İslam Almanya gündeminde

İnsan Onuru ve Hakları Derneği (HDR) Genel Başkanı Recep Karagöz ile Almanya'da çifte vatandaşlık yasa tasarısının gündeme gelmesiyle birlikte yeniden hızlanan İslam tartışmaları hakkında konuştuk. Almanya'da sadece Türkiye'den gelen 2 milyon 100 bin civarında göçmen bulunuyor. Almanya'da yaşayan müslümanların çocuklarına İslam dini dersleri verilmesine yönelik talepler uzun bir süreden beri gündeme getiriliyordu. Müslüman işçi aileleri çocuklarının Alman kültürünün baskısı altında öz değerlerini kaybedebilecekleri şeklindeki endişeleri bu tartışmalara yeni boyutlar katıyor. Diğer Avrupa ülkelerinde olduğu gibi Almanya'da entegrizm baskısı çeşitli biçimlerde gündeme getiriliyor. Çifte vatandaşlık tartışmalarının kilitlendiği en önemli noktalardan birisi de İslamiyet ile ilgili ön yargılar. Alman bilinçaltında yaşayan bir İslam fobisinin bu tartışmaların olumlu sonuçlanmasına gölge düşürdüğü biliniyor.

Abdullah MURADOĞLU

Dünyada dine alaka sürekli bir artış gösteriyor. Almanya da bundan nasibini alıyor. Alman okullarında İslam dini dersleri verilmesi, çeşitli yönleriyle farklı platformlarda tartışılan konulardan biri.

4 Haziran 1998 tarihinde uzunca bir hukuk savaşından sonra Berlin Eyalet Yüksek İdare Mahkemesi, okullarda islami din dersinin okutulması kararı verdi. Bu karara daha çok politik içerikli tepkiler gelmişti. fakat o günlerde tepkisini açık bir şekilde ortaya koyan Hıristiyan Demokratlar (CDU) çifte vatandaşlık yasası tartışmalarında müslümanları hepten karşılarına almamak için, politik bir manevra yaparak okullarda islami din dersinin verilmesine taraftar olduklarını açıkladılar. CDU'nun bu manevrası göstermiş oldu ki; çifte vatandaşlık hakkıyla kazanılacak siyasal güç bir çok konunun çözümünde önemli bir faktör olacak.

Berlin'de alınan kararın ardından, bu karar emsal gösterilerek diğer 15 eyalette de kabul edilmesi bekleniyor. Konuya ilişkin aktüel tartışma, bu derslerin verilmesi için ihtiyaç duyulan 4500 öğretmenin nasıl ve ne şekilde bulunacağıdır. Bunun yanı sıra tartışmalar, müfredat, öğretmenlere yeterlilik belgesi, ders araç ve gereçlerinden sorumlu olacak muhatap cemaatin kim olacağı, derslerin hangi dilde verileceği ve mevcut camilerin durumu etrafında odaklaşıyor.

Alman yetkililer, İslam dini derslerini okutacak öğretmenlerin Almanya'da yetişmiş olmalarını öngörüyorlar. Bu görüş bizim açımızdan da prensip olarak doğrudur ve desteklenmelidir. Alman eğitim sistemini tanımayan Türkiyeden.. Fastan.. gelecek öğretmenlerin çocuklarla uyum ve derslerin verilmesi noktasında başarısız olacakları, kültür dersleri okutmak için Türkiyeden gelen öğretmenlerin uygulamalarından bilinmektedir.

Öğretmen konusunda Alman hükümetinden talebimiz üniversiteler bünyesinde İslam ilahiyat fakülteleri açılması olmalıdır. Protestan, Katolik ve Yahudi İlahiyat fakülteleri gibi. İkinci tartışma konusu, müfredatı hazırlayacak öğretmenlere yeterlilik belgesi verecek, ders araç ve gereçlerini tespit edecek ve eğitim bakanlığının muhatap kabul edeceği sorumlu cemaatte kilitlenmektedir. Berlin'de İslam Federasyonu bu hakkı mahkeme kararıyla elde etmiştir. Diğer eyaletlerde müslümanların oluşturduğu sivil toplum kuruluşları bir araya gelerek birlikte hareket etme çabası içindedirler. İşin doğrusu da budur. Müslümanların birlikte hareket etme çabası bazı odakları rahatsız ediyor.

