Osmanlı niçin önemli?

İstanbul BB Kültür İşleri Daire Başkanlığı tarafından 'Osmanlı Cihan Devleti'nin 700. Yılı' etkinliklerinden biri olarak düzenlenen "Medeniyet İçin Konuşmalar"ın geçtiğimiz günlerde düzenlenen ilk programında, İÜ Ed. Fak. Felsefe Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Teoman Duralı'nın yaptığı "Türk Kültüründe Osmanlılığın Yeri" konulu konuşmanın son bölümünü aktarıyoruz bugün.

TEOMAN DURALI

Tarihin en zeki şematiğini İngiliz-Yahudi Medeniyeti kurmuştur. Bu en zeki şematiğin temeli de 'evrim' varsayımına dayanmıştır. Sermayecilik, Biyoloji'deki 'evrim' anlayışını kendine kullanarak şöyle bir muhakeme geliştirmiştir: Canlılar dünyasında belirli bir basamaklaşma varsa bu basamaklaşma canlı olan insanlarda da sözkonusudur. Nasıl ki hayvanlar arasında bir gruplandırma yapılıyorsa insanlar arasında da bir basamaklaşma mevcut olmaktadır. A ırkı F ırkının üstündedir.

Nasıl ki Tevrat bize, "Tabiatı ve hayvanları kullanmak suretiyle beslenebilirsiniz" cevazını çıkarmışsa ben de rahatlıkla bundan yeni bir kural üretebilirim. Ben madem ki üstün ırkım; evler barklar inşa ediyorum, onlarsa sonradan örülmüş evlerde oturuyorlar, o halde ben onları 'kullanabilirim'. Topraklarını ve kendilerini 'ucuz hammadde' olarak kullanmaya iznim var. Oradan temin ettiğim hammaddeyi işleyip mamul maddeye dökerek gerisin geriye onlara satabilirim. Onlara bunu kabul ettirebilmek için de kendi değerlerimi onlara aşılamam lazım. Bunu da eğitim-öğretim yoluyla yapabilirim.

İngiliz-Yahudi Medeniyeti kendisine iyilik yapmak isterken bir yerde kendisine kötülük yapmaya da başladı. İnsanlar eğitildikçe bilinçlenmeye başlıyor. Gandhi İngilizler'e karşı bağımsızlık bayrağını açarken, "bağımsızlık' ve 'hürriyet' kavramını İngilizce'den tercüme ettik" diyor. Ama sermaye düzeni 'insanın beşer yönü'nü okşayarak kullanmayı bilmiştir. İngiliz Yahudi Medeniyeti ve onun temel dinamosu sermayecilik, insanı beşerliğe indirgemiştir. Darwin de, Freud da insanı 'beşerlik seviyesine' indirgemeye çabalamıştır. "Ben beşerden başka bir şey değilim. Nerden türersem türeyeyim önemli değil" demeye getirmişler.

Sanayileşme dediğimiz fasid dairede insan artık 'öz'üne yabancılaşıyor. Çünkü yaptığı işi bilmiyor; yaptığı işe yabancıdır. Dinin en önemli ilkelerinden birisi 'iş'tir. Çalışılmadan kazanılmış mal haramdır. Marksizm'in dinden o kadar çok aşırdığı unsur var ki, en başta da 'işin kutsallığı' gelir. Dinin en önemli temellerinden biri iştir öteki de tabiat... Doğa kalmadıktan sonra dinin de manası kalmamaktadır.

Dinin bahsettiği Allah'ın icraatını biz tabiatta görüyoruz. Bir çocuğu düşünün ki ömrünce bir kuzunun doğuşuna, bir fidanın yetişmesine tanık olmuyor. Siz ona ne fısıldarsanız fısıldayın, kupkuru bir laftan ibaret olacak söyledikleriniz. 'Mucizeyi' ancak tabiatta görmek mümkündür.

Gelen sanayileşme tufanıyla tabiatı, 'Allah'ın ikinci kitabını' kaybettik. Tabiat, hayat kitabıydı. İşte bu yeni medeniyetin karşısında bir tek, zayıf düşmüş ama potansiyel olarak var olan alternatif bir seçenek İslam Medeniyeti 'idi'. İslam Medeniyeti'nin tek çekicisi, traktörü Osmanlı'ydı.

Osmanlı Devleti'nin 'yerini' doğru tespit etmek lazım.

Varolan, bütün dünyayı sarmış bulunan küresel medeniyetin karşısında bir alternatif arıyoruz. Bu duygusal bir olay değil bir mantık zorunluluğudur. Biyolojide 'mono kültür' kadar tehlikeli bir olay yoktur. Bunun örneğini 19. yy ortalarında İrlanda'da gördük. Tek tip buğday, bütün İrlanda milletini açlığa sevketmiştir.

Biyolojide olan bu hadise, ona çok yakın akraba olan sosyoloji için de sözkonusu. Biyolojik zorunluluklar insani yapılanmada etkendir. Biyolojideki mono kültür ne kadar yıkıcıysa tarihte mono kültür o derece fecidir. Mevcut küresel medeniyete tek potansiyel olma istidadını gösteren İslam Medeniyeti'nin tarihi çekicisini Osmanlı'yı bir kenara atmamak gerekir. Bunu sadece ben söylemiyorum; bu etkileri yaşayan herkes böyle düşünür.

Avustralya'da katıldığım bir programda yöneltilen bir soru bizim 'olmamız gereken yerin' altını çiziyor. Soru soran bizden hesap soruyor: "Osmanlı'nın ardından neden İslam alemini yetim bıraktınız?" Bu, üstümüzden atamayacağımız bir sorumluluktur.

İnsanlar diledikleri şeyi elde edemezler, kaderlerine göre yaşarlar. Benim 'ben' olmamı ben sağlamadım. Ben hiçbir şey olmayabilirdim. Aynı şey milletler için de sözkonusudur. "Biz bu uğurda çok kan döktük, çok can verdik; artık vazgeçiyoruz" diyemezsiniz. Her anne babanın mezara girdiği güne kadar evladının üstünde sorumluluk sahibi olması gibi, ülkü devleti olmaya soyunmuş bir toplumun insanlık karşısında sorumluluğu vardır. Biz sıradan bir devlet değiliz. Kendimizi reddedemeyiz.

Ancak hizmeti gaye bilmiş devlet cihan devletidir. Hizmetlerde son derece daralmış bir devlet ise mahalli bir devlettir. Bizim cihan devleti ülkümüz, emperyalizmi esas almış olan sermaye düzenindeki cihan devletinden farkımız şu: Onlar 'hizmet almak' üzere yapılanmışlardır biz 'hizmet etmek' üzere yapılanmışız. Orijinalliğimiz burada yatmaktadır. Buradan taviz verdiğimiz ölçüde kendimizi inkar etmiş oluruz.