Petrol tehdit ediyor

EKONOMİ SERVİSİ

2005 yılı hedeflerini ortalama 40 dolarlık petrol fiyatını baz alarak hazırlayan ekonomi yönetimi, petrol fiyatlarında yaşanan rekor artışın maliyetini karşılamak için ek kaynak arıyor.

Uluslararası piyasalarda petrolün varil fiyatının 60 dolarlar seviyesine gelmesi, tüketiminin yüzde 90'ını ithalat ile karşılayan Türkiye'yi ağır bir yük getirdi. Hazine Müsteşarlığı ve Merkez Bankası yetkililerinden alınan bilgiye göre, 2005 yılı bütçesi ve makro büyüklükleri ortalama 40 dolarlık petrol fiyatı baz alınarak belirlendi. Daha yılın başında, petrol fiyatında 20 dolarlık bir fark ortaya çıktı. Yetkililer, petrol fiyatlarındaki 20 dolarlık artışın ekonomiye 4 milyar dolarlık bir ek maliyet getireceğini bildirdiler.

2005 yılında yüzde 8'lik enflasyon ve yüzde 6.5'luk da faiz dışı fazla hedefi öngörülmüştü. Petrol fiyatlarındaki rekor düzeydeki artışın başta, faiz dışı fazla hedefi olmak üzere, büyüme, enflasyon işsizlik oranı hedeflerini olumsuz etkileyeceği belirtildi. Yüzde 6.5'luk faiz dışı hedefinin tutturulması için, akaryakıt fiyatlarına zam yapılması gerekiyor.

Ayrıca, petrole dayalı üretim yapan ürünlerin maliyetleri yükseleceği için, yılsonu enflasyon hedefinde de sapmalar meydana gelmesi bekleniyor.

Hazine Müsteşarlığı yetkilileri, petrol fiyatlarındaki artışın etkisinin zincirleme geliştiğini, yüksek enerji fiyatlarının enflasyonda artışa ve büyüme problemlerine yol açtığına dikkat çektiler. Yetkililer, üretim maliyetleri arttıkça, fiyatların arttığını, fiyatlar arttıkça da talep gerilediğini ve vergi gelirlerinin düştüğünü bildirdiler. Petrol fiyatlarındaki 20 dolarlık artışın, büyümeyi ve enflasyonu yüzde 1 oranında olumsuz etkileyeceği hesaplandı.

Uluslararası, borsalarda haftaya yeni rekorlarla giren petrol fiyatlarının yükselişi sürüyor. New York Borsası'nda geçen haftaki kapanışına göre 91 sent yükselen ABD hafif petrolünün varili 58.18 dolara ulaşarak yeni tarihi rekorunu belirledi. Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü Başkanı Kuveyt Enerji Bakanı Şeyh Ahmed el-Fahd el-Sabah, üretim kotasını 500 bin varillik artışla 28 milyon varile çıkarma kararı için üye ülkeler arasında telefon diplomasisinin başladığını söyledi.

İş Yatırım Kurumsal Finansman Bölüm Yönetmeni Reha Pamir, Goldman Sachs'ın petrolün 105 dolara çıkacağı yönündeki raporuna karşılık, bu rakamın afaki olduğu görüşünde olduğunu söyledi. Pamir, petrol fiyatlarındaki artışta dolar euro paritesinin euro lehine yükselmesinin de etkili olduğunu kaydetti. Son birkaç günlük artışın da Goldman Sachs'ın raporundan kaynaklandığını belirten Pamir, şu an olması gereken fiyatın 45 dolar olduğunu, mevcut panik havası devam ederse 60 doları aşabileceğini, ancak 65 doları aşamayacağını iddia etti. Pamir, petroldeki artışın Türkiye'ye yansımasını şu şekilde özetledi: "Bütçede ortalama petrol fiyatı 35 dolar alındıysa, gerçekleşme ortalama 48 dolar olursa, bu da bütçede 2.6 milyar dolarlık öngörülmemiş bir maliyet yaratır. Bütün sektörleri etkiler."

Enerji fiyatlarının rekor düzeylerde seyretmesi petrol şirketlerinin de yüksek karlar elde etmesini sağlıyor. Petrol piyasasındaki beş büyük şirket olan Exxon Mobil, BP, Royal Dutch/Shell, ChevronTexaco ve Total'in gelirleri 85 milyar dolara ulaştı. Bu rakam OPEC'in 3. büyük üyesi olan Venezuella ekonomisinin toplam üretimine eşit. BP'nin Londra Borsası'ndaki hisseleri geçen yıl yüzde 15 değer kazanırken, İngiliz-Hollanda ortaklığı Shell'in hisseleri de yüzde 31 artış kaydetmişti.

Nurol Menkul Değerler Ekonomisti Ebru Ergüner Doğan, Goldman Sachs'ın dünyanın ikinci en büyük petrol alım-satım yapan şirketi (trader) olduğunu belirten Doğan, daha önceden petrol stoklayan şirketin bu açıklamayla muhtemel fiyat artışlarından kazanç elde etmek istemiş olabileceğini söyledi. Sachs'ın petrol fiyatlarının 105 dolara çıkacağı yönündeki açıklamasını afaki bulduğunu kaydeden Doğan, bu açıklamanın ardından gelen 3 dolarlık artışı da afaki bulduklarını bildirdi. Doğan, pek OPEC'in günlük 28 milyon varil olan arzı artırması halinde fiyatların duracağını kaydetti.

Alternatif Yatırım Ekonomisti Ömer Gençal, petrol fiyatlarının 105 dolara çıkması türünden beklentileri, düşük fiyattan pozisyon alan grupların petrollerini daha yüksek bir fiyattan satabilmek amacıyla yaymış olabileceklerine dikkat çekti. Gençal, "Böyle bir ihtimal varsa petrol fiyatlarını belirleyen gruplar kendilerini şimdiye kadar buna hazırlamışlardır" dedi.

Merkezi Paris'te bulununan Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) Ekonomik Analiz Bölümü Başekonomisti Dr. Fatih Birol, 2005 yılında petrol varil fiyatlarının 50-60 dolar gibi yüksek bir seviyede seyredeceğini belirterek, "Eğer 50 doların altını görürsek petrol ithal eden ülke olarak mutlu olmalıyız. Petrolde yüksek fiyatlara alışmalıyız" dedi. Birol, Goldman Sachs'ın petrolde 105 dolar beklediği yönündeki açıklamasıyla ilgi olarak da kendilerinin böyle bir ihtimali öngörmediklerini bildirdi.

----------------- imza------------------