Sözgelimi Alman devletine yakınlığı ile bilinen Türkiye Araştırmalar Merkezi Direktörü Faruk Şen yaptığı açıklamalarda huzursuzluğunu dışa vurmaktadır. Şen, Berlin'de düzenlenen "Globalleşen Toplumda Kültürlerin Birlikte Yaşaması" konulu toplantıda, Berlin İslam Feredarasyonu'nu fundemantalist olarak niteleyip hedef göstermekten çekinmemiştir. Hem de aynı toplantıda farklı kültürlerin ve dinlerin saygı ve hoşgörü temelinde birlikte yaşamaları gerektiğine işaret eden Federal Parlamento Başkanı Wolfgang Thierse'nin hazır bulunduğu bir ortamda... Avrupa'nın temelinde çok köklü bir islam düşmanlığı bulunduğunu bilenler, Şen'in ne kadar bilinçli bir şekilde manüpülasyon yaptığını anlarlar. Şen, Türkiyede yaşanan 28 şubat sürecinin Almanyaya taşınmasında köprü vazifesine soyunmuş olduğunu göstermektedir. Böylece Şen, Türkiye'deki devlet yetkililerine de şirin görünmek istemektedir.

Din dersleri tartışmaları kasıtlı olarak çıkmaza sokulmak istenmektedir. Örnek olarak, Göttingen Üniveresitesi'nden Suriye asıllı Prof. Bassam Tibi ve Almanya Katolik Kilisesi Kardinali Joseph Radzinger, İslam dinine Almanya'da klise satüsü verilmesi durumunda ortaya çıkacak sonuçları art arda sıralayarak ilgili mercilerin dikkatini çekmeye çalışmaktadırlar. Bu yolla da olayı kiletlemeye çalışıyorlar. Sözkonusu kişi ve kurumlar, Almanyada 3 milyonu aşkın ve ikinci büyük dinin müntesipleri olan müslümlanların anayasal haklardan nasıl yararlanacaklarına ilişkin sorunları nasıl çözeceklerini açıklamak zorundadırlar.

En son olarak 1999-2000 yılında Kuzey Ren Westfalya eyaletinde pilot olarak seçilen bazı şehirlerde okullarda İslam din dersleri uygulamasına geçilecek. Buradaki uygulamadan sonra elde edilen sonuçlara göre bu uygulama genelleştirilmeye çalışılacak. Kosova olayarı bu tartışmaları biraz geriye çekmiş olsa da konu çifte vatandaşlık tartışmaları ile birlikte canlılığını korumaktadır.

Derslerin hangi dilde verileceği tartışma konusudur. Bu konuda Alman yetkililer, "Dersler almanca verilmelidir." diyorlar. Almanya'daki müslüman cemaatlerin çoğunluğunun görüşleri de aynıdır. Derslerin Türkçe verilmesini isteyen tek örgütlü kuruluş Türk Federasyon'dur. Derslerin Türkçe verilmesi bazı açılardan problemli. Farzedelim ki bir sınıfta 20 müslüman öğrenci var ve bunların 10'u Türkiyeli. 3'ü Faslı-Tunuslu, 3'ü Boşnak, 3'ü Pakistanlı, 1'i de Alman. Burada tam beş ayrı dil ortaya çıkmaktadır ki, bunun pratikte karşılanması mümkün görünmemektedir.

Almanya'da Türkçe yaşatılmalıdır. Bunda Türk Fedarasyon ve diğer sivil toplum kuruluşları ile hemfikiriz. Ancak, Türkçe, İslam dini derslerinin Türkçe okutulmasıyla yaşatılamaz. Türkçe, Alman okullarında okutulan seçmeli yabancı diller arasına alınabilir. Nitekim Kuzey Ren Westfalya Eyaleti. 26 Kasım 1998 tarihinde bu konuda yeni bir düzenleme yaparak Türkçeyi seçmeli yabancı diller arasına aldı. Bundan böyle bu eyalette okuyan tüm çocuklar İngilizceden sonra ikinci yabancı dil olarak Türkçeyi seçebilecekler. Bunun federal düzeyde yaygınlaşması için mücadele vermek akıllıca bir iştir. Ayrıca Türk çocukları bir dersi takip edecek kadar Türkçe bilmedikleri de acı bir gerçektir.

