İstanbul'da zamana direnen niş meslekler ekonomiye katma değer sağlıyor

İstanbul'da faaliyet gösteren antika saat ve pikap ustaları, geçmişin izlerinin bugüne taşınmasını sağlayarak hem kültürel mirası yaşatıyor hem de ekonomiye katma değer üretiyor.

Son yıllarda özellikle gençlerin "vintage" ürünlere yönelmesiyle sektörde hareketlilik artarken, antika saatlerin yurt dışına satışında ve tamir taleplerinde dikkati çeken bir yükseliş yaşanıyor.

Konuya ilişkin, bulunan İstanbul Video, Plak, Kaset, CD ve İletişim Esnaf Odası Başkanı Birol Aldam, 1990'ların başında özel radyo ve televizyonların çıkmasıyla sektörlerinin biraz sekteye uğradığını, akabinde teknolojinin ilerlemesiyle müzik ve film sektörünün "USB"ye kadar düşmesiyle beraber bu materyallere talebin azaldığını ifade etti.

Aldam, yaklaşık son 4-5 yıldır tekrardan bir maziye dönüşün başladığına işaret ederek, şunları kaydetti:

"Bu da tabii bizi sevindiriyor. Tamamen bitmeye yüz tutan bir sektörün tekrardan canlanması Oda olarak bizi sevindiriyor. Bir maziye dönüş var çünkü ne kadar teknoloji ilerlese de bu cihazların çıkardığı ses kalitesi hiçbir teknolojiye birebir olmuyor, olamaz. Bu cihazların çıkardığı ses kişiyi mutlu ediyor, huzur veriyor, o yüzden böyle geçmişe dönüş var diye düşünüyoruz. İnşallah bundan sonra daha da artacak. Tabii burada zamanında plakların az basımından dolayı da az olması fiyatları biraz artırıyor."

Önceden plak ve pikaplara orta yaş ve üstünden talep daha fazlayken şu an gençlerde de bu ilginin başladığını gözlemlediklerini anlatan Aldam, "Gerçekleştirdiğimiz Plak Günleri'nde gençlerin bunları gelip incelemeleri, satın almalarını gözlemliyoruz. Bu da hoşumuza gidiyor. Neticede yıllardır bu sektörün içerisindeyiz. Bitmesini istemeyiz. Tekrardan canlanması için biz de elimizden geleni yapıyoruz. Teknoloji ilerliyor ama ne kadar ilerlerse ilerlesin bu cihazların verdiği zevki hiçbir zaman vermeyecektir." diye konuştu.

Gençler "vintage" olarak adlandırılan eski saatlere yöneliyor

Antika saat tamircisi Mehmet Ali Karaçuha ise mesleğe 1988 yılında Tahtakale'de bir ustanın yanında başladığını, 1995'e kadar çıraklık-kalfalık yapmasının ardından kendi atölyesini Tahtakale'de kurduğunu ve 2006'dan beri Sirkeci'de şu anki atölyesinde antika saatlerin tamirini yaptığını söyledi.

Karaçuha, şöyle devam etti:

"Zaman su gibi akıp gidiyor, o zamandan beri elimde olan bayağı bir koleksiyonum oldu. Antikacılardan veya pazarlardan bulduğum saatleri toparlayıp vitrinime koydum ama satmayı düşünmedim. O günden beri de toparlıyorum saatleri. Bu benim için bir tutku oldu artık. Sirkeci bölgesi Osmanlı'dan beri ticaretin döndüğü alan. Buraya gençler de ilgi gösteriyor. Son zamanlarda gençlerde 'vintage' olarak adlandırılan eski saatlere yönelme bayağı bir var. Eski kurmalı saatler vardır, 1960, 1970'lerin saatleri, buna ilgi gösteriyorlar."

Sektördeki saat fiyatlarına değinen Karaçuha, "Fiyatlar 1000 liradan başlar, 300-500 bin liraya kadar çıkar. Saatin markası, yılı, özelliklerine göre değişiyor. Altın var, çelik var, titanyum var. Bunlar da fiyatlara etki ediyor. Bizim piyasada ikinci el satışları bayağı bir çoğaldı. Bende ikinci el satışı yok, benim işim tamir sadece. Çok güzel bir şey bulursam da tamirini yaparım ve koleksiyon olarak saklarım o saati. Çünkü saat benim için bir tutku. Satış daha çok kazandırıyor. Çünkü tamirde emek var, zaman var. Belli bir mesai saatiniz var. Ama satışta öyle değil." ifadelerini kullandı.

"Bize yurt dışından gelip saatini tamir ettirenler de oluyor"

Karaçuha, yurt dışından yabancıların saat tamiri için kendilerine antika saatlerini getirdiklerini anlatarak, "Bize yurt dışından gelip saatini tamir ettirenler de oluyor. Örneğin bir tane İngiltere'den eşi Türk bir beyefendi gelmişti. Büyükbabasından kalmış çeyrek çalar konsol saati vardı. İnternetten görmüş bizi. Biz de tamirini gerçekleştirdik ve kendisine teslim ettik. Böyle örnekler çok çünkü bizim burada servis ücretleri biraz daha uygun. Yurt dışında bunlar çok yüksek. Onun için getiriyorlar, biz de yapıyoruz, bu da İstanbul ekonomisine bir katma değer sağlıyor." değerlendirmesinde bulundu.

