Öztürk: Reposuz hayata alışan ayakta kalacak

Metro, CarrefourSA, Yimpaş ve Kiler gibi tanınmış perakende kuruluşlarında uzun yıllar yöneticilik yapan Nurullah Öztürk'le kriz sürecinde değişen tüketici-market ilişkileri ve perakende sektörü üzerine konuştuk.

Herkeste ksımi bir panik havası yaşandı. Alım kararları ertelendi. Bunun sonucunda ucuz ürünlere, pazarlara yönelim başladı. Kalitesiz ürünlerde ciddi bir artış gözlendi. Markalardan kaçış vardı. Market markalarının gelişimi arttı. Ucuz mal satan dükkanların, marketlerin önemi krizle birlikte arttı. 3 Kasım seçimlerinden sonra oluşan olumlu hava ile birlikte göstergeler yeniden normale doğru dönmeye başladı. 2004'te 2003'e göre biraz daha iyileşme bekleniyor ama ekonominin bu şekilde devam etmesi durumunda 2005 yılında ancak kriz öncesi dönem yakalanır. Alışveriş sepeti ortalaması 14 dolarlara yeni yeni çıkmaya başladı. Eğer ekonomi iyi giderse bu oranın çok çok üzerine çıkılır.

Özellikle ismi markalaşmış marketler bu konuda çok daha titiz davranıyorlar. Ürünlerin kalite denetimini de bağımsız denetleme kuruluşlarına yaptırıyorlar. Tüketici son dönemde daha da bilinçlendi. Hipermarketler koymuş oldukları standartlar çerçevesinde bu ürünleri raflarında bulundurmayarak ya da ne idüğü belirsiz firmalardan mal almayarak zaten bir otokontrol sağlıyorlar. İkinci bir kontrol de direkt olarak müşterilerin bu ürünleri reddetmesiyle sağlanıyor.

Sanayi ve Ticaret Bakanı ile yaptığımız son toplantıda önemli bir mutabakat noktasına vardık. Bu haliyle yasalaşırsa eskisine rağmen mağaza açmak zorlaşmış olmasına rağmen önceki yasa taslaklarına göre daha iyi olur diye düşünüyorum. Şu an yasanın son durumu belli değil. Aslında burada perakende sektörünün mağduriyetinin yanında müşterinin mağduriyeti esas alınmalı. Marketlerin şehir dışına çıkarılması ister otomobil sahibi olsun ister olmasın müşterilerin kaliteli, ucuz ve güvenilir ürün alma hakkını yitirmesine yol açar. O marketlerden sadece sürekli alışveriş yapabilir, gelir düzeyi yüksek kesim faydalanmış olacak. O yüzden bu yanlışlık düzeltilirse, buradaki perakende sektörünün gelişmesi durdurulmamış olur.

Organize perakendenin yani büyük marketlerin devlete sağladığı en önemli faydalardan biri de kayıtlı ekonomi olması, önemli bir istihdam gücü oluşturması. Çünkü, küçük marketlerin çoğunda sigortasız işçi çalıştırmaktan tutun da, merdiven altı imalathanelerde üretilen sağlıksız, faturasız ürünlerin satılmasına kadar bir sürü olumsuzluk var.

Şu anda Türkiye'de perakende sektörü henüz tam olarak oturmadı. Ancak, önümüzdeki dönemde organize perakende de önemli değişikliklerin olacağını düşünüyorum. Kriz tüm şirketleri vurduğu gibi perakende sektörünü de vurdu. Önceleri perakende sektörünün diğer şirketlere göre bir avantajı vardı. Dünyanın hiçbir yerinde olmayan bir kaynaktan; repodan besleniyordu. Uzun vadeli alımlar yapıp bunu kısa sürede para döndürüp, buradan sıcak paranın etkisiyle repodan bir marj elde etmek. İnşaallah ekonomi, şu anda olduğu gibi gelişmiş ülkelerin ekonomilerinin olduğu düzleme doğru giderse bu geri dönülmez bir şekilde bitmiş olacak. Operasyonel olarak kârlılık birinci öncelik haline gelecek. Bu da verimliliği beraberinde getirecek. gelecekte verimli şirketler ayakta kalırken, verimsiz olanlar birer bu sektörden elendiği gibi diğer sektörlerde de eleme gerçekleşecek.

