Binlerce kişiyi yakından ilgilendiren kritik bir süreç başladı. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), geçmişe dönük dosyaları mercek altına alarak özellikle 18 yaş altı sigorta başlangıçlarına yönelik dev bir denetim sürecinin düğmesine bastı. İçlerinde EYT düzenlemesiyle emekli olan vatandaşların da bulunduğu pek çok kişi için "emeklilik iptali" ve "ödenen maaşların faiziyle geri istenmesi" riski kapıya dayandı. Peki, kimler risk altında? İşte detaylar.
Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), geçmiş yıllarda 18 yaşın altında sigortalı olarak gösterilen kişilerin emeklilik işlemlerine yönelik denetimlerini hızlandırdı. Özellikle Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) düzenlemesiyle emekli olan birçok vatandaş, erken yaşlardaki sigorta başlangıçlarının hak kaybına yol açıp açmayacağını merakla takip ediyor. Hürriyet yazarı Noyan Doğan'ın da köşesinde detaylandırdığı üzere, kurum sahte sigortalılık ve kayıt dışı istihdamla mücadelesini tavizsiz bir şekilde sürdürüyor. Fiilen çalışılmayan yerlerde prim gününü doldurmak için sigortalı gösterilmek veya haksız kazanç sağlamak amacıyla yapılan tüm usulsüzlükler, SGK'nın radarında ilk sıralarda yer alıyor.
Son 5 yıl 12 bini aşkın emeklilik iptal edildi
Kurumun titizlikle yürüttüğü incelemeler neticesinde sahte sigortalılık tespit edilen vakalarda ağır yaptırımlar devreye giriyor. Bu kapsamda yatırılan primler iade edilmezken, kişinin emeklilik hakkı kazanmış olması durumunda bağlanan aylık derhal kesiliyor. Geriye dönük olarak ödenen maaşlar ise yasal faiziyle birlikte vatandaştan tahsil ediliyor. Ayrıca usulsüz işlemler hakkında adli süreçlerin de başlatılabildiği sistemde, yalnızca son beş yıl içinde 12 bin 209 kişinin emekliliğinin iptal edildiği ve ödenen tutarların geri istendiği vurgulanıyor.
Çocuk ve genç işçilerde yasal çerçeve
Mevzuata göre 15 yaşını doldurup 18 yaşını tamamlamamış olanlar genç işçi, 14 yaşını bitirip 15 yaşını doldurmamış olanlar ise çocuk işçi statüsünde değerlendiriliyor. Bu yaş grubundaki bireylerin istihdam edilebilmesi için mutlaka işe uygunluklarını kanıtlayan sağlık raporlarının bulunması şart koşuluyor. En çok merak edilen konulardan biri olan 18 yaş öncesi sigortalılık durumu ise doğrudan emeklilik süresinin başlangıcı olarak kabul edilmiyor. Çıraklar, stajyerler ve mesleki eğitim gören öğrenciler adına yatırılan primler yalnızca iş kazası, meslek hastalığı ve genel sağlık sigortasını kapsıyor. Dolayısıyla bu dönemdeki çalışmalar, emeklilik yaşını veya sigortalılık süresini öne çekmiyor ancak ödenen uzun vadeli primler toplam prim gün hesabında değerlendirilebiliyor.
Aile işletmelerinde hakim onayı şartı
Türkiye'de uzun yıllardır sıkça karşılaşılan aile şirketlerinde veya anne-babaya ait işletmelerde çocukların küçük yaşta sigortalı gösterilmesi durumu da SGK'nın özel inceleme alanına giriyor.
Kurumun yayımladığı genelgeler doğrultusunda, aileye ait bir iş yerinde çalışan küçük yaştaki bireylerin geçerli bir şekilde sigortalı sayılabilmesi için resmi prosedürlerin eksiksiz yerine getirilmesi gerekiyor. Bu kapsamda vasinin katılımıyla hazırlanan ve mutlaka bir hakim tarafından onaylanmış yazılı bir hizmet sözleşmesinin kuruma sunulması zorunlu tutuluyor. Bu hukuki şartların sağlanmadığı durumlarda yapılan tüm sigortalılık işlemleri geçersiz kabul ediliyor.
Emeklilik hangi durumlarda iptal ediliyor?
Emeklilik iptali riski, tamamen sigortalılık süresinin nasıl hesaplandığına bağlı olarak şekilleniyor. Yapılan denetimlerde, kişinin 18 yaşından önceki usulsüz veya şartları taşımayan sigortalılık süresini emeklilik hesabına dahil ettiği ve bu sayede emekliliğe hak kazandığı tespit edilirse tüm işlemler iptal ediliyor.
Bu senaryoda vatandaşlar hem aldıkları maaşları faiziyle geri ödemek zorunda kalıyor hem de sağlık hizmetlerinden yararlanma haklarını kaybediyor. Ancak kişinin 18 yaş öncesinde sigorta kaydı bulunmasına rağmen, emeklilik hakkını tamamen 18 yaş sonrasındaki nizami çalışma süreleriyle ve kurallara uygun şekilde elde etmiş olması durumunda SGK açısından herhangi bir iptal tehlikesi bulunmuyor.