Alman okullarında İslam dinini ders olarak okutulması, müslümanları camilerin akibetiyle ilgili kaygıya sevkediyor. Okullarda islam ders olarak okutulduğu takdirde camilere olan alakanın azalacağı ve zaman içinde fonksiyonunu yitireceği gibi kaygılar, hemen belirteyim ki yersizdir. Şöyle ki, Alman okullarında okutulan Katolik, Protestan ve Yahudi din derslerinin yeterli olmadığından haftada bir gün, ders çerçevesinde çocuklar kiliseye ve sinagoga götürülürek eksik kalan yanların tamamlanması uygulamasına gidilmektedir. Bu camiler açısından şu anlama gelmektedir. İslam dini derslerine katılan müslüman öğrenciler haftada bir gün zorunlu olarak camiye öğretmenleri nezaretinde götürülücek ve hocadan teorik vc pratik ders alacaklardır. Halbuki bugün Almanya'da yaşayan müslümanların okula giden çocuklarının yarısı dahi camiye gitmemekte, hatta camiyi tanımamaktadır. Cemaatler, İslam din derslerinin okullarda okutulmaya başlamasının ardından ortaya çıkacak yeni duruma camileri hazır hale getirmeliler. Almanca bilen, Alman eğitim sistemi ve islam din dersi müfredatını tanıyan hocaların camilerde istihdam edilmesi, çocukların camiye uyumu açısından önemli bir faktördür.

Öyle, ama, tüm bu tartışmalara müslümanlar hazırlıksız yakalanıyorlar. Almanya'da müslümanlara ait thik-tank merkezlerinin bulunmayışı, anında bilgi toplamak açısından ciddi bir eksiklik. Almanya'da islami kimliğimizi yaşatmak amacında isek, gündemlerin peşinden gitmek yerine önüne geçmeyi başarabilmeliyiz. Buna değişik bir alandan örnek verecek olursak. Maçı kazanmak için sahaya çıkan futbolcular defansif futbol yerine ofansif futbol oynarlar. Şimdiye değin oynadığımız defansif oyunu ofansif hale dönüştürme başarısını kazanmalıyız.

Alman Anayasası'nın tüm maddeleri Hristiyan dini normları dikkate alınarak hazırlanmıştır. Buna bir itirazımız yok. Ancak Almanya'da artık üç miyon civarında müslüman yaşamaktadır. Bu açıdan Anayasa maddelerinin islam dini açısından da ele alıp yeniden değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyoruz. Anayasa maddeleri hıristiyan dini normları ile çelişmeyebilir, çelişmemelidir de. Ancak hıristiyan dini ile çelişmeyen maddeler islami normlara da uyarlanmalıdır. Hıristiyan dini merkeze alınarak oluşturulan maddeler müslümanlara dayatılarak din özgürlüğü sınırları daraltılmamalıdır. Almanya'da bu haksızlık açık bir şekilde işlenmektedir. Buna din özgürlüğü bağlamında değişik alanlardan örnekler sunulabilir. Mesela, Alman okullarına devam eden yediyüzbin civarında müslüman çocuğa İslam dini dersi okutulmamaktadır.

Avrupa Konseyi ve Avrupa Parlamentosunun çeşitli dönemlerde almış olduğu kararlar ve Paris Şartı maddelerinde, Avrupa'da ve dolayısıyla Almanya'daki başka etnik köken ve dinden olanlara kendi dinlerini, dillerini, kültürlerini, kimliklerini koruma ve geliştirme imkanının verilmesini öngörür. Müslümanların bu ve benzeri konseptleri önplana çıkararak gündemi kendilerinin belirlemesi gelecek açısından daha doğru ve isabetli olacaktır.