Anayasal zorunluluk gereği genel sekreter ve müfettişler dışında hakim-savcı çalıştırılmaması gerekmektedir. Nedenine gelince, birincisi burada yapılan işin mahiyetine bakıldığında bu işleri yapacak kişinin tetkik hakimi olmasına gerek yoktur. Çünkü burada yapılan iş; hakim-savcıların personel dosyalarının tutulması, terfi ve tayin işlemleri, hastalık rapor ve izin işlemleri vs. tamamı idari iş ve işlemlerdir. Herhangi bir bakanlığın veya kurumun personel genel müdürlüğünde yapılan işlemin aynısıdır. Kurumun adı HSYK diye idari işlerde hakim-savcı çalıştırma mantığını biraz ilerletirsek, Kurul''un çaycısının da hakimlerden olması gerektiği gibi absürt bir sonuca varırız. Personel seçimi ve istihdamında doğru olan yapılan işin niteliğidir. Personel işi ise personel işinden, mali iş ise mali işten anlayan bu konuda formasyon almış, çay demleme ise iyi çay demleyen ve temiz şekilde hizmete sunan kişiler burada görev yapmalıdır. Fakat, teklifte tetkik hakimliğinin devam ettirildiğini görüyoruz. Bu durumda teklifin amacının işin doğrusunu bulma değil HSYK''daki koltukların el değiştirmesi olduğu şeklindeki yorumları haklı çıkarmaktadır.

Ayrıca artık kürsü dışında –Adalet Bakanlığı, HSYK, Akademi, diğer bakanlıklar ve kuruluşlar –Hakim ve savcı çalıştırmanın anayasal sakıncası yanında kamu kaynaklarının kötüye kullanılması olduğu artık anlaşılmalıdır. Bugün maalesef anayasanın öngördüğü erkler ayrılığı ilkesi yargı yönünden geçersiz hale gelmiştir. Detaylandırmak gerekirse, Yasama ve Yürütme/idare organı mensupları (Milletvekili/ Müsteşar, vali vs.) görevlerinden ve sıfatlarından ayrılmadan bir başka organda görev alamaz. Ancak hakim ve savcılar bu sıfatlarını terk etmeden, genel müdür, daire başkanı, hukuk müşaviri, danışman vs. unvanlar altında başta Adalet Bakanlığı olmak üzere tüm bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapabilmektedir. Başka bir ifade ile yargı erki mensupları idare organını işgal etmekte ve kanserli hücre misali bakanlıklar ve diğer kurum ve kuruluşlarda hızla çoğalmaktadırlar. Bu işin anayasal yönüne bakan kısmıdır.

Kamu kaynaklarının israfına gelince, hakim ve savcı olarak istihdam edilmek üzere eğitim verilmiş ve buna göre ücretlendirilen kamu personelinin başka yerlerde çalıştırılması kamunun insan kaynağının kötüye kullanılması, kaynak israfıdır. Bunun en büyük mağduru da halktır. Bugün itibarıyla 500-600 hakim savcı kürsüden kaçarak idari görevlerde çalışmakta, bu durum kürsüdeki çalışan hakim ve savcıların iş yükünün artması, davaların uzaması ve halkın mahkeme kapılarında daha fazla sürünmesi anlamına gelmektedir.

Teklifle Akademi yönetimimin el değiştirilmesi amaçlandığı anlaşılmaktadır. Diğer bir ifade ile bu teklifle önerilen düzenleme, Hükümet için Cemaat''in ana karargâhlarından birini dağıtması iken Bakanlık bürokratlarının kendilerine daha iyi ikbal kapılarının açılmasının getirdiği tatlı bir telaş olarak okunabilir. Teklif bu haliyle yasalaşırsa mevcut yönetim gidecek yerine Adalet Bakanlığı bürokratları gelecek. Bu nedenle hükümetin kendi açısından doğru girişimi, maalesef bürokrasi tarafından içi boşaltılıp, meşruiyet temeli zedelenmektedir.

Peki bu işin doğrusu nedir ve nasıl olmalıdır? Hemen söyleyelim Türkiye Adalet Akademisi YÖK''e devredilmelidir. Görev alanında değişiklik yapılarak hukuk ve yargı sorunlarını araştıran ve çözüm üreten bir merkeze dönüştürülmelidir.

