Paralel devlet Ak Parti ve cemaat

Türkiye'nin hangi sorununu tartışırsak tartışalım, mutlaka son yüzyılın bütünlüğünde bakmakla sorunluyuz. Çünkü yaşadığımız sorunlar, bugün ortaya çıkmadı. Sadece bugün onlarla yaşıyoruz. Onların varlık kökeninin büyük ölçüde yüzyıllık travmalarımız, dönüşümlerimiz ve büyük kopuşlarımızla derin bağlantıları var. Paralel devlet kavramı ve bunun getirdiği siyasal anlam da böyledir. Bu ülkede paralel devlet yapılanmalarını hep yaşıyoruz. Bunun çok önemli siyasal ve travmatik nedenleri bulunmaktadır.

Müslümanlık, devletten en büyük tasfiyeyi I. Meclis'in kapatılmasıyla yaşadı. Arkasında hilafetin kaldırılmasıyla 'siyasal düşüş' gerçekleşti. Siyasal düşüşü Müslümanlar ilk defa Ümeyye oğullarının saltanatı getirmeleriyle yaşadılarsa, ikinci olarak da tek parti cumhuriyet ideolojisiyle yaşadılar. Çünkü bu düşüş ile beraber İslamın geleneği, kurumları, söylemleri ve Müslümanlığın siyasal varlığı( pratik olarak dindarlar, teorik olarak şer-i şerif) devlet alanından tasfiye edildi. Devlet, bu dışlamayla beraber yeni bir şeye dahil oldu. O dahil olunan şey, büyük ölçüde millet varlığına imkan vermedi.

Bundan dolayı bu devlete çöreklenen yeni aygıtlar, söylemler ve rejimler sadece Müslümanlığı dışlamakla yetinmedi, aynı zamanda onunla savaşmayı da kendine ilke edindi. Siyasal yaratılışının( Kemalist siyasal mebdei mi desem!) varlık doğası için bunu gerekli gördü. Bu devlet doğasını işgal eden varlık, çeşitli dönemlerde sistematik bir biçimde Müslümanlığın Risale-i Nur, Nakşilik, Kadirilik, Milli Görüş, İslamcılık, baş örtülüler, imam hatipliler vb. meydana geliş tarzlarıyla mücadele etti.

En son tarzı, 28 Şubatta karşımıza çıktı. Daha on iki yıl önce, laikliğin o 'ejderha vari yorumu' ile Müslümanlığın bütün biçimlerine topyekun savaş açıldı. Adeta, 'başlangıçta' yapılanların 'post-modern tecrübesi' ortaya konmaya çalışıldı.

Müslümanlık/dindarlık/ İslamlık ve devletin son yüzyıllık varlığı arasındaki bu ilişkide paralel devlet oluştu. Paralel devlet hem hayali oluştu hem de reel olarak. Müslümanlığın tarihte yaşadığı ve beklemediği bu siyasal düşüşe karşı gelişen bir telafi arayışıydı paralel devlet. Çünkü paralel devletle iki önemli gerçeklik yerine geliyordu. Birincisi, devletin olumsuz gerçekliğini başka bir olumlu gerçeklikle aşmak. İkincisi ise devletin müdahalelerine karşı kendini güvene almak.

Bu iki amaç için öncelikle devlet yaklaşımı hiçbir zaman Kemalistlerin siyasal tahayyülleri olarak ele alınmadı. Başka bir ifadeyle sert laiklikle Müslümanlığı dışlayan ve ona baskı yapan Kemalist devlet anlayışı reddedildi. Devlet, tümden reddedilmek yerine onun belli bir ideoloji ve kadrolarla 'işgal edildiği' düşünüldü. Bundan dolayı problemli olan devlet değil, devleti işgal eden kadrolar, ideolojiler, rejimler ve stratejilerdi.

Böylece devlet tahayyülü, bütün tarihsel donanımıyla beraber Müslümanlık içinde yeniden meşrulaştırılarak karşı devlet tahayyülü geliştirildi. Bu da siyasal teori açısından paralel devlet tasarımıdır. Bu tasarım aracılığıyla ulus devlet, modern seküler devlet, batıcı devlet vs. içerikleri tahayyülde aşılarak 'uzun tarih' içinde sürüp gelen devlet imgesi korunmaya çalışıldı.

Paralel devlet oluşumun pratik karşılığı da vardır elbette. Bu da bahsettiğimiz 'siyasal düşüş' ile beraber gelen ve Müslümanlığı dışlayarak Müslümanlar üzerinde hegemonya kurmaya çalışan aygıtlara karşı gelişir. Valileri, emniyet müdürleri, genel müdürleri, yargıçları, hakimleri, subayları (özellikle jandarma) ile devletin yeni kadroları Müslümanlığa karşı rejimin pratiklerini temsil ettiler. Devletin görünen sert, dışlayıcı ve baskıcı yüzleri bunlardı. Devlet bu askeri ve sivil bürokratlardı. Bunlardan akıp gelen baskı politika ve uygulamalarını savmak, onlardan uzak durmak ve onların varlığından emin olmak amacıyla paralel devlet stratejisi harekete geçti.

Devlet içinde kadrolaşarak devletten gelen tehditleri savmak, yumuşatmak ve azaltmak bu stratejinin en önemli boyutudur. Kimden azar işitildiyse, kimden dayak yenildiyse, kimden terfiler söküldüyse, kimden tertiplerle karşılaşıldıysa ve kimden suçlama damgalarıyla hapis kararları çıktıysa onlar olunmak istendi. Böylece tehditler, baskılar ve aşağılamalar onların yerine geçerek yok edilecekti. Devlet, iyi kadrolarla yeniden aslına irca edilecekti.

Nitekim bütün Müslümanlık biçimlerinin tarikat, cemaat, milli görüş ve İslamcı yapıları bu kadroları elde etmek amacıyla okumak, üniversiteli olmak, hakim ve savcı olmak gibi amaçları edindiler. Türkiye'de en çok satan ve Müslümanlık vicdanının sosyolojisini çok naif bir biçimde yansıtan, Hekimoğlu İsmail romanındaki aktörün en temel hedefleri arasında ve mücadelesinde bu kadrolaşma isteği vardır.

Ancak hikaye, Ak Parti iktidarıyla beraber beklemediğimiz bir biçime dönüştü. İlk defa Müslümanlık, devlet varlığı içine yerleşti (beş yıl önce keskin bir biçimde Ak Parti karşıtlığına geçen beyaz Türk bir arkadaşıma tutumunun nedenini sorunca, 'devleti muhafazakârlara mı bırakalım' derken kast ettiği tam da buydu), devlet ve Müslümanlık arasında önemli köprüler kuruldu. Milli Görüş Müslümanlık tarzından yetişen siyasal aktörler, devleti on yıl boyunca yönetme imkânına ulaştılar. Devlet ile Müslümanlık arasında, son yüzyılda yaşanan en büyük gelişmedir bu.

Başlangıçta yaşanan 'siyasal düşüş', şimdi siyasal dolaşıma verilen müsaadeyle beraber büyük bir dönüşüme uğruyor. Politik mebdei (varoluş / başlangıç) yaşıyoruz. Politik mead'den politik mebde'i… Bu süreç içinde artık paralel devlet oluşumunun mantığı çöküyor. Çünkü zaten devlet, bütün paralellerle barışıyor, bütünleşiyor ve onlara varlığını sunuyor. Bundan dolayı paralel devlet, Müslümanlık arayışından çıkarak hizipçiliğe, grupçuluğa ve cemaatizme savruluyor.