Anestezi ilacı Propofol yine gündemde: Dr. Özlem Gültekin Jackson’ı zehirleyen ‘ilaç’la ölmüş

İzmir’de özel kliniğinde hayatını kaybeden Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanı Opr. Dr. Özlem Gültekin’in Adli Tıp Kurumu raporunda ölüm sebebinin propofol maddesine bağlı zehirlenme olarak belirtilmesi, gözleri sağlık çalışanlarının ilacı kötüye kullanımına çevirdi.

Bilimsel araştırmalar, özellikle anestezi alanında çalışanların bağımlılık yapma potansiyeli bulunan ilaçlara diğer çalışanlardan daha kolay erişebilmesi sebebiyle bağımlılık ve ölüm riskinin daha yüksek olduğunu gösteriyor.

Kısa etkili anestezi ilacı olarak milyonlarca tıbbi işlemde kullanılan propofol doğru dozda ve uygun tıbbi şartlarda uygulandığında son derece önemli bir ilaç. Ancak hızlı etki göstermesi, bilinç kaybı oluşturması ve sağlık kuruluşlarında bulunması, yanlış ve denetimsiz kullanım açısından sağlık çalışanları grubunda ölümcül doz aşımı riski taşıyor.

SAĞLIK ÇALIŞANLARI İLACA DAHA KOLAY ULAŞABİLİYOR

Türkiye’de yayımlanan bir derlemede özellikle ameliyathane ve anesteziyoloji çalışanlarının; stresli ve yorucu çalışma şartları ile kötüye kullanım potansiyeli taşıyan ilaçlara daha kolay erişim sebebiyle riskli gruplar arasında olduğu vurgulanıyor. Buradaki risk yalnızca “ilaca ulaşabilmek” değil. Sağlık çalışanı, ilacın etkisini, dozunu ve vücuttaki etkilerini bildiği için bazı durumlarda tehlikeli kullanım davranışını daha uzun süre gizleyebiliyor.

10 YILDA 50 ÖLÜM

Türkiye’de Acil Tıp Uzmanları Derneğinin verilerine göre, 2009-2019 yılları arasında en az 50 sağlık çalışanı, hastane odasında ya da görev alanlarında aşırı doz ilaç kullanımı sebebiyle ölü bulundu. Hakemli tıp dergilerinde yayınlanan küresel analizler, medikal personeldeki aşırı doz ölümlerinin yüzde 29’unda propofol, yüzde 10’unda midazolam ve yüzde 9’unda kas gevşeticilerin rol oynadığını gösteriyor.

“UYKU” İÇİN BAŞLIYOR BAĞIMLILIK YAPABİLİYOR

Propofol bağımlılığına ilişkin en dikkat çekici verilerden biri sağlık çalışanlarından geliyor. 22 propofol bağımlılığı vakasının incelendiği bir çalışmada, hastaların önemli bölümünün sağlık çalışanı olduğu ve ameliyathane ortamında çalışanların öne çıktığı bildiriyor.

Çalışmada bazı kişilerin propofol kullanımına uyumak amacıyla başladığı, ancak zaman içerisinde bağımlılık geliştiği görülüyor. Bağımlılık geliştiren kişilerde depresyon öyküsü ve geçmiş travmaların da sık görüldüğü ifade ediliyor.

NEDEN KULLANIYORLAR? BEYAZ ÖNLÜKTE BAĞIMLILIK ALARMI

Bağımlılığın sağlık çalışanları arasında önemli bir problem olduğuna dikkat çeken Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Medikal Direktörü Prof. Dr. Kültegin Ögel “Yaygınlığı hakkında ne ülkemizde ne de dünyada belirgin oranlar var. Ancak sık görüldüğünü biliyoruz. Bunun en önemli sebebi sağlık çalışanlarının bunlara çok kolay ulaşabilmeleri. Genelde fiziksel veya ruhsal bir problemi azaltmak için deneme ile başlıyor. Örneğin geçmeyen baş ağrısı veya uykusuzluk gibi. Bunlar da çoğunlukla yoğun çalışma ve stres ortamının yüksek olmasından kaynaklanıyor.

Ancak bu maddeler çok kolay bağımlılık yaptığı için, hızlıca bağımlı hâle geliyorlar. Bu maddeler tolerans geliştiriyor. Yani kullandıkça etkisini kaybediyor, bu nedenle insanlar daha yüksek miktarda kullanma ihtiyacı hissediyor. Bunun sonucunda öldürücü dozlara kadar çıkabiliyorlar. Aslında hastanelerde bu maddelerin kontrolü için ciddi protokoller var. Bu protokolleri uygulamayan kurumlarda, bu durumu daha yaygın görüyoruz” dedi.

AMELİYATTA KULLANIM BAĞIMLILIK YAPMAZ

Ameliyat sırasında doktor kontrolünde propofol verilmesinin bağımlılık yapmayacağını belirten uzmanlar “Bağımlılık riski özellikle ilacın tıbbi maksat dışında, tekrarlayan ve kontrolsüz biçimde kullanılması durumunda gündeme geliyor. Propofol, uygun doz ve izlem altında modern anestezinin temel ilaçlarından biri olmaya devam ediyor” değerlendirmesini yapıyor.

ÖLÜM SEBEBİ AYNI

“Süt”, “beyaz süt” veya “unutkanlık sütü” olarak bilinen Propofol, dünya çapındaki popüler tanınırlığını ünlü sanatçı Michael Jackson’ın ölümü ile kazanmıştı.

Türkiye Gazetesi'nin haberine göre, sanatçının ölümüne bu ilacın yüksek dozda ve usulsüz kullanımı sebep olduğu için, dünya basınında ve halk arasında uzun süre gündemde kaldı. Michael Jackson, 25 Haziran 2009 tarihinde kişisel doktoru Conrad Murray tarafından uygulanan akut propofol ve sedatif (sakinleştirici) ilaç zehirlenmesi sebebiyle hayatını kaybetmişti.