Millî dinin namazı

"Yeni kurulan bu devletin bir dini olacak mıydı; bu yeni devlet bir din ile tedeyyün edecek miydi?" İşte bu sorular, Cumhuriyetin ilanından kısa bir süre önce bir gazeteci tarafından Mustafa Kemal Atatürk'e sorulmuştu. O gün için geliştirilen bu soruyu, Atatürk Nutuk'ta 'Gazeteci muhatabımın sualini 'Hükümetin dini olmaz!' diyemedim! şeklinde cevaplar. Böylelikle hiçbir zaman tam bir açıklık getirilemeyen 'devletin dini', gerek Diyanet İşleri Reisliği gerekse müstakil alınan kararlarla denetim altında tutulur ve resmi devletin ideolojisine uygun bir şekle sokulur. Bunu kendine hedef olarak belirleyenler, dinin millileştirilmesi yolunda büyük cesaret örnekleri sergiler. İlk adım olarak üstad kabul edilen batının izinden gidilerek Kur'an türkçeye çevrilmeli, ardından hutbeler, ezanlar, tekbirler, salalar türkçe okunmalı ve nihayet namazlar da türkçe kılınmalı deniliyordu. Bunu milletin anlayacağı bir kılıfa sokmak için derin düşüncelere dalan ve bir çıkar yol arayan dönemin aydınları(!)ndan Ziya Gökalp 'Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak' adlı kitabında 'Binaenaleyh Türklükle İslamlık, biri milliyet, diğeri beynelmileliyet mahiyetlerinde oldukları için aralarında asla tearuz yoktur' der.

O dönemde 'milliyet' hissinin halka ne kadar hakim olduğu tartışılabilir ise de bir süre sonra memleketi 'milliyet zevkini nefsinde duyanlar'ın(!) idare edeceği ve 'gelenekleri olmayan bir geleceği' karşılamak için geçmişinden kopan Türk ulusçuluğunun, Anadoluda kurulan yeni devletin hakim ideolojisi olacağı muhakkaktı.

Ancak II. Dünya Savaşı'nın ardından bu ideolojinin bir gereği olan İslamiyetin millileştirilmesi ve buna bağlı olarak 'İbadetlerin Türkçeleştirilmesi Projesi' tamamlanamamış, diğer bir deyişle amacına ulaşamamış bir proje olarak rafa kaldırılır. Garip bir şekilde, 1960 ve 1980 ihtilallerinin ardından tekrar gündeme gelen proje, son olarak 28 Şubat 1997'yi takib eden aylarda medyada geniş bir yankı bularak hararetli tartışmalara neden oldu.

İşte Şubat 1997'den beri süren tüm bu tartışmaları, yeni nesil için büyük bir kısmı karanlıkta kalan Cumhuriyetin ilanından çok partili döneme geçiş sürecindeki başlangıç atmosferiyle ele alan Dücane Cündioğlu, 'Bir Siyasi Proje Olarak Türkçe İbadet I' adlı kitabında, sağlıklı tasvir ve tahliller yaparak yarım kalmış birçok cevabı tamamlıyor.

"Göztepe İmamı Mehmed Cemaleddin Efendi ilk defa ibadette Türk lisanını kullanmış olmak şerefini kazanmıştır. Bunu da milletin ilhamıyla yapmıştır. Millet, Tanrısıyla bi'l-istiklâl münasebete girmek istemiştir; artık, mânâsını anlamadığı kelimelerle Tanrısına hitab etmenin mânâsızlığını anlamıştır. İnkilâb sathen ve umkan artacak; kizbin, riyanın, taassubun, kinin, hasedin celî-hafî kudurmasına ve nûra ve nûrlulara için için diş bilemesine rağmen bunlar olacak!.. Anladığımız ve iman ettiğimiz manasıyla İnkilâb'ın; millete istiklâl, afiyet, refah, nur ve hararet veren İnkilâb'ın yaşaması ve pür-âfiyet yaşaması için, inde'l-hâce, ölümün karşısına da çıkmaya hazır olan mü'minleri vardır!"