İlahiyatlar'ın yeni yapısı

Eğitim, bilimsel ve teknolojik gelişmeler doğrultusunda gelişme ve yenilenme ihtiyacı hisseder. Eğitim kurumları da doğal olarak bu değişimlerin merkezinde bulunmaktadır. Özellikle son dönemlerde yapılan değişikliklerden etkilenen kurumların başında İlahiyat Fakülteleri geliyor. Yazısında bu değişimin ortaya çıkardığı yapısal sorunlara değinen Doç. Dr. Suat Cebeci, "Yeni düzenlemedeki sıkıntıların iki noktada odaklandığının" altını çiziyor. Cebeci, "Temel sorunlar çözülmediği takdirde toplumda 'din' eğitimi alamamanın getireceği manevi boşluğun ve kimlik bunalımının; suç oranlarını ve zararlı alışkanlıkları arttıracağı" görüşünde.

Eğitim belli kalıplara sıkışıp kalmayı kabul etmeyen dinamik bir olaydır. Bu alan, ortaya çıkan toplum ihtiyaçları, bilimsel ve teknolojik gelişmeler doğrultusunda sürekli şekillenme ve yenilenme ihtiyacındadır. Türk eğitim sistemi içinde uzun yıllardır var olan yüksek din eğitimi kurumları da bu kapsam dışında düşünülemez. Bugünkü yüksek din eğitimi kurumlarının başlangıcı olarak Ankara İlâhiyat Fakültesi'nin 1949 yılında açılışından bu yana zaman zaman bir kısım düzenlemeler yapılmıştır. Bu düzenlemeler her defasında bazı problemleri de beraberinde getirmiştir. İmam-Hatip Liseleri yaygınlaşıp Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi dersleri ilk ve orta öğretim kurumlarına zorunlu dersler olarak konulunca hem buralara öğretmen hem de Diyanet Teşkilatı'na din görevlisi yetiştiren ilâhiyat fakültelerinde branşlaşma sorunu ortaya çıktı. Din Kültürü öğretmeni, İmam-Hatip Lisesi meslek dersleri öğretmeni ve din görevlisi tek programla yetiştiriliyordu. Halbuki bu görevlerin her biri ayrı niteliklerde elemanlar yetiştirmeyi gerektiriyordu. Ne yazık ki bu sorun bilindiği halde yaklaşık on beş yıl boyunca bir türlü çözümlenemedi.

Nihayet ilköğretimde kesintisiz sekiz yıl uygulamasına geçilince buna bağlı olarak ilâhiyat fakültelerinde de yeni düzenleme yapılarak ilahiyat fakültelerinin branşlaşma sorunu bir şekilde çözülmeye çalışıldı. Yüksek Öğretim Kurulu'nun 11.07.1997 tarihinde aldığı 97.23.1660 sayılı kararla ilâhiyat fakülteleri biri İlköğretim Din ve Ahlâk Bilgisi Öğretmenliği, diğeri normal lisans programı olmak üzere iki ayrı programa kavuşturuldu. Her iki programın da hazırlık sınıfı olmayıp öğretim süresi dört yıl. Din ve Ahlâk Bilgisi Öğretmenliği programından mezun olanlar ilköğretim okullarına Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi öğretmeni olacak, diğer lisans programından mezun olanlar da din görevlisi olacaktır. Ayrıca lisans programından mezun olanlar için iki ayrı dalda üç yarıyıl tezsiz yüksek lisans yapma imkanı verilmiştir. Bu programların birini tamamlayanlar ortaöğretim okullarına Din Kültürü Öğretmeni olacak, diğerini bitirenler ise İmam-Hatip lisesi meslek dersleri öğretmeni olacaklardır. Buna göre üç ayrı hizmet alanına üç ayrı programla eleman yetiştirilmiş olacaktır. Elbette bu daha önce yapılması gereken çok olumlu bir düzenlemedir. Ancak 1998-1999 öğretim yılından itibaren uygulamaya konulmuş olan bu düzenlemede aşılması gereken bazı problemlerin olduğu da bir gerçektir. Belki bilinen bu problemlerin zaman içerisinde halledilmesi düşünülüyorsa da bu hususta gecikmenin ileride telafisi güç sıkıntılar meydana getireceği gözden uzak tutulmaması gerekir.

