İşkence görüntüleri ve Cenevre-II Konferansı

Üç yıldır Suriye''de devam eden iç savaş, giderek daha da şiddetlenmekte, işkence, insanlık dışı muamele ve aşağılanmalara sahne olmakta ve günden güne barış umutları tükenmektedir. Cenevre Konferansı barış için doğru bir adım olmakla birlikte yanlış zamanda, yanlış aktörlerle, yanlış yöntemlerle ve yanlış girişimlerle başlamıştır. Suriye''de barış ve istikrara giden tek yolun çatışma yönetimi teknikleri ve barışçıl yöntemlerle mümkün olduğunu baştan beri tartıştım ve bu konuda Yeni Şafak yorum sayfasında iki yazı yazdım.

Suriye''ye askeri yöntemler, uluslararası askeri müdahale dahil, barışı getiremez. Dünya müdahil olursa Esad rejimi değişebilir fakat iç savaş devam eder. Daha 1970''li yıllarda zamanın ABD Dışişleriş Bakanı ve Siyaset Bilimci Henry Kissinger ''Ortadoğu''da Mısırsız savaş, Suriyesiz barış olmaz'' demiştir. Suriye etnik, dini ve sosyolojik anlamda adeta bir minyatür Ortadoğu''dur. Arap baharı Tunus, Libya ve Mısır gibi önemli bölge ülkelerinde kısa sürede sonuca ulaşırken, Suriye''de üç yıldır devam eden bir iç savaşa, 110 binin üzerinde cana ve altı milyonu aşkın insanın mülteci olmasına sebep oldu ve olmaya devam ediyor. Bu nedenle, Suriye''ye barış gelecekse silahla değil, ülkedeki bütün toplumsal kesimlerin haklarını koruyan, güç bölüşümüne dayalı demokratik bir sistemin oluşturulmasını sağlayacak barışçıl yöntemlerle gelebilir. Bu anlamda Cenevre konferansları doğru bir girişimdir ve uluslararası toplum bu tür konferansları daha fazla ciddiye alarak iyi niyetle ve çıkar-merkezli düşünmeden sürdürmelidir.

Yaklaşık 19 ay önce gerçekleştirilen birinci konferansta alınan kararlar gereği ''Geçici bir hükümet kurulacak, toplum kesimleri arasında bir diyalog süreci başlatılacak, yasal ve anayasal reformlar yapılacak ve nihayetinde adil ve demokratik seçimler yapılacaktı''. Fakat bunlardan hiçbiri yapıl(a)madı. Neden? Çünkü hem taraflar, hem de uluslararası büyük aktörler barışçıl yöntemleri hafife aldı, savaşa önem atfetti ve maksimalist bir anlayışla hareket etti. Cenevre-II konferansında da maalesef aynı hatalar devam ediyor. Esad rejimi silahla sonuca gidebileceğini düşünüyor, muhalifler barışın tek önşartı olarak Esad''ın gitmesini istiyor ve uluslararası aktörler büyük oranda ülkede çıkarlarını koruyacak bir düzeni kurmayı amaçlıyorlar. Daha vahimi görüşmeler dünya kamuoyuna açık bir şekilde - medya aracılığıyla- şova dönüştürülüyor. Açık görüşmelerle taraflar barış ve uzlaşma değil, ancak pozisyonlarının haklılığını dünyaya anlatmak isterler. Böyle bir anlayış ve metotla barışın gelmesi oldukça zordur.

Cenevre-II konferansı öncesi dünya kamuoyuna yansıyan işkence görüntüleri, insanlık onurunu incitmiş hatta ayaklar altına almış, insanım diyen herkesin vicdanını derinden sarsmıştır. Qatar''ın girişimiyle daha önce savaş suçları ve insanlığa karşı suç yargılamalarında görev almış deneyimli Uluslararası Ceza Mahkemesi savcıları tarafından hazırlanan rapora göre de bu görüntüler, Esad''ın ''İnsanlığa karşı suç ve savaş suçu'' işlediğine dair delillere ulaşmıştır. Mart 2012''de de Uluslararası Af Örgütü de Suriye''deki işkence mağdurlarıyla yüz yüze gerçekleştirdiği mülakatlardan oluşan ''Ölmek istedim'' isimli bir rapor yayınladı. Rapora göre Esad rejimi 30 farklı işkence teknikleri kullanmış ve insanlığa karşı suç işlemiştir. Aynı raporda, 85 bin kişinin gözaltında kayıp olduğu kayda geçirilmiştir. Bu iki rapora dayanarak uzmanlar, ortaya çıkan görüntülerin sadece buzdağının görünen kısmı olduğunu ileri sürmektedir. Bu kadar ağır işkence görüntüleri vicdanlarda infiale neden olmuş, fakat bu infial oldukça geçici olmuş ve birkaç üzücü sözcükle ifade edilerek geçiştirilmiştir.

İşkence ve insanlıkdışı muamele görüntüleri Cenevre-II konferansına minimum düzeyde yansımıştır. Daha güçlü bir barış talebi ve Esad rejimine yönelik baskı araçları maalesef devreye sokulmamıştır. Irak ve Şam İslam Devleti (İŞİD) ve El-Nusra gibi örgütlerin bahane edilmesi ya da korkusuyla Batı ülkeleri Esad''ı ehven-i şer noktasına taşımış ve neredeyse savunur hale gelmiştir.

Cenevre-II konferansı öncesi Esad rejiminin askeri yöntemlerle sonuca gideceğini, bu konuda zaten işin yarısını tamamladığını ve konferanstan bir beklentisinin olmadığını deklare etmesi, önemliyd. Muhaliflerin kendi aralarında amaç ve yöntemlerde anlaşmamış olması, karşılıklı suçlamalar, bölünmeler ve çatışmaların yaşanması, uluslararası aktörlerin çıkar ve amaçlarının farklı farklı olması konferansının ölü doğmasına neden olmuştur. İşkence ve insanlık dışı muamele görüntüleri bile bu ölü ruhu diriltememiştir. Sonuç olarak bu görüşmelerin barışı getirmesi bir yana, şiddet düzeyini düşürmesi bile zor görünmektedir.

Konferans fikri barışçıl bir çözüm için kesinlikle doğru bir girişim fakat burada belirleyici aktörler çıkar-merkezli hareket eden ABD, Rusya ve bölge ülkeleri değil, BM, AB, İslam İşbirliği Teşkilatı ve Arap Ligi gibi uluslararası örgütler olmalıdır. Barış, tamamen iyi niyetle, Suriye''deki tüm toplumsal kesimlerin sesini dinleyen, çıkarlarını önemseyen, haklarını koruyan ve güç bölüşümüne dayalı (Lübnan Modeli) ya da federal demokratik bir sistemin kurulmasıyla mümkündür.