Serbest Ticaret Anlaşmalarının önemi

Serbest Ticaret Anlaşmaları''nı (STA) kısaca tanımlamak gerekirse, ''iki ya da daha fazla ülke arasında, ticareti etkileyen tarife ve tarife dışı engellerin kaldırılarak, taraflar arasında bir serbest ticaret alanı oluşturulmasını sağlayan, karşılıklı menfaatlerin korunarak, aralarındaki ticaretin arttırılmasını sağlayan, ancak taraf ülkelerin üçüncü ülkeler ile ticaretlerinde mevcut ulusal düzenlemelerini sürdürmesine izin veren anlaşmalardır.'' STA''lar, ülkeler arası ilişkilerde, gerek kalkınma desteği, gerek siyasi beklentilerle ve gerekse de zorunlu bazı durumlardan ortaya çıkan çeşitli nedenlerle kullanılmış bir ekonomik enstrümandır. Türkiye, kendisini ilgilendiren ekosistem çerçevesinde, bu tür anlaşmalara taraf olmuş, ancak pek çoğuna da AB''nin koyduğu rezervler nedeni ile olamamıştır.

Uzun zamandır bilinen zorlu konuların, birden bire bu kadar kamuoyuna taşınması, ABD''nin, güçlü iki küresel ekosistemle, dünya ekonomisinde, kendisini yeniden ve daha güçlü bir şekilde konumlandırmaya duyduğu ihtiyaçtan kaynaklanıyor. Bunlardan ilki, ABD ile AB arasında Transatlantik STA''sı, diğeri ise Amerika ile Japonya arasındaki Transpasifik STA''sı. Tabii bu durum, küresel çıkarlar açısından, ABD kadar, AB ve Japonya''nın da geleceğini son derece yakından ilgilendirdiği için büyük önem arz ediyor. Bu gelişmelerin özünde ise, ekonomik açıdan yükselen, gelişmekte olan ülkeler ve BRİC-T kabusu yatıyor. Özet bir ifadeyle anlatmak gerekirse, yeni STA hazırlıkları özellikle Transatlantik STA''sı, Batı ekonomilerinin, küresel düzlemde, Doğulu sayılan ülkelere, yeni ekonomilere ve gelişmelere karşı bir toparlanma projesidir.

Uzun zamandır dünyanın tek kutuplu merkezliğini sürdürmeye çalışan Amerika, bunun olmazsa olmazı ekonomik liderliği bırakmamak için legalliği sorgulanan türlü düzenlemeler peşinde. Bir yandan, en dişli rakibi Çin''i kontrol altında tutmak için, petrol ve doğalgaz dahil, enerji kaynaklarını her tür meşru-gayrimeşru yöntemi deneyerek denetimi altına alırken, diğer yandan, artık gerek para birimi, gerek stoklanan miktarı ile açığa salınan altın rezervleri satışları tartışılıyor. Amerika''nın karşılıksız para bastığı ve dünya ekonomilerini bu şekilde kontrol etmeye çalıştığı tartışılıyor.

Çin bundan müthiş rahatsız. Ve, USD para sistemini, doların varlığını tartışmaya açıyor. Önlemler almaya çalışıyor. Hatta aldığı önlemleri daha da sertleştireceğinin, dahası radikalleştireceğinin sinyallerini veriyor. İşte bu da, aslında, rekabet gücünü ve üstünlüğünü kaybetmek istemeyen Amerika''yı Transpasifik ve Transatlantik STA''larına zorluyor. Tabii, bu küresel mücadeleden görünene göre en karlı çıkan, AB ve Japonya. İki küresel devin, gelecek stratejileri, bu ülkelerin kaderlerini yakından ilgilendiriyor. Bunlar da, başta Almanya ve Fransa olmak üzere, çok da çaba göstermeden, karşılarına çıkan bu avantajlı konjonktürden, sonuna kadar yararlanmak istiyorlar. Elbette, bir anlamda ikiyüzlü politikalarla, Türkiye gibi, anlaşmaların dışında tutabilecekleri ülkeleri engellemek pahasına.

Bu noktada hükümet, alınacak tüm siyasi ve ekonomik önlemleri, kendi başarı grafiğini de endekslediği 2023 hedeflerinden taviz vermemek adına elbette almaya çalışıyor.

