İş hayatında çevre-öz dengesi şart

İş hayatında ekonomik konjonktür, piyasa şartları, rekabet durumları iş kararlarımızı ve metodumuzu belirlemede etkili unsurlardır. Ayrıca oluşturulan kültür, iş, yönetim ve büyüme, anlayış ve metodlarımızda belirleyici rol oynamaktadır. Bu durum karşısında muhatap olduğumuz üç seçeneğin neler olabileceğini sıralayan Kişisel Gelişim Uzmanı Murat Sayımlar, yazısında iş hayatında çevre-öz dengesinin gözardı edilmesi halinde karşılaşılması muhtemel olumsuz sonuçlara dikkat çekiyor.

İş hayatında bizi kuşatan çevrenin üzerimizdeki tesiri tahminlerimizin çok ötesindedir. Öncelikle iş hedeflerimizi belirlememizde çevre ciddi bir fonksiyon icra etmektedir. Ekonomik konjonktür, piyasa koşulları, rekabet durumları iş kararlarımızı, usül ve biçimlerimizi belirlemede çok etkili unsurlardır. Bir de oluşturulan kültür bizim iş, yönetim, yatırım, büyüme anlayış ve metodlarımızda belirleyici rol oynamaktadır.

Bu durum karşısında üç seçenekle yüzyüze geliyoruz:

Kuşatan çevreyi ve çevrenin değişim sürecini hiç bilmeden ve takip edemeden; müktesabatımızla işimizi yürütmeye çalışmak.

Çevreyi ve değişimi takip edip, uygun davranmaya çalışmak.

Çevreyi ve değişimi iyi takip edip, yanısıra kendimize dair olanların da farkında olarak, özgün sürecimizi oluşturmak.

Birinci durumda olan işadamları merkez/muhit dengesini kuramadıkları için bir dönem sonra ciddi sorunlarla yüzyüze kalmaktadır. İkinci pozisyonda olan işadamları, çok iyi kavrayamadıkları ve kendi hedef ve bünyeleri ile eşleştiremedikleri/uyarlıyamadıkları anlayış ve metodları karar ve süreçlerine uygulama çabası içine girerek istikrarsızlık, kaos ve başarısızlık sonuçlarıyla karşı karşıya kalmaktadır.

Üçüncü şık içinde görebileceğimiz işadamlarımız süreklilik, başarı, kârlılık, tatmin, dinginlik gibi pozitif sonuçları elde edebilmektedir. Bunlar kendilerinin optimallerini yakalayabilmek, hedeflerini koymak ve bunlara uygun sistem geliştirebilmek, uygun yönetim felsefesine sahip olmak, stratejiler geliştirebilmek, doğru politika ve ilkeler koyabilmek yeteneğini kazanabilmiştir.

Özellikle birinci ve ikinci pozisyonlardaki işadamlarında gözlenen sorunlara bir üst bakış getirirsek:

İş hayatının bir kaos ve kargaşa içinde geçmesi,

İş dünyası ile özel hayat arasında dengenin kaybolması,

İç dünyası ile iş hayatı arasında çelişkiler doğması,

Bu sonuçlardan işlerinin anlamını sürekli sorgulama psikolojisi,

Buradan da yorgunluk, bıkkınlık doğması,

Sürekli başarısızlık hissi ve umutsuzluk,

Yeterli kâr elde edememek,

Kaynaklarını verimli kullanamamak,

İyi eleman bulamamak; bulduklarını elinde tutamamak,

Yönetimde sıkıntılar,

Sürekli finansman sıkıntısı,

İş sürecine hakim olamamak,

Kendisinin işe değil işin ona hakim olması vs.

Liste uzayıp gidiyor. Bütün bunların sonucunda keyifsiz, kârsız bir ticaret, anlamını yitirmeye başlayan bir iş, denetimi dışına çıkan bir süreç ve iyi olmayan sonuçlar.

Bunları, çevre faktörlerinin işadamlarını eritmesi olarak mı algılamalıyız? Üçüncü şıktaki işadamı tipi ile diğerleri arasındaki farklılıklar nelerdir? Sonuçları neler farklılaştırmaktadır? Biz de çevre karşısında nasıl bir duruş gerçekleştirebilmeliyiz ki, optimalimizi yakalayabilelim?

Tüm bu sorulara cevap ararken şu ilahi ölçünün çözümlemesini bir zihinsel çıkış olarak kabul edebiliriz: "Başınıza gelen musibetler ellerinizle yaptığınızın karşılığıdır."

Bu anlayış merkeze "ben"i alarak, olumsuz sonuçlarımızın sorumluluğunu, anlayışlarıma, niyetlerime, kararlarıma ve davranışlarıma yüklemektedir. Buradan çıkışla yukarıda tespit etmeye çalıştığımız, iş dünyamızdaki olumsuz sonuçların sorumluluğunu yüklenmek ve buradan başlamak mecburiyeti vardır. Nereden başlayalım? Nereye bakalım?

Özne bensem 'ben' ve 'ben'e dair olanlardan başlamamız gerekiyor. Yani anlayışlarım, ilkelerim, sınırlarım, hedeflerim, kararlarım, davranış biçimlerim, kültürüm, alışkanlıklarım, şahsiyet yapım, usûllerim, ilişkilerim, bilgim, tecrübem v.s.

Daha sonra mevcut iş sürecime yönelmem gerekiyor. Sürecimde bakmam gereken yedi temel unsur var, bunlar: Hedefler, sistem, yönetim unsurları, insan unsurları, diğer altyapı unsurları, ürünler ve hizmetler, çevre faktörleri.

