Şekel'in iki yüzü

Bilindiği gibi geçtiğimiz günlerde yapılan İsrail seçimlerinden Barak galip çıktı. Filistin özerk yönetimi, İşçi Partisi lideri Barak kazanırsa barış görüşmelerinin normal seyrinde devam edeceğini düşünüyor, dolayısıyla Barak'tan çok şey bekliyordu. Filistin halkının gözünde ise ha Netanyahu, ha Barak ikisi de aynıydı; tıpkı Şekel'in (paranın) iki yüzü gibi... Seçimlerde bölgede bulunan gazeteci-yazar Sefer Turan'ın 'Şekel'in iki yüzü' başlıklı yazısında, seçimlerle igili değerlendirmelerini okuyacaksınız.

Bu sene 15'ncisi gerçekleştirilen İsrail seçimlerine yerel ve uluslararası ilgi büyüktü. Seçim öncesi şöyle bir hava estirilmişti: "Bu seçimler, İsrail ve Ortadoğu'nun geleceğini doğrudan etkileyecek; İsrailliler 'savaş' ve 'barış' arasında seçim yapacaklar." İsrail seçimlerinin böylesi bir atmosferde cereyan etmesi içte ve dışta ilgiyi artırmıştı. Özellikle Arap ülkelerini yakından ilgilendiriyordu. Biz Kudüs'e vardığımızda dünya medyasının yanısıra Arap medyasının olaya çok büyük önem verdiğini gözlemledik. Havaalanından Kudüs'e doğru ilerlerken yol boyunca asılmış pankartlardan edindiğimiz ilk izlenim, yarışın Likud Partisi lideri Netanyahu ile İşçi Partisi lideri Ebud Barak arasında geçeceği kesin gibiydi. Orada gördüğümüz genel eğilime göre büyük çoğunluk "Netanyahu gitmeli!" diye düşünüyordu. Yahudiler arasında da böyleydi, Araplar arasında da... Netanyahu'nun sert politikasıyla "Ortadoğu barış süreci"nin çıkmaza gireceğine dair bir kanaat vardı. Bütün hesaplar bu yolda yapılırken seçimlerden birkaç saat öncesinde önemli gelişmeler yaşandı ve önce İsrail tarihinde ilk defa başbakanlık için adaylığını koyan Filistinli Dr. Azmi Beşar çekildi. Sonunda kazanan beklenildiği üzere Barak oldu. Seçim günü herkes akşam saat 22'ye kilitlenmişti. 22'de herşey açıklanacaktı. Oysa oy verme işlemi de saat 22'de bitiyordu. Saat tam 22'yi gösterirken, İsrail televizyonları canlı olarak yayınladıkları seçim özel programında hemen ilk sonuçları verdiler ve Barak %58 ile öndeydi. Bundan 15 dakika sonra da Netanyahu, taraftarlarına bir konuşma yaparak Likud'un liderliğini bıraktığını, ardından da siyaseti bıraktığını söyledi. Seçimlerde Filistinlilerin seçimlere ilişkin tavırlarını şöyle özetleyebiliriz: 1948 yılında işgal edilen topraklarda yaşayan Araplar aynı zamanda İsrail vatandaşı oldukları için kısmen İsrail seçimlerine ilgi gösteriyorlar. Seçim öncesinde Arapların seçimlere ortak bir liste ile girmeleri girişimleri sonuç vermedi ve üç ayrı liste halinde girdiler ve tarihlerinde ilk defa da bir başbakan adayı gösterdiler. Neticede başbakanlığı kazanmayacaklarını kendileri de biliyorlardı ancak bunu İsrailliler nezdinde bir pazarlık konusu ettiler ve Arapların haklarının verilmesini istediler. Araplar özellikle şunu söylüyorlar: "Biz İsrail devletine her türlü vergiyi veriyoruz. Ancak devlet bize hiçbir şey vermiyor. Bize karşı her alanda ayrımcılık yapılıyor." İşte Azmi Beşare ile Barak arasında bu yönde bir pazarlık yapıldığı söyleniyor. Seçim öncesi televizyon oturumlarında dikkatimi çeken nokta, adaylardan İslamcıların bile İsrail televizyonunda açık oturumlara katılarak istedikleri gibi konuşabilmeleriydi. Mesela "siyonist partilere oy vermeyin" derken, siyonist partilerin sakıncalarını anlatıyor ve Arap seçmeni bu partilerden uzak durmaya çağırıyorlardı. Aynı günlerde İran Devlet başkanı Hatemi, bölge turuna çıkmıştı. İsrail televizyonu Hatemi'nin Lübnan Hizbullah lideri Nasrullah ile görüşmesini haber verirken "Başkan Hatemi, yarın Hizbullah Genel Sekreteri Hasan Nasrullah ile görüşecek" diyordu. Ertesi gün ise "Hatemi, Hizbullah Genel Sekreteri Hasan Nasrullah ile görüştü" diye verdi. Yani habercilikte yalın bir dil kullanılıyordu. Hizbullah için "terör örgütü" gibi başka bir sıfat kullanılmamıştı.

