Kürt kimliği melezleşiyor

Kürt ve terör konuları bağlamında meselenin belli nirengi noktalarına fazla dikkat çekilmemiş olmasında, Türk devlet aklının seküler yanının baskın olması kadar, konuyu ele alan entelektüellerin kodlarının da son derece Batılı, seküler ve nihai olarak yabancı ton taşıması büyük ölçüde etkide bulunmaktadır.

En baştan başlamak gerekiyor. Kürtler'in belli konulardaki mağduriyetlerine rağmen, devlete olan sitemlerine daha ideolojik bir elbise giydirilmemişken. Kürtler, kendilerine tanınmayan haklar konusunda kendilerini daha azınlıklarla kıyaslamamışken. Kürtler hiç bir zaman şiddeti esas alan ideolojik kamplarda yer almamışken, ne oldu da Kürtler özellikle PKK hareketi ile önce kendine bir tarih ve sonra dil icat etti, sonra ise bir ülke icat etmeye kalkıştı?

Geleneksel Kürt dindarlığının ideolojileşmeye ve bunu ortaya çıkaran modernleşmeye karşı büyük bir direnç göstermesi manidardır. Geleneksel Kürt dindarlığı Sünnilik ve Nakşilik üzerine kurulu, kodları bu yönde dizayn olmuş, kendi kimliğini bunların manevi şahıslarında mündemiç olarak muhafaza etmiştir. Bu baskın ve biçim veren kimlikler işin doğrusu Kürtler'in Kürt olarak hayatlarını devam etmelerinin de bir formülü olmuştur. Kürtler'in Kürt oluşlarını devam ettiren unsurlarla kurduğu bağ, aslında Kürtler'in bugün ne kadar kendileri, ne kadar yerli ve yine ne kadar Kürt oldukları ile de ilgilidir. Yine aynı zamanda Kürtlerle Türkler arasındaki ayrılmaz ve kopmaz bağlara günümüzde ne kadar sahip çıkıldığı ile bağlantılıdır.

Kürt ideolojik hareketlenmesi aslında Kürtler'e hem bir modernleşme hem de bir siyasal bilinç ve kimlik vaad etti. Bir yanıyla Kemalistler'in tüm Türkiye'de yaptıkları modernleşme ve (Kemalist) ideolojiye çağrı çabasını tersten Kürtçü ideolojik hareketler yapmaya başladı. Bunun elbette öncüsü PKK. Ancak diğer Kürt milliyetçisi hareketlere ve lider profillerine baktığımızda da ortaya çıkan, geçmişi ile geleneksel, bugün ise son derece modern ve seküler tipler olduklarıdır.

Genel olarak tüm Türkiye'nin önünde duran modernleşmenin en büyük aracı eğitim olmuştur. Ülkenin yaşadığı paradigmal sorunların çoğu bu çerçeveden doğmuştur. Geleneksel bir toplum olmak, diğer yandan iki yüzyıllık geri kalmışlığın çözümü olarak Batı merkezli modernleşmeyi görmek. Bu dikotomi belli oranda melezleşmeler doğurmuştur. Ancak gittikçe belirginleşen boyutta, olmak istediğimizle olmak istemediklerimiz arasında da bir sıkışma hali ortaya çıkmıştır. Türk eğitim sisteminin daha çok meslek odaklı olması da onun seküler yanını pekiştirmiştir. Maddi kalkınmanın farklı kalkınma türlerini tetikleyeceği tezi eğitim sisteminin felsefesine sinmiş durumdadır. Dindarların da yaşadığı açmazlardan birisi modern ve seküler eğitim sistemi ile bir türlü bağdaştıramadıkları değerleri arasında kalmaları oldu. İmam Hatip Liseleri ile ara yollar üretilirken bir formül de ortaya konmuş oldu.