Dükkanında 250-300 yaşında saatlerin bulunduğunu anlatan Karaçuha, "Geri dönüşüm gibi bir şey bu. Örneğin bir camiye gittiniz, 200-250 yıllık bir saat var. Orada hareketsiz duruyor. Onu alıp yapıp tekrar hayata geçirmek, çalıştırmak kadar güzel bir şey var mı? Bu şekilde ekonomiye onu katıyorsunuz. Kol saatlerinde de bu durum aynı." diye konuştu.

Karaçuha, sözlerini şöyle tamamladı:

"10-15 yıl öncesinde bizim piyasada kimse birçok markayı bilmiyordu. Ama son zamanlarda gençlerde özellikle ikinci el piyasası oluştu, saatle hiç alakası olmayan insanlar saat piyasasına girdi, şu anda iyi paralar da kazanıyorlar. Yurt dışında da fiyatlar bizim buradan biraz daha yüksek. Ondan dolayı buradan yurt dışına satış yapan şu anda çok var. Yurt dışına genelde antika saat satılıyor. Son yıllarda o tür satışlarda baya artış var. Bundan dolayı antika saatlerin yurt dışına satışları yüzde 40-50 arttı diyebiliriz."

"İnternet üzerinden satış oluyor ancak oradakiler antika pikapların tadını veremiyor"

27 yıllık pikap tamircisi Turan Şahin de pikaplara ve plaklara ilginin son yıllarda özellikle gençler tarafından arttığını vurguladı.

Bazen dizilerde kullanılan pikaplar ve plakların gençlerin ilgisini çektiğini aktaran Şahin, "Gençler müziğin doğal halini duymak için pikaptan çıkan sesi dinlemek için bunları araştırıyorlar, alıyorlar. İnternet üzerinden satış oluyor ancak oradakiler antika pikapların tadını veremiyor. Dinliyorlar ama sonrasında 'eski üründen bunu dinlemek istiyoruz' diyorlar. Çünkü antikasında cızırtı oluyor, daha doğal oluyor. Bazı antika pikapların iğneleri çok kaliteli olduğu için duyarlılıkları çok önem taşıdığı için dinlendiğinde kişiyi rahatlatıyor." şeklinde konuştu.

Şahin, bugünün normal plak fiyatlarının 1000 liradan başladığını, antika plak fiyatlarının ise 5 bin liralara kadar çıkabildiğini anlatarak, "O da şundan kaynaklı. Mesela 1000 tane üretilmiş zamanında, ona da şu an talep varsa, tabii ki piyasada devamı olmadığı için fiyat artabiliyor. İlgi artıyor, ancak üretimde olmadığı için bu da fiyatları yükseltebiliyor." diye konuştu.

Plakları korumanın önemine işaret eden Şahin, plakların belirli bir oda sıcaklığına geldikten sonra şeklinin değişebildiğini ve bundan dolayı korunmasının çok dikkatli bir şekilde yapılması gerektiğini anlattı.

Şahin, şunları söyledi:

"Bizlerin yaptığı bu meslekler ekonomiye illa ki bir katkı sağlıyor çünkü içerideki bozuk ürünü faaliyete geçirdiğin için dışarıdan ithalat azalıyor. Yoksa bulunmayan bir şeyi dışarıdan, yurt dışından istiyorsun. Biz de kendimizce kısıtlı imkanlarla büyük işler başarmaya çalışıyoruz."

"Kış aylarına girerken işlerimiz daha yoğunlaşıyor"

Fatih'teki atölyesinde 1997'den beri video plak ve antika pikap tamirciliği yapan Murat Bağcı da pikap ve video plaklara gençlerin son zamanlarda ilgisinin bir hayli arttığını ve ellerinden geldiğince bunlara sahip olmak istediklerini anlattı.

Bağcı, şunları kaydetti:

"Aslında önceden telefonlar bu kadar gelişmemişken gençler daha ilgiliydi bu tarz şeylere ama dijitalleştikçe durum değişti. Eski plak çalarlar antika olunca gençlere pahalı geliyor normal olarak. Çünkü ciddi paralar bunlar hem kendileri olsun hem tamirleri olsun. Gençlerin internetten sipariş ettikleri, antika olmayan pikaplar da bazen elimize geliyor, onları da tamir ediyoruz. Ama genel olarak antikaları tercih ediyoruz, o taraf yoğunlukta oluyor. Çünkü yeni cihazlarda pek tamir etmek olayı olmuyor, ettirmeye kalkarsan da yenisiyle hemen hemen aynı fiyata geliyor zaten."

Günde ortalama bir tane pikap tamir ettiğini, bunun en fazla 2 olduğunu anlatan Bağcı, "Çünkü zor. Öyle 5 dakikalık tamir edilecek cihaz değil bunlar. Kış aylarına girerken işlerimiz daha yoğunlaşıyor. Kış başladığı zaman, okullar açıldıktan sonra işlerimizde artış gözlemleniyor." dedi.