Adalet Akademisi, hakimlik ve savcılık mesleğinin niteliğine aykırı, mesleki formasyonu bozan bir yapılanmadır. Şöyleki; her mesleğin kendine özgü niteliği ve buna bağlı eğitim tarzı vardır. Nasıl ki, doktorluk mesleğinde adaylara insan yaşatma sanatı, askerlikte insan öldürme veya yaralama öğretiliyorsa (ki attığını vuramayan asker, hastasını iyileştiremeyen doktor mesleklerinde başarılı değilse) bunların eğitim tarzları da mesleki formasyonları da bir değildir. Askerlikte cesaret, doktorlukta şefkat, öğretmenlikte sabır, hakimlikte adil olma gibi farklı nitelikler öne çıkar. Diğer yandan mesleğin ifa ediliş tarzı da meslek mensubunun yetiştirilmesindeki farklı yöntemleri ortaya koyar. Örneğin askerliği ele alırsak; savaş durumunda bir ordu içerisinde bir bölüğün yapacağı hatanın bedeli sadece o bölüğe değil bütün orduya mal olur. Çünkü bütün bir ordu bir ortak hizmet üretirler. Bu hizmet birimlere paylaştırılmış durumdadır. Dolayısıyla askeri yukarıdan aşağıya hiyerarşik şekilde emir-komuta zincirine uygun olarak Harp Akademisinde yetiştirmek uygun olur. Aynı şekilde poliste. Ancak hakim ve savcı mesleği böyle değildir. Hepsi birbirinden bağımsız hizmet üretir, birinin hatası diğerini etkilemez. Tıpkı ressam, heykeltraş vs. sanatçılarda olduğu gibi. Bu nedenle demokratik ülkeler hakim ve savcıları belirli bir serbest/kamu avukatlığı, hukuk müşavirliği ve diğer yargı ve hukuk tecrübesinden geçmiş kişilerden alırlar. Asker ve polisin eğitildiği gibi toplu eğitimin verildiği Akademi yapısını tercih etmezler.

Ülkemizdeki uygulamasına gelince şuan onlarca farklı hukuk fakültesinden mezun olanların katılımıyla hukuk dünyası çok farklı düşüncelerle zenginleşecekken, bu hakim adayları Akademiye alınarak daha önce öğrendikleri adeta silinerek yeni bir format atılmakta nasıl karar verecekleri, oturup kalkacakları, yemek yiyecekleri, giyinecekleri öğretilmektedir. Böylelikle Akademi hiyerarşik, tek tip, emir-komuta zinciri içerisinde asker ve polis zihniyetine yakın ve benzer davranışlar sergileyen, unvanı hakim-savcı olan kişileri üretir.

Hakim ve savcı akademik eğitim yapmasın mı? Askerler mesleği açısından üniversitelerde lisansüstü eğitim olmadığı için Akademi yapısı bu ihtiyacı karşılayabilir. Ancak hakim ve savcıların onlarca üniversitede lisansüstü öğrenim yapabilme imkanı bulunmaktadır.

Akademi yapısının yanlışlığına çok farklı açılardan bakmak mümkündür. Biz sadece iki örnek verelim. Birincisi bilindiği gibi bir zamanlar Demiryolları, PTT vs. kuruluşların kendi hastaneleri, Maliye ve Adalet Bakanlıkları ile Tapu, Meteoroloji gibi kuruluşların işlettiği liseler vardı. Demiryolcuya sen önce kendi işini hakkıyla yerine getir, hastane işletme işini de uzmanına yani Sağlık Bakanlığı''na bırak dendi ve bütün hastaneler Sağlık Bakanlığı''na, liseler de MEB''e bağlandı. Ancak halkın yargıya olan güveni yerlerde süründüğü bir ortamda, yargı kendi işini doğru dürüst yapmak yerine YÖK''ün görev ve uzmanlık alanına yani bilimsel öğretim işine soyunmuş oldu. İkinci yaklaşım ise işbölümüdür. İnsanlığın tarih içinde kaydettiği gelişimle birlikte herkesin her işi yapması yerine, belirli bir işte uzmanlaştığı işbölümü aşaması hakim ve savcılar yönünden geçersiz hale gelmiştir. Öyle ki hakim ve savcı bilimsel öğretim dahil idari görevde ne iş olsa yapabilen kişiler haline dönüşmüştür. Hakim ve savcı, formasyonuna uygun şekilde asli görevi olan kürsüdeki görevlerinden hızla idari görevlere doğru kaçmakta, Bakanlık yönetimi ise bu kaçışa seyirci kalmaktadır. Halkın adalet beklentisi yerine bu kişilerin kişisel ikbal ve garantileri ön plana alınmıştır.

