Sünneti doğru anlamak

Sünnet, İslam dünyasında ve Türkiye'de ilim adamları ve aydınlar arasında tartışılan konulardan. Dinimizin temel kaynaklarından kabul edilen Sünnet'le ilgili bu tartışmalarda zaman zaman ifrat veya tefrite varan görüşler ileri sürülüyor. Bu sakıncalı durum ise Sünnet'in yanlış anlaşılmasına zemin hazırlıyor. Hadis alanında çalışmaları bulunan Özcan Hıdır, iki bölümden oluşan 'Sünneti doğru anlamak' başlıklı yazısında Sünnet'in yanlış anlaşılmasının sebeplerini ve bu sebeplerin sonuçlarını inceliyor.

İslâm dininin temel kaynaklarından biri olan Sünnet'le ilgili tartışmalarda son yıllarda büyük bir artış sözkonusu. Bu tartışmaları, sünnetin kendi içerisindeki problemlere yönelik tartışmalar ve sünnetin topyekün ve büyük bir kısmının inkarından kaynaklanan tartışmalar olarak ortaya koymak mümkündür. Sünnetin kendi içerisindeki problemlerde araştırılması gereken en önemli husus, insanların uyması ve uygulamaları konusunda sünnetin ne derece itibara alınıp alınmayacağı, şer'î hüküm bildiren sünnet ile hüküm bildirmeyen sünnetin nasıl anlaşılacağı ve değerlendirileceği konusuna açıklık getirmektir. Aynı şekilde sünnetin, kıyamete kadar bütün insanları içine alacak şekilde genel ve devamlı bir hüküm kaynağı olması konusu ile geçici bir durumdan mütevellit husûsî bir mesele için teşri' kaynağı olması konusu da açıklığa kavuşturulması gerekli hususlardandır.

Bu konuda günümüzdeki vakıa ise, genel olarak müslümanlar arasında birbirinin zıddı iki grubun olduğu ve bu iki gruba mensup kimselerin de çeşitli vesilelerle birbirlerini sünneti bilmemekle ve sünnete uymamakla veya sünnet inkarcılığı ile itham etmeleri ve bunun sonucu olarak da kafa karışıklığına sebep olmalarıdır.

Bu grup, sünnette olan her şeyi, bütün zaman, zemin ve durumda herkes için uyulması zorunlu bir teşri' (hüküm) olarak kabul edenlerdir. Halbuki sünnette yaratılıştan kaynaklanan, örf ve adetler kabilinden, bulunulan çevrenin tecrübe ve maharetlerinden kaynaklanan, kasıtlı olarak değil de rastgele olanlar ile özel olarak Hz. Peygamber'e mahsus fiiller olabilir. Bu sebepledir ki usûl alimlerinden bazı muhakkıklar, yukarıda sözkonusu edilen sünnet çeşitlerinin, ele aldıkları hususların mübah ve meşru olduklarını göstermenin ötesinde bir şeye delalet etmeyeceği kanaatini taşımaktadırlar. Ancak bu gibi sünnetlerin uygulanması esnasında Allah'a ibadet kasıt ve niyyetinin bulunması durumu bunun dışındadır.

Ancak çağımızda, minberin merdivenlerinin üç basamaklı olmasının sünnet, üç basamaktan fazla olan minberin sünnete muhalif olduğunu ve kınanması gerektiğini söyleyen kimseler ile sünnetle uzaktan yakından alakası olmayan başka pek çok hususun sünnetten olduğunu iddia eden kimselerin olduğunu görmekteyiz. Halbuki şu andaki minberin, Hz. Peygamber'in hayatta iken üzerinde hutbe îrad ettiği hurma kütüğü şeklindeki minberin geliştirilmiş hali olduğu ve bu minbere ziyade yapılıp eksiltmeye gidilmesinin yasaklandığı hususunda da hiç bir delilin varit olmadığı bilinmektedir. Yine günümüzde ne ihtiyacı ne de taşınması konusunda kavminin adeti olmadığı, üstelik taşıması kendisini zahmete soktuğu, dayanma ihtiyacı hissetmediği, ne hayvan gütmek ne de başka bir gerekçe için kullanmadığı halde, elde baston taşımanın sünnet olduğunu söyleyenler vardır.

