Tek rakibi kendisi

Türkiye’de gerçek anlamda çok partili hayata geçilen 1950 seçimlerinden bugüne kadar birçok sistem ve yöntemlerle seçimler gerçekleştirildi. 14 Mayıs ve 28 Mayıs 2023 tarihlerinde yapılan seçimlerle de iki turlu bir sistemi de ilk defa tecrübe ettik. Türkiye’nin demokrasi geçmişi ve Türk halkının demokratik kültürü demokratik oyunun kuralları neyse onu oynama noktasında mahir bir davranış kabiliyetine sahiptir.

Batı ülkelerinde yapılan ikinci tur seçimlerinde katılım oranında yüzde 30’lara varan düşüşler müşahede edilebilirken Türkiye’de ilk kez yapılmasına rağmen birinci ve ikinci tur arasında sadece 3-4 puanlık bir fark oluştuğu görülmektedir. Bu da seçmenin hem sandığa olan güveninin hem de kendi siyasî tercihini ne kadar önemsediğinin bir göstergesidir. Ayrıca seçim öncesinde nispeten gergin olan atmosfere rağmen her iki turda da seçimlerin birkaç ufak tefek hadise dışında suhuletle gerçekleşmiş olması hem demokrasi kültürümüz hem de kritik anlardaki toplumsal davranış kodlarımızı göstermesi açısından son derece manidardır.

Seçime katılım oranı ve oy kullanmaya giderken adeta bir düğüne, şenliğe gider gibi takınılan tutumlar Türkiye’de halkın sandığa güvendiği ve sandığa ne girerse onun çıkacağına da inandığı anlamına gelmektedir. Seçim öncesi ve özellikle 14 Mayıs akşamı muhalefet kurmayları tarafından sandık güvenliğine ilişkin yapılan tezviratın halkta çok da bir karşılığı olmamıştır. Yine her iki turda da YSK deprem bölgesindeki seçmenlerin koordine edilmesi gibi çetrefilli bir durumla karşı karşıya olmasına rağmen iyi bir sınav vermiştir. Seçmen listeleri, deprem bölgesindeki sandıkların organizasyonu gibi temel parametrelerde bir aksama ya da şüphe uyandıran bir durum oluşmamıştır. 14 ve 28 Mayıs akşamlarında YSK Başkanı’nın sık aralıklarla kamuoyu önüne çıkması ve kısa, net açıklamalarla bilgilendirmeler yapması sürecin şeffaf bir şekilde yürütülmesinde de etkili olmuştur.

İFTİRALARA EN İYİ CEVAP

Dolayısıyla dışarıdan bakınca aslında pek de anormalliğin olmadığı, suhuletle yapılan seçimler ve bu seçimler sonucunda özellikle Cumhurbaşkanlığı için Recep Tayyip Erdoğan’ın kesin bir zaferi söz konusudur. Batı medyasında son dönemde dillendirilen itham ve iftiralara en iyi cevap da 300 bin civarında bir oy farkıyla birinci turda kazanamayan Erdoğan’ın sandığa saygı göstermesi ve 14 Mayıs akşamı muhalefetten çok daha önce ikinci turu işaret etmesidir.

Böylelikle ikinci turda daha yüksek oy oranı ve farkıyla kazanılan galibiyet, Erdoğan’ın hem ulusal hem de uluslararası alandaki konumu ve meşruiyeti açısından onu çok daha güçlü bir konuma getirmiştir. Bu bağlamda sonuçlar belli olur olmaz farklı ülkelerden birçok liderin Erdoğan’ı sıcak ve samimi mesajlarla tebrik etmesi ve yeni dönemde beraber çalışacaklarını deklare etmesini önemli bir husus olarak eklemek gerekir.

SEÇİM MAKİNESİ

Seçim sonuçlarını bizim için esas farklı kılan husus ise birçok değişkene, 21 yıllık iktidar olmanın getirdiği zorluklara rağmen Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın kazanmaya devam etmesidir. İngilizlerin efsane futbolcularından Gary Lineker’in çok bilinen bir sözü vardır: “Futbol, 90 dakika boyunca 22 kişinin oynadığı ve sonunda Almanların kazandığı bir oyundur.” Lineker’e nazire yaparak şunu söylemek mümkün: Türkiye’de de 2002 yılından itibaren yapılan seçimler birçok farklı parti ve adayın yarıştığı ve sonunda Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın kazandığı bir aktiviteye dönüştü. Cumhurbaşkanlarının doğrudan halk oyuyla seçildiği 2014, 2018 ve 2023 seçimlerinde Erdoğan ve karşısındaki aday ya da adayların aldıkları oylar aslında somut bir şekilde bu gerçekliği ortaya koymaktadır. Zira bu üç seçimde de hem Erdoğan’ın hem de rakibinin ya da rakiplerinin toplamının aldığı oy nerdeyse aynıdır. Üstelik 2018-2023 arasında yaşanan ulusal ve uluslararası plandaki yüzyılda bir olacak hadiselere rağmen 2023 seçimlerinin böyle sonuçlanması ise çok daha etraflıca incelenmesi gereken komplike bir duruma işaret etmektedir.