Burada şu önemli ayrıntıyı da hatırlatmakta yarar var. Öteden beri, Amerikan strateji enstitülerinin, düşünce kuruluşlarının vurguladığı gerçeklere dayalı bir analiz var. Türkiye, gelecek için, etki alanı ve gücü bakımından, nüfusuna ve ekonomik gücüne, rakip sayılabilecek pek çok ülke yanında, diğer büyük ülkelerden daha fazla küresel etki potansiyeline sahip. Tarihi, geçmişi, buna en iyi örnek olarak değerlendiriliyor. Almanya ve Fransa''dan bile önemli bu anlamda… Bu şu demek, Türkiye bir puan gelişirse, küresel etkisi on puan gelişir. Büyük ölçüde, sömürü düzenine dayalı Batı ekonomileri için, geri bırakılmış, kaynakları ellerinden alınarak, bir avuç totaliter diktatör zümresine paylaştırılmış İslami ülkeler için, yapılabilir gerçekliğine ve pratiğine yönelik bir rol modeli ve uyanışın sembolü olur ki, bunu zaten şimdiden görebiliyoruz. Türkiye, tüm engellemelere rağmen, kalkınan ekonomisi ile umut vadeden, model olan bir başarı öyküsü olma yolunda. Bir de, bilgi ve teknoloji üretebilen dönüşümü sağlayabilirse, tutabilene aşk olsun.

Transatlantik STA''sı karşısında, Başbakan Erdoğan ve ekonomi yönetimi, en üst perdeden, doğrudan Başkan Obama ile görüşerek, AB''nin uyguladığı sakıncalı ve tek yanlı stratejinin yanlışlığını ve Türk ekonomisi için taşıdığı riskleri ve yanında, Amerika ile olan dış ticaretteki potansiyel tehlikeleri dile getirdi. İyi de yaptı. Arap Baharı, Suriye vb gibi, her gün biraz daha radikalleşme eğilimi gösteren, aşırı İslami yaklaşımı terör ile özdeşleştiren fundamental çözümlere iyi bir cevap olan Türkiye modelini, Amerikan''nın riske etmemesi gerektiği de kanaatimce, hatırlatıldı. Çünkü, çıkarlarının nerde olduğunu iyi analiz edebilen Amerika için, by pass edilmiş bir Türkiye, sadece ekonomik değil, siyasi açıdan da, kaybedilme riski olmaması gereken bir ülke.

Peki, bu iş sadece bu ülkeler arası yüksek perdeden siyaset ve diplomasi ile halledilebilecek bir konumda mı? Elbette hayır. Türkiye, özel sektörü ve kamu sektörü ile bu konuda bir ticari diplomasi trafiğini de devreye sokmalı. Türkiye''nin önemli sermaye grupları, henüz bu konuda yaklaşan riskin farkında değiller ya da öyle görünüyorlar. Özellikle, yükselen Anadolu sermayesi yanında, kendisini bir türlü sağlıklı bir şekilde konumlandıramayan İstanbul sermayesi, kıpırtsız bekliyor denilse yeri var. Acaba, bu konudaki olumlu gelişmelerin, AK Parti hükümetlerine ve felsefelerine sağlayabileceği muhtemel artıların analizi mi onları durduruyor? Bu konudaki bir başarı hikayesi, çok daha uzun yıllar, ülke siyasetini derinden etkiler. Durduran bu mu acaba?

Oysa, bu işin siyaseten yararından önce ekonomik avantajlarına bakmak lazım. Transatlantik ve Transpasifik STA anlaşmalarına taraf olarak, ya da bağımsız bir şekilde Türkiye, AB den önce bu konuda ABD ile bir anlaşma sağlarsa, bunun en büyük yararını, iş dünyası ve ihracatçılar görecekler şüphesiz. Böylece, 2023 hedeflerinden sapma da olmayacak.

Hatta, Türkiye, uluslar arası rekabet açısından, kendi sektörel stratejilerini doğru kurgulayabilir, bilgi toplumuna, teknoloji ağırlıklı üretimde Ar-Ge ve İnovasyona dönüşümü ve ihracat için desteklenecek 10 kritik sektörünü, doğru tanımlayabilir ve desteklerse, başarı, 500 milyar ihracatla sınırlı kalmaz. Hele hele ''yaratıcı ekonomiler'' gibi, açık kapı duran ve tartışmasız en yüksek katmadeğerli ihracat ürünü olan sektörleri destekleme sayesinde, hiç tartışmasız, 1 trilyon dolara doğru tırmanabilirde. Bu sayede de, ülkemiz yaklaşık 2- 2,5 trilyon dolarlık bir ekonomik büyüklüğe ulaşabilir. Türkiye, Afrika''dan Ortadoğu''ya, Türki Cumhuriyetlerden diğer İslam coğrafyasına kadar, kendi hinterlandında sayılabilecek 50-60 ülke''nin de, hem ekosistem hem de siyasi olarak, kalkınma modeli ve partneri olarak küresel bir önderi ve lideri olur. Şimdi yapılacak iş, ülkemizin bütün dinamikleri ile, bu STA anlaşmaları sürecine angaje olmak ve bu süreçten, AB''nin patronlarına rağmen, Türkiye''yi en kârlı bir şekilde çıkartabilmektir.