Yeni düzenlemedeki sıkıntıların iki noktada odaklandığı görülmektedir. Bunlardan birincisi; lisans programından mezun olup da ortaöğretim Din KültürüÖğretmeni ve İmam-Hatip Lisesi Öğretmeni olacaklara verilecek üç yarıyıllık tezsiz yüksek lisans programlarının yalnızca Ankara İlâhiyat Fakültesi'nde açılması öngörülmüştür. Bu Fakülte, Türkiye genelinde 22 ilâhiyat fakültesinden mezun olacak binin üzerindeki öğrenciye nasıl cevap verebilecektir? İmkanlarını zorlayarak iki bölüme en fazla 50'şerden 100 öğrenci alsa bile bu kapasite ile ne İmam-Hatip Liseleri'ndeki ne de ortaöğretimdeki öğretmen ihtiyacını karşılamak mümkündür. Orta kısımlarının kapatılmış olması ve üniversiteye girişte getirilen sınırlamalarla İmam-Hatip Liseleri'nin sayılarının büyük oranda azalacağı hesap edilse bile, lise ve dengi okul sayısının 5400 civarında olduğu düşünülünce yine de önemli ölçüde öğretmen açığı doğacağı muhakkaktır. Üstelik 50 kişilik kalabalık öğrenci grubuna verimli bir yüksek lisans eğitimi vermek de ayrı bir sorundur. Bu bakımdan tezsiz yüksek lisans uygulamasının kısa sürede diğer ilâhiyat fakültelerine de yaygınlaştırılması bir zarurettir. Sorunların ikincisi ise: İlköğretim Okullarına Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi öğretmeni yetiştirecek olan Din ve Ahlâk Bilgisi Öğretmenliği Programı 22 ilâhiyat fakültesinden sadece 11'inde açılmıştır. Bunların da 1998-1999 öğretim yılında dokuzu öğrenci almıştır. Öğrenci alan fakültelerin bu programdaki öğrenci kontenjanları 50'yi geçmemektedir. Dolayısıyla bu yıl Din ve Ahlâk Öğretmenliği programlarında yaklaşık 500 öğrenci öğrenim görmektedir. Oysa sekiz yıllık kesintisiz eğitime geçilmesi ile Türkiye'deki ilkokullar iki yıldır mezun vermemektedir. Önümüzdeki yıl bütün ilkokulların sekizinci sınıfları olacaktır. Önceki dönem ilköğretim okulları ve ilköğretim okuluna dönüştürülen ortaokullarla birlikte halen Türkiye'deki ilköğretim okulu sayısı 57 bine ulaşmış bulunmaktadır. Köylerdeki ilkokulları taşıma sistemi ile belli merkezlerde toplama çalışmalarında ilerleyen yıllarda maksimum başarı sağlansa bile yine de bu sayıyı 30 binin altına indirmek mümkün olmayacaktır. Çünkü halen sayıları 18 bini bulan şehir ilköğretim okulları ile yatılı ilköğretim bölge okulları birleşmeyi veya kendisine yeni bir okulun katılımını kaldıramayacak durumdadır. Buna göre her okuldaki sınıfların asgari birer şubesi bulunacağı, her okulda dördüncü sınıftan sekizinci sınıfa kadar haftada iki saatten toplam en az 10 saat Din Kültürü dersi olacağı göz önüne alınırsa her okula bir öğretmen, dolayısıyla toplam 30 bin Din Kültürü öğretmeni gerekecektir. Kaldı ki şehir ilkokullarında ve yatılı ilköğretim bölge okullarında her sınıfın birden çok şubesi bulunmaktadır. Kalabalık okullara bir öğretmen de yetmeyecektir.

