Muamma varlık: Kadın

Tartışıla gelen bir konu, gerçekte ciddi sorunların olduğunu gösterdiği gibi, aynı zamanda yıllanmış nasıra da işaret eder. Zira yolunda giden şeyler konuşulmaz; sadece yaşanır. Sorun olarak mimlenen meseleler, bazen bıkkınlık verdiğinden, bazen sahici olmadığından, bazen de işimize gelmediğinden ciddiye almayız. Ancak dudak büküp geçmemiz onu sorun olmaktan azade etmez.

İşte kadın mevzusu da bunlardan biri… Son günlerde yine gündemdeydi, bu defa ''hamile kadın'' bedeni; ciddiyetine rağmen, sıradanlaştığı için çok da merkezimizde duramadı.

Kadın, ne hikmetse bazen toplumdan, bazen kültürden ve de bazen tarihten dışarı çıkarılır. Kültürün dışına atılmamak, anlaşılır olmayı ve makuliyetin ölçüsüne uygun bir varlık olmayı gerektirir. Mesela bir canlı türü kediye benzese ancak, beş ayaklı, üç gözlü olsa, genellikle ona kedi yerine ''yaratık'' denilecektir. Çünkü bilinen kategorinin dışındadır.

Erkek de, çoğu toplumda insan olma ölçütlerini tam olarak karşılarken: kadın ise eksiğiyle ve fazlasıyla garip bir yer işgal etmektedir. Hayli ilkel zihinler kadının insan olup olmadığını bile tartışırken, ironik bir biçimde sözünü ettiğimiz garabete veya muammaya işaret etmektedirler.

J. Kristeva''nın muamma varlık demeye getirdiği bu algıya göre, kadın pek çok bakımdan erkeğe benzese de, çoğu zaman kültürün bildiği, tartışmasız onaylanan ölçütlerin dışındadır. Kısacası olağan-dışı durumları, onu zaten mâkuliyetin (kültürün normalitesinin) ötesine iter. Mesela ''hamilelik'', doğum olayı, süt emzirmesi, adet görmesi bilinen insani (insan olarak erkek!) kategorilerin dışındadır.

Hal böyle olunca bu varlık, ya yüceltilerek ya da küçültülerek tarihin ve kültürün dışında kalmıştır. Tapılan kadın yüceltilerek, itilen kadın küçültülerek ötelenir. Mesela Mesnevi''de, Mevlana, kadına bir yandan ''Hak nurudur, sevgili değil... Sanki yaratıcıdır, yaratılmış değil'' derken, öte yandan onu ömür törpüsü olarak görür. Kadın, ilkinde yüceltilerek, ikincisinde, çetrefil hatta ne istediğini bilmez zor varlık nitelendirmesiyle kültürün dışında kalmaya mecburdur.

''Nasıl yani? Mevlana da mı?'' der gibiyiz… Şüphesiz o, çağının kadınını ince bir duyarlılıkla resmetmektedir. Yedi yüzyıl sonra çok şey değişti mi acaba? Şimdi de kadına çoğu kesim, ya ''tapılacak'' ya da ''atılacak'' gözüyle bakmıyor mu?

Arabesk bir söylemle, hayat onsuz da olmayacak, onunla da olur gibi değil… Zira kadın, bilinmez, anlaşılmaz karmaşık; hatta o da ne istediğini bilmeyen bir varlıktır. Çünkü kadınlık başlı başına bir melankoliye tutuklu kalmaktır. Bu mahkumiyet kendini bilememe ve silikleştirme durumudur.

B. Turner, ataerkil yapıda kişilik bakımından var olamayan kadın, toplumsal yapıya eğreti bir şekilde tutunmaktadır derken, ruhsal bakımdan organize olamayan, çöküntülü bir ruh halini haber vermektedir. Geleneksel yapı içinde bu kadınlar, büyücü ve muskacılara rağbet ederken, şimdilerde psikiyatrinin nevrotik ve psikotik teşhislerini koyduğu tablolardır. Çünkü sözünü ettiğimiz yapıda kadın kendi olamadığı için, salınımlı bir ruh hali içindedir. Kısacası toplumsal yapı kadına sağlıklı bir yörünge veremediği için, kişilik ve kimlik teşekkülünü gerçekleştiremeyen kadın, kayıp bir boyutta var olma sanrısı içinde patoloji üretmektedir.

Esasında bu durum, etkin özne olamamadır. Ona ister evinde, ister tarihin ardiye mahallerinde veya kültürün çıkmaz sokaklarında alan tanınsın, sonuçta sözde mukaddes ve değerlilik anlatısıyla bir tür yoksama söz konusudur. Bu kadınların var olma şansı, ya başka bahara kalmıştır; ya da kuytu köşelere tevdi edilmiştir. Kuytularda onlar sadece cinsel objedir; haksızca yargılanır ve şiddete uğrarlar.

Kadın için en özgür alan hayal dünyasıdır; ancak hayal dünyası da iletişimle, karşılaşmayla canlı kalır. İzole kalmayla veya yalnızca tek sahibiyle kurulabilen bir iletişimde, hayal dünyası –doğal olarak –ipotek altındadır. Kocasının beğenileri ve diğer erkeklerin onayladıklarından bir dünya kurmanın veya kurmaca bir hayalin pesindedir.

Hamile kaldığında ona bol oksijenli ortamda gezmesi salık verildiğinde, ormanlık alanı hayalinde canlandırmalı, evini de oksijenle doldurmalı. Sokaktan gelen egzoz gazını yok edebilecek gücü olmalı… Kadın dediğin, yoktan var etmeli. Zira onu sınırlayan erkekler, gizlice onu güçlendirmeye davet etmektedirler. Sınırlar zorlanmadıkça, var olunamaz. Keşke bir de var olma kanalları tıkalı bırakılmasaydı… Bu kadınlar, önlerindeki bariyer neyse, onu aştıkça, içlerindeki bütün tohumlar ve hayaller çiçeğe dururdu. Kim bilir…

Kadını gizemli bir perde arkasına atan erkek de, gerçekte kendini sadece kendiyle güçlü kılabileceğini sanmaktadır. Oysa kadın, erkek için, erkek de kadın için birer dayanaktır. Dayanak olan kadını sorunlu bir alana iten erkek algı, farkında olmadan kendini de örselemektedir.

Böylece erkek ve kadının küçüldüğü bir dünyada, toplumlar ve insanlık kaybedecektir. Sonuçta T. Fikret''in ''elbet sefil olursa kadın, alçalır beşer'' sözünü haklı çıkarıp duracağız.