Bunların objektif bir tarzda muhasebe edilmeye başlanması, değişimin başlangıcıdır. Sorunlarımızı çözecek, istediğimiz olumlu sonuçlara götürecek olan sürecin adı da "iyileştirme"dir. Doğru hedeflere uygun stratejilerle oluşturulacak bir plan gereği, –işletme dengelerini bozmadan, bütün taşları aynı anda oynatmadan– "az fakat, sürekli gelişim."

İşadamları genellikle, işin yoğun akışı içinde bu muhasebeyi yapabilmek ve gerekli iyileştirme adımlarını planlayıp, uygulayabilmek için zaman ve imkan bulamıyorlar. Kimileri gidişatı hissedip, birşeyler yapmak hususunda bir niyet geliştiriyor fakat çoğu zaman eyleme dönüştüremiyorlar. Kimileri ne iş yapılacağını bilmiyor, kimileri de nasıl? Hiçbir gerekçe asıl yapılması gerekenin yerini tutamaz. Kimimiz bu hususta, doğru zamanlama ile gerekli tedbirleri almayı, zihinsel olarak idrak edip adımlar atıyoruz. Kimimiz de işlerin iyice zora girmesini, duvara dayanmayı, canımızın iyice yanmasını ve acının bizi uyandırıp motive etmesini bekliyoruz. Bu durumda "sürekli iyileştirme" sürecine girebilmemiz için üç problemi çözmemiz gerekiyor: 1. Ne yapacağız? 2. Nasıl yapacağız? 3. Motive olabilmek. Bu sorunları bizatihi ve bünye içerisinde çözmek asıl olandır. Fakat eğer teknik olarak buna imkan bulamıyorsak şu sorunun cevabı çözüm olabilir: Kiminle yapacağız? İç bünyede bu mekanizmanın oluşturulması asli olandır. Bunun için bile bir dış yardım almak ihtiyacı duyabiliriz. Türkiye'de de artık bireysel ve kurumsal bazda danışmanlık hizmetleri alabilme imkanı oluşmuştur.

Bu müesseselere şimdilik biraz soğuk duruyoruz. Bu duruşun nedenlerinden birisi, bilgi kullanımını çok iyi bilmeyen ve sevmeyen bir iş kültürüne sahip oluşumuzdur. Bir diğeri, danışmanlık kavramını, bizim gerçeğimizi tam anlamayan, derdimize derman olmayan teorik bilgilerin aktarımı şeklinde algılanmasıdır. Bu neden, reelimize uygun önerilerin değil de, birtakım ideal tekliflerin geleceği şüphesini de doğuruyor. Bir başka neden, kendi sahamızda en bilgili kendimizi addetmemiz psikolojisidir. Bu da başkasından yardım almayı imkansız kılmaktadır. Bir de bizim bilgi ve insan kaynaklarını bir yatırım alanı görememek ve buralara para harcamanın gereksiz olduğu inancımızdır.

Tezahürleri ile yüzyüze geldiğimiz sorunlarımız varsa, sebep ve çözüm yollarını bilmiyorsak veya çözüm için motive olamıyorsak, mutlaka yardım almak zorunluluğumuz vardır.

Yukarıdaki kaygıların bir kısmı bizi engelleyen ve değiştirmemiz gereken yanlış inançlardır. Bir kısmı da içinde doğruluk payı bulunan kaygılardır. Dışımızdan hiç kimsenin bizi anlayamayacağı, bize yardım edemeyeceği inancı, sınırlayıcı bir faktördür. Yoğun akışın içinde bizim göremediğimiz, hissedemediğimizi görebilen eğitimli gözler, bize mutlaka yardım edecektir. Onlar, bütünü ve parçayı eş zamanlı görmek ve her ikisini de dikkate alarak önerilerde bulunma yeteneğine sahiptirler. Unutmayın: Siz ayakkabı, boya, bilgisayar üretirken onlar düşünce, fikir, çözüm üreten bir endüstride çalışıyorlar.

Bilgi ve liyakatlı insanın bir yatırım unsuru olarak görülmemesi ve bu sahalara para harcarken tereddüt edilmesi, üzerinde çok fazla düşünüp, mutlaka değiştirmemiz gereken bir anlayış hatasıdır. Çünkü bu, en kârlı ve geri dönüşümü kesin bir yatırımdır.

Gelelim işletme gerçeğimizle uyuşmayacak, teorik ve ideal önerilerin, işimize yaramayacağı kaygısına! Bu hususta doğru kriterlerle seçim yapabilirsek, kararımızı etkileyecek endişelerden kurtulabiliriz. Danışmanlık hizmeti verecek kurum ya da kişilerin, sahalarında teorik bilgi birikiminin yanısıra, bilgilerinin içinden süzülüp geldiği, test edildiği bir tecrübeye de sahip olması gerekmektedir. Bunun yanısıra, bir üst bakış geliştirebilmek için sistemi, sistem unsurlarını, aralarındaki ilişkileri iyi bilmesi, sistem analizi, tasarımı ve inşası hususunda bilgi ve tecrübeye, insana dair bilgi birikimine, değiştirme, eğitmen ve kültür oluşturma becerisine sahip olması gerekmektedir. Bu kriterleri sağlayan şahıs ve kurumlardan destek almak, sorunların çözümünde ve gelişimde, ihtiyaçlarımızı karşılayabilir. Şunu unutmayalım ki, alacağınız sonucun başarısı, hizmet aldığınız kişi ile oluşturacağınız güven ve paylaşım, sürece vereceğiniz desteğe bağlı olacaktır.