Yüzeysel nedenler, derin nedenler

Sansasyonel ayrıntılar ve duygusal hikayelerle avunan ya da avutulan toplumlar düşünme/akletme yeteneklerini yitirirler. Muhafazakar statükolarla bütünleşmek, yapısal bir değişimi imkansız hale getirir. Halen içerisinde yaşamakta bulunduğumuz istisnai tarihsel süreçlerin de gösterdiği üzere, muhafazakar statükolarla bütünleşen İslam toplumları, küresel değişimler karşısında güçsüz ve etkisizdir. Toplumlarımızda siyasal alan, kültürel alan çok zayıf ve çok istikrarsızdır. Emperyal küresel dünya İslam dünyası ülkelerini stratejik ve ekonomik çıkar alanı olmaktan öte hiçbir değer taşımayan ülkeler olarak görüyor.

Evrensel sorumluluk duygusuna yabancı milliyetçilikler ve mezhepçilikler, örnek-yetkin kişilikler yerine; ırkçı-mezhepçi sorunlu kişilikler yetiştiriyor. Ulus-devlet ideolojisi çok etnisiteli toplumlarda her durumda çok ciddi gerilim ve çatışmalara neden oluyor. Toplumlarımız kısır tartışmalar, kısır karşıtlıklar sebebiyle sınırsız bir düşüş yaşıyor. Bu düşüş evrensel anlamda ortak bir dil ve bilinç kurulmasını imkansız kılıyor. Evrensel sorumlulukların ancak evrensel bir kültürle sağlanabileceğini bilmek gerekiyor.

Yüzeysel nedenler, yüzeysel ilgiler ve yüzeysel bir ufukla, evrensel bir kültür oluşturulamaz. Derin nedenler, derin ilgiler ve derin ufuklar üzerinde yoğunlaşmak gerekir. Yüzeysel nedenler-ilgiler toplumları sınırlı ve geçici alanlara, sınırlı ve geçici ilgilere, sınırlı ve geçici duyarlılıklara kapatır. Derin nedenler ve ilgiler bir bütünlük perspektifi içerisinde, büyük ufukları içerisine alarak düşünmemizi/çalışmamızı zorunlu kılar.

Yüzeysel ilgiler/yaklaşımlar, kendilerini İslam''a nisbet eden her tür kolektif sapma ve hezeyanı da bir şekilde haklı çıkarır. Duygusal/mistik/hamasi öykülerle aptallaştırılan/ahmaklaştırılan kitleleri din adına sömürmek çok kolaydır.

Yüzeysel/yerel/milliyetçi hezeyanlar/aşırılıklar/sapmalar, bugünün dünyasında, her şeyi kapsayan bir inancı/düşünceyi/sistemi, ne yazık ki her hangi bir şeye dönüştürmüştür. Toplumlarımızı rahatsız etmeyen/ilgilendirmeyen bu durum çok vahim bir durumdur. İç bozulmalar/çözülmeler/parçalanmalar nedeniyle sömürgeci kültüre karşı, entelektüel sömürgeciliğe karşı İslami bir meydan okuma maalesef mümkün görünmüyor. Bu durum sekülerleştirilmiş bir Müslümanlığın toplumsallaşmasına yol açıyor. Hiçbir ikiyüzlülük dindarların ve dindarlıkların ikiyüzlülüğü kadar utanç verici, alçaltıcı olamaz.

İkiyüzlülük ahlaki itibarsızlığa işaret eder. Müslüman aydınlar, alimler kendilerini bir sınıfa, etnik ve mezhepçi bir aidiyete hapsederlerse eğer aydın ve alim olmaktan çıkarak, fanatik bir taraftara dönüşürler. Sorumluluk bilincine dayalı temsil, hizip sınırlarını aşarak, insani dünyalara açılmakla başlar. İnsani ve ahlaki varoluşun rasyonel olmayan, yararcı olmayan yanları bugün bütünüyle unutuluyor. Her hangi bir otoriteye ve iktidara bağımlı olanlar, bu bağımlılıkları nedeniyle, otoriteye ya da iktidara doğruları söyleyemezler. Bu nedenle eleştirel aydınların, kültür adamlarının yalnızlığı göze almaları gerekir.