Perakende sektörü buraya hazırlıksız yakalandı. Şu anda bütün perakendedeki önemli oyunlucuların tamamı pozisyonlarını yeniden düzenlediler. Operasyonel kârlılığa göre bir yapılanma içerisinde. Birçoğu zaten bunu gerçekleştirdi. Önemli bir kısmı da bu yapılanmayı tamamlamak üzere. Onun için operasyonel yani gerçek ticaretten kâr etme felsefesini sistemine tam yerleştiren şirketler ayakta kalacak. Onun dışında rekabet daha da artacak önümüzdeki dönemde.

Bu artan rekabette satın alma gücü önemli bir unsur haline gelecek. Satınalma gücü yüksek olan tabiki tabiki önemli bir avantaj yakalayacaklar. Müşteri sonuçta ekonomik açıdan buraları tercih edecektir.

Üçüncüsü de insan kaynakları önümüzdeki dönemde, dünyadaki şu anda şirketlerin birinci sıraya yazdıkları sermaye entelektüel sermaye, insan sermayesi. Çünkü önümüzdeki yeni ekonomik düzenle başedebilmek için yeni taktik ve teknikler kullanılması gerekiyor. Bunu da ancak donanımlı insanlar vasıtasıyla yapılabileceğini düşünüyorum. Gerçek patron dediğimiz müşteri yeni dönemde daha iyi, güleryüzlü, kaliteli, hızlı ve ekonomik hizmet bekliyor. Diğer bir husus da şirketlerin teknolojik altyapılarını bu yeni düzene ayak uydurabilecek sağlamlıkta olması gerekiyor.

Örneğin Polonya'da 11 uluslararası firma şu anda faaliyette bulunuyor. Türkiye'deki yabancı yatırımcı sayısı şu anda 3 ve 3'ü de yeni girdi. Avrupa'daki çok ciddi ekonomik durgunluk var ve yeni dönemde 70 milyonluk Türkiye onlar için ciddi bir pazar konumunda. Dolayısıyla Türkiye her zaman için onların hedef pazarı bakış açıları içinde olmuş bulunuyor. Ancak Türkiye'de pazara sıfırdan yeni girmek birçok engeli de beraberinde getiriyor.

Bu nedenle yabancıların daha çok birleşme ya da satınalmalar yoluyla Türkiye pazarına er yada geç gireceğini düşünüyorum. Yeni dönemde satınalma ve birleşmeler ufukta gözüküyor gibi. Bunun için de yabancı uluslararası perakende devleri uygun fırsatı kolluyorlar. Bu noktada yerli perakendecilerin özellikle kendilerini rekabet edebilir konuma getirmeleri şart. Çünkü diğer tarafta 40-50 yıllık bir deneyim ve tecrübeyle başaçıkabilmek çok da kolay olmayacak.

İş hayatıma Masel Holding'te satış elemanı olarak başladım. Kısa sürede satış şefi oldum. Bir dönem bilgisayar sektörüne ilgi duydum ve bir Amerikan markasının Türkiye temsilciliğinde, İç Anadolu bölgesi satış müdürlüğünü yaptım. 90'lı yılların başında Türkiye'de yeni gelişmeye başlayan mağazacılık alanına yöneldim ve Metro Ankara'nın kuruluşunda Elektronik Departmanı Şefi olarak çalıştım. Oradan Beğendik AŞ.'ye geçtim ve dayanıklı tüketim malları satınalma da çalışmaya başladıktan çok kısa bir süre sonra 1993 yılında CarrefourSA'ya geçtim. Burada yaklaşık 7 yılı aşkın bir süre değişik görevler üstlendim. Bu süre içerisinde Carrefour'un Fransa'daki Fournier Enstitüsü'nde perakendecilikle ilgili eğitim aldım. Yimpaş Mağazalar Zinciri'nin yeniden yapılandırma süreci içerisinde Mart 2000'den itibaren Yimpaş Mağazalar Zinciri'nin Türkiye ve yurt dışı mağazalarının genel müdürlüğü görevini yürüttüm. En son olarak da Kiler Mağazaları'nın genel müdürlüğünü yaptım. Fırsat buldukça yurtdışında sektörle ilgili araştırmalar yapıyorum.

Şu anda uluslararası danışmanlık firmaları, yerli ve yabancı perakende firmalarından teklifler alıyorum. Bir süre dinlenmek istiyorum. Perakende sektöründe kalmak istiyorum ama bu kez kurumsallaşmış bir şirketi tercih edeceğim.

YILMAZ YILDIZ / İSTANBUL

----------------- imza------------------

----------------- imza------------------