MUHALİF ELİTLERİN HEZEYANLARI

Bu incelemeyi yaparken de en başta halkın ‘cahil’, ‘bilgisiz’, aklıyla değil duygularıyla hareket eden bir güruh olduğu şeklindeki hezeyanları bir kenara bırakmak gerekir. Kaldı ki kitlelerin duygusal hareket etmesi de sıkça görülen biri durumdur ve bunun da çok kınanacak bir tarafı yok. Ancak öncelikle seçmen davranışındaki rasyonel ve gerçekçi dinamikleri anlamak ve irdelemek gerekir.

Normal bir ülkede ve olağan koşullarda seçim sonuçları değerlendirilirken seçmeni aşağılamak ya da küçük görmek şeklinde değerlendirmelerde bulunmak kimsenin aklına gelmez. Bunun yerine sonuçlar anlamlandırılmaya çalışılır, seçmen talepleri ve davranış biçimleri tahlil edilir. Fakat Türkiye’de maalesef sonuçların ilk dakikasından itibaren bu türden hezeyanca açıklamalara fazlasıyla maruz kaldık. Hatta sosyal medyada ‘aday doğruydu, halk doğru değil’ gibi yüzyılın saçmalığı seçilmeye aday açıklama biçimlerini ciddiye bile almamak gerekir. Şayet muhalif elitler kazanmak için olmasa bile en azından kaybetmeyi durdurmak ya da izzet ü ikbal içinde bir şekilde kaybetmek için hiç olmazsa bu tezviratları bir tarafa bırakarak yola çıkmalıdır. Asgari ve görünüşte oldukça basit başlangıç şartı budur. Ancak görünen o ki, bu basit şartı bile yerine getiremeyen bir muhalif yapıyla karşı karşıyayız.

Seçim güvenliği konusundaki tezviratlar ya da halkı aşağılama seansları bittikten sonra Türkiye’ye bakan muhalif elitler Türk halkının gerçek oy verme saiklerini araştırmaya başlayabilirler. Zira Erdoğan’ın onca badireye rağmen nasıl ve neden hâlâ kazanabildiğini anlamak için Türk halkının sosyolojisine, oy verme saiklerine bakmak gerekir. Bu saik ve faktörler etraflıca analiz edildikten sonra önümüzdeki seçimlere hazırlanmaya başlayabilirler. Uzaydan ya da başka gezegenlerden bambaşka saiklere sahip yeni seçmenler imal edemeyeceğimize göre Türk seçmeninin davranış kodları ve özellikle Erdoğan’la kurduğu hususi ilişkinin mahiyetini anlamlandırmak gerekir.

HASBÎ BAĞLAR KURABİLEN BİR LİDER

Bu bağlamda ilk söylenmesi gereken şey şudur; Cumhurbaşkanı Erdoğan seçmenle arasında hasbî ve güvene dayalı bağlar kurmuştur. Yıllardır kazandığı seçimlerin ve seçmenin büyük bölümüyle olan kırılmaz bağının temelinde bu gerçek yatar. Kişisel olarak halkın değerlerine son derece vakıf ve bu değerlerle kendi özel hayatında da barışık bir lider olmasını ayrıca not etmek gerekir. Birçok kişi tarafından farklı şekilde yorumlanan onun birtakım söylem ya da ritüelleri aslında halk nezdinde onu kendinden biri olarak görme eğilimini daha da güçlendirmektedir.

Kişisel hasletlerinden başka Erdoğan’ın siyaset etme anlayışı seçmenin ona duyduğu güvenin temelindeki en önemli faktördür. 1994 yılında İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı olduğu günden bugüne kadar Erdoğan hizmet ve icraat siyasetini, siyaset etme biçiminin merkezine almıştır. 30 yıllık zaman zarfında yapamayacağı hemen hiçbir şeyi vaat etmediği gibi vaat ettiği hemen her şeyi de gerçekleştirmiştir. Bu cümleden olmak üzere AK Parti seçim beyannamelerinin kabaca bir taranması oralarda yazan ana vaatlerin birçoğunun hayata geçirildiğini gösterecektir. Seçim öncesinde verilen sözlere seçim sonrasında ihtimamla sadık kalınmıştır.