Eğitim süreçleri Kürtler açısından da giderek artan bir sekülerleşmeyi getirmiştir. Kürtler'in, dindarlıkları bağlamında İmam Hatip formülü bir yere kadar ihtiyaçlarını görmüştür. Ancak Kürt siyasal kimliği oluştukça ve katılaştıkça İmam Hatip formülü de çözüm konusunda yeterli olmamaya başlamıştır. Kürtlerin modernleşmeleri karşısında devletin, dindarlara İmam Hatip seçeneği sunmasına benzer formüller ortaya koyamaması, sekülerleşmeyi ve yarışan kimlikler arasında Kürt siyasal kimliğini öne çıkmasını getirmiştir. Kürtler modernleşme ve dolayısıyla sekülerleşme süreçlerinde, yarışan kimlikler arasında kalmışlardır. Dindar kimlik ile Kürt siyasal kimliği bir yere kadar başabaş yürümüş, muhafazakar Kürtler kavramı ve çevresi ortaya çıkmıştır.

PKK ve legal alanda faaliyet göstermeye çalışan partiler eliyle Kürtler sekülerleşme hızlarını artırmış, giderek geleneksel kimliklerinden kopmaya başlamıştır. Kur'an kursları, yerel medreseler vb. yapılar konusunda belli hataların sekülerleşme konusunda katkısı azımsanmayacak boyuttadır. Marksist gelenekten gelen Kürt milliyetçisi hareketler uzun zaman gelenekselliği baskın halk tabanında destek bulamadı. Ancak yeni kuşakların doğdukları ortam sadece fiili silahlı çatışma ortamı değildi, aynı zamanda birbiri ile çatışan kimlikler oldu. Şerif Mardin'in “Her Türk'ün yüreğinde biri Sufi diğeri erkek maço iki ruh vardır. Kemalizm sufiyi öldürdü, şimdi maço ile uğraşıyor.” sözü Türk modernleşmesinin temel bir yanlışına işaret etmektedir. Bundan hareketle seküler ve yerel hassasiyetleri bilmeyen politikaların on yıllar boyunca Kürtler'in Sünniliklerini, sufiliklerini, medreseliliklerini örselediğini söylemek gerekiyor. Bu örselenmenin bir siyasal harekete malzeme olması bize ideolojik bir kimlik olarak geri dönüşmüştür.

İçeriden ve dışarıdan etkiler ile Kürtler›in genel anlamda yerliliklerini kaybetme sorunu ile karşı karşıya kaldıklarını söyleyebiliriz. Paradigmal olarak yerlilik Kürtler›e yüzyıllardır bulundukları zihinsel kodları işaret etmektedir. Geçmişi, bugünü ve yarını ile bir uyum arayışı ve tavrı ortaya koymak, nerde durduğunu bilmek, kendine özgü düşünme biçimleri üzerinden hareket etmek yerliliğin ana başlıklarıdır. Bu kapsamda gelinen noktada Kürtler paradigma değişikliğinin arefesinde bir yol ayrımında bulunuyorlar. Kürtler›in sosyalizmi veya Marksistliği tartışması, Kürtler'in Sünniliği veya Nakşiliği tartışmasının önüne geçtikçe durum bir açmaz olarak kalmaya devam edecek. Kürtler'in kendi geleneksel kimliklerinin korunması, bir anlamda yerli kalmalarıyla ilgilidir. Marksist geleneğe eklemlenerek, sekülerleşerek ve isyan kültürünü içselleştirerek Kürtler melez kimliğe doğru yol almaya devam edecekler. Bunun bariz örneği Kürtçe bilmeyen siyasal temsilcilerdir. Modern, seküler ve iyi eğitimli tiplerle ilgili olarak Kürt olmak konusunda soru işaretleri fazlasıyla yoğunluk taşıyor.

Sonuç olarak Kürtlerin Kürtlüklerini muhafazasının yolu kırılırken aslında Sünniliklerine ve bunu güçlendiren tasavvufi damara darbe vurulmaktadır. Yol ayrımındaki en önemli parametrelerden birisi de tam da burada beliriyor: Yüzyıllardır sınırı tutan Kürt bariyeri kalktığında karşımıza durmaksızın bir İran akını çıkacak.