Bu gruba giren kimseler ise sünneti ya tamamen ya da büyük oranda pratik hayatın dışına çıkarmanın öncülüğünü yapmaktadır. Onlara göre örf ve adetler, muamelat, iktisadî ve siyasî hayatla ilgili işler ile yönetim ve harb sanatı gibi işlerde sünnetin söyleyeceği hiçbir şey olmayıp bu alan, tamamen insanlara terkedilmelidir. Sünnet, emredici veya nehyedici olarak bu alana müdahil olamayacağı gibi tevcih edici ve tavsiye edici de olamaz.

Bu tip kimselerin sarıldıkları en dikkat çekici delil, maksadının dışında ve îrad buyurulduğu anlamın dışında bir mâna yükleyerek te'vil ettikleri, "Siz dünya işlerinizi daha iyi bilirsiniz" hadisidir. Hadis, İslâm ve laiklik tartışmalarının kızıştığı ve konuyla ilgili ilgisiz her kafadan bir ses çıktığı günümüz Türkiye'sinde, İslâm'ın laiklikle örtüştüğü savına delil olarak gösterilmektedir. Dolayısıyla bu hadis, sünnet olgusunu ve de İslam'ı topyekün dünya hayatının dışına itmenin payandası olarak ileri sürülmekte ve İslam'ın protestanlaştırılmaya çalışılma amacına hizmet ettirilmektedir.

İslam'ı ve İslam'ın temel kaynaklarından biri olan sünneti hiç bir zaman içine sindirememiş ve anlayamamış kimselerin bu hadisi görüşleri doğrultusunda kullanmaları bir yana, bu hadisin, laikliğin İslam'la pekala uyuştuğunu iddia edenlerin eline koz verdiğini ve dolayısıyla böyle bir hadisi Hz. Peygamber'in söylemesinin mümkün olmadığını düşünen İslamî kesimi temsil noktasındaki bazı yazar ve çizerlerin de bulunduğunu gözlemlemekteyiz. Üzülerek belirtmek gerekir ki bu kimseler hadisin söyleniş sebebini, öncesi ve sonrası ile hadisin bütün varyantlarını araştırmadan bu hükme varmaktadırlar.

Öyleyse Müslim'in Sahih'inde hurma ağaçlarının meselesinde zikrettiği bu hadisin rivayetlerini ele alıp incelemek, hadisten maksadın ne olduğunun açıkça ortaya çıkması ve hadisi kendi menfur emellerine alet etmeye çalışan Hz. Peygambersiz ve sünnet-i seniyyesiz bir dinin özlemini çeken entellektüeller (!) için gerekli olmaktadır.

Hz. Talha'dan rivayet edildiğine göre o şöyle demiştir: "Resulüllah'la beraber hurma bahçesindeki bir topluluğa uğradık ve Resulüllah "Bunlar ne yapıyorlar?" diye sorunca "Erkek tohumu dişi tohuma vermek suretiyle aşı yapıyorlar" dediler. Bunun üzerine Resulüllah, "Bunun bir fayda temin edeceğini zannetmiyorum" buyurdular. Aşı yapan insanlara bu durum haber verilince aşı yapmaktan vazgeçtiler. Resulüllah durumu öğrenince şöyle buyurdular: "Eğer onlara bunun faydası dokunacaksa bunu yapsınlar; zira ben, bu konuda zan ile konuştum ve zannım konusunda da beni sorgulamayın! Ancak Allah Teala'dan size bir şey haber verirsem onun muhakkak gereğini yerine getirin. Çünkü ben, Allah'a karşı asla yalan konuşmam." (Müslim, Fedâil, 2361).