Bu nedenle Adalet Akademisi''nin Cemaat''ten alınıp bir guruba verilmesi yerine, Akademi''nin YÖK''e devredilerek hukuk ve yargı sorunları konusunda tarihi geçmiş ve dünya uygulamalarına bakarak araştırmalar yapan ve çözüm üreten bilimsel merkeze dönüşmelidir.

Adalet Komisyonu''nda kabul edildiği şekliyle teklifin 1. ve 43.''ncü maddeleri incelendiğinde CHP Genel Başkanı Sayın Kılıçdaroğlu''nun ifadesi ile ''160 militanın'' önünün kesilmek istendiği görülmektedir. Daha açık ifade etmek gerekirse; 2011 Ağustos ayında yürürlüğe giren 650 sayılı KHK değişikliği uyarınca 25 Şubat 2011 tarihinde göreve başlayan 160 Yargıtay üyesi bir aydan kısa bir süre sonra Yargıtay daire başkanlıklarına seçilme hakkı elde edecek. Ancak bu teklifin 1.''nci maddesi kabul edilirse bu hakkı elde edebilmek için üç yıl daha beklemek zorunda kalacaklar. Bu arada şu sorunun sorulması gerekir. Yargıtay için bu değişiklik yapılırken aynı KHK ile değiştirildiği halde neden Danıştay istisna tutuldu? Yargıtaya seçilen 160''larla beraber Danıştay''a seçilen 51 kişi de aynı şekilde daire başkanı olma hakkı elde ediyor. Niçin böyle bir ayrıma gidilmiştir, teklif gerekçesinde açıklama yapılmamıştır. Diğer bir değişiklik ise Anayasa Mahkemesi''ne seçilecek üye için süreyi artırımı düzenleyen 43''ncü maddede yer almaktadır. Bu iki madde birlikte okunduğunda tekliften anlaşılması gereken husus şudur ya da başka deyişle Hükümet, Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi''nin yönetim ve üyeliklerine bu HSYK''nın seçtikleri yani Sayın Kılıçdaroğlu''nun ifadesi ile ''160 militan'' gelmesin, öncekiler seçilsin demektedir. Fakat ne gariptir ki, CHP yönetimi Cemaat''in, Yargıtay yönetimini ele geçirmesi için Hükümete karşı gövdesini siper etmektedir.

Ülkeyi en hafifiyle siyasi ve ekonomik krize, daha ötesinde iç savaşa götürmeye göze almış örgütlü yapıya karşı Hükümet›in önlem alması görevinin yerine getirmesi olarak kabul edilmelidir. Seçimlere doğru hızla akan süreçte adım atılmaksızın geçen zaman Hükümet, siyaset ve ülke aleyhine, örgütlü yapının ise lehinedir. Bu bilindiği için Anayasa ve yasa girişimlerine ket vurmak için HSYK merkezli örgütlü yapının Aralık ayı içerisinde yani bu teklif henüz Meclis''e sunulmadan faaliyet geçtiği yargı çevrelerince bilinmekteydi. Bu çerçevede 1.dairede yapılacak değişiklikle yani taktik geri çekilme ile gerçekleştirilecek birkaç göz boyamaya dönük atama ile hükümete duruma hakim olduğu imajı vererek rahatlatmak istendiği konuşulmaktaydı. Ancak o tarihte bu gerçekleştirilmemiş teklifin Meclise getirilip, Hükümet tarafından kararlı şekilde arkasında durulduğunun görülmesinin ardından ''taktik bir geri çekilme hamlesi'' olarak 1.Daire''de değişikliğe izin verilmiştir. Fakat bu değişlik ve buna bağlı atamalar her an geri çevrilebilir kandırmacalardan ibarettir. Gelinen aşamada teklifin dondurulmasıyla Hükümet''in stratejik hamlesinin boşa çıkarılma tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır. Dondurma veya geri çekme Hükümet''ten ziyade ülke için ağır sonuçlar doğuracağı kuşkusuzdur. Meclis zemininde girişimlerden geri adım atılmamalıdır. Teklifin yasalaşması aynı zamanda anayasa değişikliği için uzlaşma zemini oluşturabilecektir.