Sosyalleşme faktörü olarak kurban

İnsan, dünyaya gözlerini açtığında sosyal tarafı hiç olmayan, hiçbir suret ve kademede sosyal uyumu gerçekleşmemiş bir varlıktır. Kelimenin tam anlamıyla (ego-centric) yani ben merkezlidir. Canlı ve cansız varlıkları birbirinden ayıramaz, etrafındakilere kendisine verdiği zevk ve ızdıraba göre değer verir. Dışındaki objeleri canlı cansız ayırıp onlarla sosyal münasebetlere girişmesi söz konusu olmayacağı için bu devredeki bir çocuk, kendi küçük kainatının tek canlısı ve merkezidir.

Çocuğun ego-centric karakterinden kurtuluşu, varlıklar arasında canlı cansız ayırımını yapabilmesi ile başlar. Bu ayırım da ferdin başka fertlerle sosyal münasebetlere girişebilmesini netice verir. Sosyal münasebet ise, birbirlerinin mevcudiyetini idrak eden ve belli ölçülerde karşılıklı saygıya sahip olma idrakinde bulunan fertler arasındaki bir münasebettir. Yani, çocuğun sosyalleşebilmesi, kendi dışında da belirli haklara sahip başka insanların var olduğunu kabul edip benimsemesiyle mümkün olur. Dolayısıyla sosyalleşme, insanın benlik merkezli bir varlık olduğu ilk hayat yıllarından itibaren başkalarına birer eşya değil, şahıs olarak bakabildiği ve onlarla karşılıklı saygı, anlayış ve müsamahaya dayanan münasebetler kurup devam ettirebildiği bir duruma ulaşmasıdır.

İnsanın muhataplarıyla saygı ve anlayış temelli münasebetler kurabilmesi, gerektiğinde kendi zevklerinden fedakârlıkta bulunabilmesiyle mümkündür. Etrafındakilere bir şahıs olarak bakamayıp eşya gibi muamelede bulunan bir insanın beden yaşı büyük bile olsa sosyalleşmesinin dünyaya yeni gözlerini açtığı ben merkezli çağda kaldığı, dolayısıyla sosyalleşemediği söylenebilir. Sosyalleşmenin temelinin atıldığı yer ailedir. Çocuk, kendi dışındaki bireylerin varlığını ebeveyninin kendisi ve etrafındaki diğer insanlarla kuracağı sosyal münasebetlerle fark eder. Sosyal münasebetin saygı ve anlayış temellerinde yükselebilmesi ise kişinin kendi zevklerinden fedakarlıkta bulunabilmesi ile olacaktır.

Aile ve fedakârlık dendiğinde akla gelen ilk aile İbrahim (as) ailesidir. Hz. İbrahim, bir baba için en fıtri duygulardan olan evlat sevgisinden bile gerektiğinde vazgeçebilecek kadar fedakar bir babadır. Eşi Hacer Validemiz evinde bir kocaya en muhtaç olduğu zaman ve mekanda ailenin bütün sorumluluğunu yüklenecek kadar çilekeş ve vefalı bir annedir. Fedakarlık, vefa ve kutsi değerler uğruna çile çekmek gibi erdemleri ebeveyninden görerek öğrenen evlat İsmail de(as), gerektiğinde gözünü kırpmadan canını verebilecek kadar diğerkamlığın zirvesini temsil etmiş nadide bir evlattır. Bu kutsi ailenin irade kahramanlığının neticesinde, Allah (cc), onlara bir ödül, sonra gelecek nesillere bir emanet ve aynı zamanda önemli bir sosyalleşme vesilesi olarak Kurban ibadetini bahşetmiştir.

Kurban, ilk başta kişinin malından fedakârlıkta bulunabilmesidir. İslam, Zekat ve Kurban gibi ibadetler sayesinde insanı malın esiri olmaktan korur. Kazanma hırsı ve mal esaretinden ruhunu kurtaran bir insan, kendisi gibi başka insanların da var olduğunu fark eder. Bu fark ediş ihtiyaç sahiplerini keşfetmeyle sonuçlanarak onlarla arada köprüler kurmaya vesile olur. Kurulan köprüler cemiyetin birbirleriyle saygı, sevgi ve anlayış temelli münasebetler geliştirmesine fırsat tanıyarak sosyalleşmesinde çok önemli bir rol oynar.

Canın yongası olarak anılan maldan feragatte bulunan bir insanın cömertlik duyguları coşacağı için sair maddi-manevi fedakarlık yolları açılmış demektir. Bu, gerektiğinde vakit, gerektiğinde envai çeşit dünyevi haz-zevkler olabilir. Fertleri, mal ve can gibi nimetlerin birer emanet olduğunun şuurunda ve bunları gözünü kırpmadan paylaşabilecek oranda sosyalleşmiş bir millet, her toplumun idealidir.

İdeallere ulaşmak bu uğurda gösterilen çaba ve gayretle paraleldir. Gayret ise iradenin hakkının verilmesi demektir. İrade, varlığı idrak edilip kullanılabildiği oranda ferdi, Kainatın en sütünü yaparken, hakkı verilemediğinde insanın esfel-i safiline sürüklenmesine neden olur. Onun hakkının verilebilmesini kısaca maddi-manevi fedakarlık olarak tanımlayabiliriz.

İşte Kurban, sebepler planında maddi-manevi fedakarlığa vabeste, neticesi itibariyle fert ve cemiyetin sosyalleşmesinde çok önemli bir vesile, amaç ve sonucu yönüyle de ismiyle müsamma yani, eşref-i mahluk potansiyeliyle yaratılmış insanı eksik ve kusurdan münezzeh Zat''a yakınlaştıran kutsi bir ibadettir.