HEM SÖZÜNE HEM MİLLETİNE SADIK

İktisadî ve depremden kaynaklı sorunlar câri iken seçmenin büyük kısmının teveccühünü kazanmasında Erdoğan’ın sözlerine sadakatinin önemli yeri vardır. Dolayısıyla aslında seçmen de siyasiler de birçok sorunun farkında. Oy verme davranışındaki temel saik bu sorunları kim çözer sorusuna verilen cevapla şekillenmiştir. Muhalefet sorunların kaynağı olarak mevcut iktidarı göstermiş ancak kendisi bu sorunları mevcut iktidardan daha iyi ve hızlı çözebileceğine seçmeni ikna edememiştir. Bu ikna edemeyişin asıl sebepleri üzerinden muhalif mahfillerin uzun uzun düşünmesi ve muhasebe yapması gerekir.

Bu ikna meselesinin çarpıcı örneğini deprem bölgesindeki oy oranlarında ziyadesiyle görmek mümkün. Bu vilayetlerde iki liderden birisi konutları ücretsiz vereceğini vaat ederken diğeri uzun dönemli ve cüzi ödeme miktarlarıyla ödeme ve 1 yılda da teslim etmeyi vaat etmektedir. Seçmen ücretsiz konut vaadine teveccüh göstermemiş çünkü bunu gerçekçi ve inandırıcı bulmamıştır. Dolayısıyla seçmene neyin nasıl sunulduğu ve dahası bunun kim tarafından taahhüt edildiği oy tercihinde belirleyici olmuştur. Eğer inandırıcılık ve güven problemi olmasa elbette az ödeme bile olsa ödeme yapmaktansa hiç ödeme yapmadan ev sahibi olmayı istemek en mantıklı seçenektir. Ancak seçmen kendisi açısından rasyonel ve gerçekçi bir seçeneği ve bunu yapabileceğini düşündüğü siyasetçiyi tercih etmiştir.

MİLLİ DURUŞTAN TAVİZ VERMEDİ

Erdoğan’ı bu seçimde ve genelde bir lider olarak öne çıkaran hususiyetlerden bir diğeri de ulusal ve uluslararası planda net bir millî duruş sergilemesidir. Ulusal anlamda FETÖ ve PKK başta olmak üzere terör örgütleriyle amansız bir mücadele vermektedir. Bu seçimde mevzubahis örgütlerin bu kadar öne çıkmasının sebebini burada aramak gerekir. Seçmen bu örgütleri Türkiye’nin varlığına ve birliğine tehdit olarak gördüğünü ve bu örgütlerle dolaylı ya da doğrudan en küçük bir iş birliğini, hatta bu örgütlerin bir adaya destek sunmasını bile kesinlikle tasvip etmeyeceğini açık bir şekilde deklare etmiştir. Diğer bir deyişle seçmen için beka meselesi, millî kodlar ve milli konular seçim ve siyaset üstü bir konu arz etmektedir. Bu konular üzerinden tehlikeli pazarlıklara ve angajmanlara girmek kazandırmadığı gibi bu türden ilişki biçimlerini reddeden Erdoğan siyaseti seçmenden teveccüh görmektedir.

Öte yandan ulusal planda olduğu gibi uluslararası alanda da Türkiye’nin son dönemde artan önemini ve konumunu belirtmek gerekir. Türkiye, 600 yıllık bir imparatorluk bakiyesi bir devlet olduğu için hem imparatorluk gururundan gelen uluslararası bir aktör olma arzusu vardır, hem de bu imparatorluk elinden gittiği için millî güvenlik konularında ekstra bir hassasiyete sahiptir. Bu yüzden gerek uluslararası alanda güçlü bir lider figürü gerekse de ulusal ve uluslararası çatışmalı konularda ülke menfaatini kimin daha iyi savunacağı seçmen tarafından satın alınan unsurlardan biri olmuştur. İlk etapta Türkiye’ye başta enerji meselesi olmak üzere ciddi olumsuz etkileri olan Ukrayna-Rusya savaşında bile etkili bir diplomasi yürütülmüş ve tüm olumsuzluklarına rağmen savaş sonrası konjonktür iyi yönetilmiştir. Dolayısıyla son dönemde uluslararası plandaki kazanımlar, Türkiye’nin millî menfaatlerinin olduğu bölgelerdeki haklı ve ısrarlı duruşu da seçmenin Erdoğan lehine oy tercihlerini değiştirmesinin faktörlerinden biri olarak değerlendirilmelidir.

Son olarak şunu söylemek mümkün; Recep Tayyip Erdoğan Türk sağına ve 100 yıllık Türkiye siyasetine damga vuran isimlerden biridir. Seçmenle kurduğu hasbî ilişki ve ülkenin hem ulusal hem de uluslararası menfaatlerinde taviz vermeyen duruşu onun son dönemdeki siyasî kariyerinin başlıca özelliğidir. Bundan sonraki süreçte de seçmenin kararlı bir şekilde Türkiye’nin âlî menfaatleri doğrultusunda siyasetini devam ettirmesini beklediği söylenebilir.