Ahlaki kişiliğimiz zarar görürse eğer, hiçbir alanda sahici/kalıcı etkiler bırakamayız. Eleştirel bir zihne sahip olmadığımız için toplumlarımız her alanda bilinç çarpıklıkları yaşıyor. Boşaltılmış zihinlerle derin nedenler üzerinde konuşulamıyor. Fanatik bağımlılıkların hiçbir şekilde bir düşünce içermediği hatırlanmıyor. Bütünlük bilincinden yoksun bilgi yığınları gerçek hayatın içerisinde hiçbir şey ifade etmiyor. Eleştirel düşünceye saygı duymayan topluluklar, şimdi de değil, bugün de değil, farklı bir tarihsel çağda yaşıyor. Eleştirilemez otoriteye tabi olma geleneği insanları müebbet körlüğe mahküm ediyor. Bilinç çarpıklıkları nedeniyle kontrolümüz dışında kalan, farketmediğimiz yönlendirmelere maruz kalıyoruz. Ortadoğu toplumlarında kitlelerin sahneye çıkışını çok büyük bir heyecanla karşılıyor ancak, kitlelerin sahneye çıkmadıklarını, çıkarıldıklarını hiç aklımıza getirmiyoruz. Kitleler sahneye çıktılarsa eğer, Ortadoğu bugün neden bir kaos dünyasına dönüştürülmüştür, diye sormuyoruz. Kitleler sahneye çıktılarsa eğer, bu kitleler bugün nerelerdeler, neden evlerine döndüler? Bir fikir içermeyen, bir fikir ya da dünya görüşü üzerinde temellendirilemeyen her ayaklanma sadece karmaşa üretiyor.

Nihilist ayaklanmaların, siyasal-kültürel içeriği/programı/ufku, yapısal çözümlemeleri olamaz, olmamıştır. Kurgulanmış ayaklanmalarla hiçbir değişim mümkün olamaz. Bugünün küresel sistemi kriminal bir sistemdir. Ortadoğu Batı''nın stratejik çıkarlarını korumak üzere biçimlendirilirken bölge güçleri hiçbir alanda, hiçbir şekilde etkili olmamışlardır. Bugün de bölgede yaşanan korkunç gelişmelerle ilgili olarak, hiçbir ülkenin tayin edici politik bir gücü yoktur. Ortadoğu ülkelerinin militer dayatma yoluyla oluşturulması konusunda hiçbir zaman yapısal eleştiriler, sorgulamalar, hesaplaşmalar yapılmamıştır. Bölgedeki bütün icat edilmiş unsurlar emperyal statükonun hizmetindedir. Bu yüzdendir ki, bugün bölgede yaşanan bütün gelişmeler İsrail''in çıkarları doğrultusunda şekillenmektedir. Emperyal statükonun hizmetinde olanların kendi kültürleri, kendi tarihleri, kendi kaderleri üzerinde karar sahibi olmaları beklenemez. Kültürel anlamda var olmayan toplumların, siyasal anlamda var olmaları düşünülemez. Militarist eğilimler, popülist milliyetçilikler, karizmatik liderlikler, ulus devlet''ler, halkları milli/yerel topluluklar olmaya zorluyor.

Nerede olduğumuzu anlayamadığımız takdirde, nereye gideceğimize de karar veremeyiz. Derin açmazlarla karşı karşıya bulunduğumuzu kabul ederek, evrensel bir farkındalık ve evrensel bir kültür oluşturmalıyız. Batı''dan ödünç alınmış bilgi ve kültür, sömürgeci düşünce ve hayat tarzıyla bütünleşmemize ve İslami iklimden uzaklaşmamıza neden oluyor.