Halen Türkiye genelinde 8464 Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi öğretmeni mevcuttur. Bunların önemli bir kısmı da ortaöğretimde yani lise ve dengi okullarda görev yapmaktadır. Kesin rakamlar elimizde olmadığı için mevcut öğretmenlerin 5 binin ilköğretim okullarında çalıştığını kabul edelim. Şu halde nereden baksanız 20-25 bin civarında Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi öğretmeni açığı var demektir. Bu durumda ilâhiyat fakültelerinin Din ve Ahlâk Bilgisi Öğretmenliği Bölümlerine her yıl alınacak 500 civarındaki öğrenci ile bu açığın kapatılabilmesi nasıl mümkün olacaktır? Sekiz yıllık kesintisiz eğitime geçilmeden önce Milli Eğitim Bakanlığı ilkokulların sınıf öğretmenlerine yaz aylarında Din Kültürü kursları düzenleyerek açığı bu kurslardan geçen öğretmenlerle kapatmaya çalışıyordu. Son iki yıldır bu uygulama kaldırıldı. Çünkü müşterek ilköğretim sekiz yıla çıkarılınca artık bu dersleri alan öğretmenlerinin vermesi gerekiyor. Sorun yaz kursları yoluyla çözümlenemeyeceğine göre öğretmen açığının kapatılabilmesi için Din ve Ahlâk Bilgisi Öğretmenliği programının 11 ilahiyat fakültesi ile sınırlı tutulmayıp bütün ilâhiyat fakültelerine yaygınlaştırılması ve öğrenci kontenjanlarının da artırılması gerekir. Hatta mevcut ilâhiyat fakültelerinin kontenjanlarına pek fazla ilave getirilmeden de bu yapılabilir. İlâhiyat fakültelerinin lisans programından mezun olacakların görev alanı fazla geniş olmadığından bu programların öğrenci kontenjanlarının bir kısmı Din ve Ahlâk Bilgisi Öğretmenliği programlarına kaydırılabilir. Kısaca önümüzde büyük bir Din Kültürü öğretmeni açığı bulunduğu bir gerçektir. Bu açığın kapatılmasına yönelik tedbirler bir şekilde alınabilir ve bulunmalıdır. Zira bir toplumda insanların mensubu bulundukları dinin manevi hazzını duyabilecek ölçüde dini bilgi ve kültür sahibi olmaları çok önemlidir. Bu husustaki eksiklik sebebiyle insanlar manevi boşluğa, iç huzursuzluğuna düşmekte, kimlik bunalımı ile başlayıp suçların ve zararlı alışkanlıkların yaygınlaşmasına, anarşi ve teröre varıncaya kadar toplumda bir dizi olumsuzluklar ortaya çıkmaktadır. Bu yüzden bütün dünyada özellikle de gelişmiş ülkelerde vatandaşların inandıkları dinin gereklerini yeterli ölçüde öğrenmelerine büyük önem verilmektedir. Çok sayıda farklı dinlerden insanların yoğun olarak yaşadığı İngiltere'de herkesin kendi dinini öğrenmesine gayret sarf edilmekte, bunun için yeni yöntemler geliştirilmektedir. Örneğin farklı din mensuplarının bulunduğu sınıflarda dinler ve mezhepler üstü din eğitimi anlamına fenomonolojik din eğitimi yöntemi uygulanmaktadır. Ülkemizde Din Kültürü ve Ahlâk Bilgisi derslerinin ilk ve ortaöğretim kurumlarında okutulmasının anayasal zorunluluk haline getirilmesine sebep olan 12 Eylül öncesi olayların tekrar yaşanmaması isteniyorsa yeni dönemde yukarıda özetlemeye çalıştığımız açıkların kapatılması ve aksaklıkların giderilmesi için öngörülen tedbirlerin alınmasına acil ihtiyaç vardır.