Bu sene ilk defa bir de bayan Arap milletvekili seçilirken, en önemlisi 1948 topraklarında yaşayan İhvan-ı Müslimin'den dört milletvekili seçildi. Kemal Reyyan, Kemal Habib, Haşim Hamidi ve Abdul Malik Dehemişe... Dehemişe, 1974 ve 75 yıllarında İsrail'e karşı operasyonlar yapan Filistinli bir gençti ve İsrail'e karşı mücadele ediyordu. Bu arada 71 ve 78 yıllarında İsrail hapishanelerine girdi. Hapishaneden çıktıktan sonra hukuk okudu ve şu anda avukatlık ediyor. Bu seçimlerde "Arap Birliği listesi"nden aday olarak ikinci defa parlamentoya girdi. Sorularımızı cevaplayan Dehemişe, İsrail Parlamentosu'na girişlerinin amacının 1948 topraklarında yaşayan Filistinlilerin haklarını savunmak olduğunu, Filistinlilerin topraklarında başları dik yaşaması için mücadele etmek olduğunu söylüyor ve bu alanda Kinisset'e girişlerini diğer Filistinlilerin İsrail işgaline karşı verdikleri mücadelelerinin tamamlayıcısı olduğunu söylüyor. Dehemişe'nin şu anda İsrail Parlamentosu'na giren 13 arap kökenli milletvekiline de farklı bir yaklaşımı var. Arap partilerinin oluşturduğu listelerin dışında Yahudi partilerin listelerinden giren Arap kökenliler için "Bunlar Arapları temsil etmezler. Bunlar listelerinde yer aldıkları siyonist partileri temsil ederler" şeklinde farklı bir yaklaşımı var. İsrail seçimlerinin sonuçlarını merakla bekleyenlerin başında Filistin özerk yönetimi vardı. Seçim öncesinde görüştüğüm Filistin-İsrail görüşmelerinde Filistin heyetine başkanlık eden Dr. Saeb Erakat, "Biz İsrail demokratik seçimine saygılı olacağız. Biz şu veya bu parti ile değil İsrail ile barış istiyoruz" diyordu. ancak şunu açıklıkla söyleyebiliriz ki, Filistin özerk yönetimi Netanyahu'nun kazanması halinde İsraillilerle aralarındaki barış görüşmelerinin tamamen duracağına inanıyorlardı. Hatta Erekat şunu söylüyordu: "Eğer Netanyahu kazanırsa bu sadece burası için değil bütün bir bölge için kötü olur. Zira bölgede radikal hareketler güçlenir." Belki de Erakat'ın ifade ettiği bu cümle seçim öncesinde estirilen Barak yanlısı rüzgarların asıl nedenini oluşturuyordu.

Peki ya Barak kazanırsa?.. Filistin özerk yönetiminin Barak'tan çok şey beklediği doğruydu. En azından barış görüşmelerinin normal seyrinde süreceğini düşünüyorlardı. Barış görüşmelerinin devamı kendilerinin Filistin'deki varlıklarını da devam ettirmeleri açısından önemliydi. Ancak ihtiyatı da elden bırakmıyorlardı: Barak henüz imtihan vermedi. Halkın genel eğilimi ise aşağı yukarı aynıydı. Kime sorduysam sanki aralarında sizbirliği yapmışlarcasına şunu söylüyorlardı: Bizim için birşey değişmeyecek. Barak ve Netanyahu, (İsrail para birimi) Şekel'in iki yüzü.

Filistin İslami Direniş Hareketi lideri Ahmet Yasin de benzeri bir yaklaşım içindeydi: "Ha Likud, ha İşçi Partisi. Her ikisi de topraklarımızın işgalinde. Filistin dışındaki mültecilerimizin geri dönüşlerinin engellenmesinde ve Kudüs'ün işgalinde aynı şeyleri düşünürler. İşçi Partisi bu hedefleri yumuşak bir politikayla yapıyor, Likud ise sert bir dille!"

İlginçtir, Kudüs'te kiminle konuştuysak Türk olduğumuzu öğrenen herkesin sorduğu konu, İstanbul Milletvekili Merve Kavakçı'nın başına gelenler... Bindiğimiz taksilerin şoföründen, yemek yediğimiz lokanta sahiplerine... Eski Kudüs surları içerisinde bir kahvehaneye giriyoruz... Yaşları 70'in üzerinde dört yaşlı adam Türk kahvelerini yudumluyorlar. Selam verip yanlarına oturup kendimizi tanıtıyoruz. Daha sözümüzü bitirmeden içlerinden biri: "Yahu nedir bu Kavakçı'ya yaptığınız? Ne olmuş yani başörtüsüyle parlamentoya girmişse? İnsan bu kadar düşman olmaz ki!" Yaşlı amcaya anlatmaya çalışıyoruz. Kavakçı'nın başındaki örtüsünün devletimizi tehdit ettiğini... Anlatıyoruz da bir türlü anlayamıyor. Biz de işi yaşlılığına veriyoruz! Gazze'ye gittiğimizde ise medyamızın iddialarının doğru olup olmadığını yerinde araştırmak için Merve Kavakçı'nın Hamas'la ilişkisini araştırıyoruz... Hamas Siyasi Büro üyesi İsmail Ebu Şahab'la görüşüyoruz. Hatırlarsanız bazı gazeteler Kavakçı'nın Hamas'la ilişkisini Ebu Şanab soyadlı eski kocası vasıtasıyla olduğunu iddia etmişti. Dolayısıyla iyi bir kaynak bulmuştu. Çünkü aynı soyadlı bir Hamas yetkilisiyle görüşüyorduk. Sorduk: Merve Kavakçı ile ilişkinizin boyutları nedir? Cevap: "Biz Merve Kavakçı adını ilk defa parlamentoya girmesinden sonra gazetelerden öğrendik. Şunu da bilin ki Hamas, bir Filistin örgütüdür. Filistin toprakları dışında faaliyeti yoktur!" Peki ya sizinle aynı soyadı taşıyan Ali Abu Şanab? "Bu ismi de şimdiye kadar hiç duymadım. Ebu Şanab ailesi Filistin'in muhtelif bölgelerinde yaşayan yurtdışında da bulunan büyük bir ailedir. Ama ben bu adı ne duy dum ne de sahibini tanıyorum." Benzeri bir soruyu Hamas lideri Ahmet Yasin'e de sorduğumda aldığım cevap aynıydı: "Vallahi ben sadece tv'lerden adını duydum." Kudüs'ten Ben Gurion Havaalanı'na dönerken yol boyu dikkatimi çeken bir nokta oldu: Telaviv yolu boyunca insanın yerleşimi için son derece uygun boş araziler vardı. Kafamda şu soru dolaştı: İsrail neden buralara Yahudi yerleşim birimleri kurmuyor da illa ki Kudüs'e yakın bölgelerde ve 1967'de işgal ettiği topraklarda ısrar ediyor? Neden Kudüs yakınlarındaki Ebu Guneym tepesinde ısrar ediyor? Cevap basit: İsrail, mümkün olduğunca fazla toprak işgal ederek nihai görüşmelerde oldu bitti ile toprakların büyük bir kısmını elinde tutacak. Filistin ve İsrailliler arasındaki en önemli sorun olan Kudüs meselesinde asla Kudüs'ten vazgeçmeyecekleri ortada. Kudüs'ü bu düşüncelerle arkamda bırakırken zihnimde Nuri Pakdil'in bir cümlesi de sanki arabada benimle birlikte yol alıyordu: "Kalbimin yarısı Mekke'dir. Diğer yarısı da Medine. Üstünde bir tül gibi Kudüs örtülüdür."