Dünya 2011'de krize yürüdü

Küresel ekonomiyi bu yıl en fazla meşgul eden gündem maddesi avro bölgesinin borç krizi oldu. Yunanistan ile İrlanda'nın geçen yıl Avrupa Birliği ve Uluslararası Para Fonunun (IMF) kurtarma paketlerine başvurmasından sonra borç krizi çığ gibi büyüdü ve bu yıl da Portekiz AB ve IMF'den yardım istemek zorunda kaldı. Avro bölgesinin üçüncü büyük ekonomisi İtalya ve dördüncü büyük ekonomisi İspanya'nın da borçlanma maliyetlerinin artması bu ülkelerin krizin yeni kurbanları olacağı endişelerini artırdı. Avro bölgesinde derinleşen borç krizinin aşılması için Avrupalı hükümetler çeşitli önlem arayışlarına girdi.

Öyle ki bu arayışlar bu aybaşında Brüksel'de düzenlenen zirvede, 27 üyeli AB'de İngiltere'nin dışında kalacağı yeni bir Avrupa'nın temellerinin atılmasının yolunu açtı. Almanya ve Fransa'nın damgasını vurduğu zirvede İngiltere dışında 26 AB üyesi ülkelerin, normal zamanlarda yıllık bütçe açıklarının gayri safi yurt içi hasılalarının (GSYH) yüzde 0,5'ini geçmesine izin verilmemesi, resesyon ya da diğer olağanüstü koşullarda ise bu oranın GSYH'nin yüzde 3'ü olması öngörüldü. Bütçe açıkları GSYH'nin yüzde 3'ünü geçen ülkeler otomatik olarak cezalandırılacak. Bu maddeler AB şartlarında değişiklikler yopılarak güvence aytına alınacak.

Avro Bölgesi'ndeki borç krizinde 'sınırlı müdahalede' bulunduğu belirtilen ECB, 'PIIGS' (Portekiz, İrlanda, İtalya, Yunanistan ve İspanya) olarak tanımlanan 5 ülkeye 2011'de 706 milyar avro para aktardı. ECB, şimdiye kadar İtalya ve İspanya tahvillerinden 135,7 milyar avroluk, Yunanistan tahvillerinden 42 milyar avroluk, Portekiz tahvillerinden 18 milyar avroluk ve İrlanda tahvillerinden 14,4 milyar avroluk alım yaptı. Sadece ikinci piyasadan tahvil alımı yoluyla PIIGS'lere 210,1 milyar avro akıtan ECB, söz konusu ülkelerin zordaki bankalarına da 495,6 milyar avro kredi açtı. Piyasaları hareketlendirmek ve ekonomiyi canlandırmak isteyen dünyanın önde gelen ülkelerinin merkez bankaları piyasalara likiditesi sağlamak amacıyla ilki 15 Eylül ve ikincisi 30 Kasım olmak üzere iki kez ortak müdahalede bulundu.

Yunanistan, Avrupa borç krizinin simgesi oldu. 2010'da 110 milyar avroluk kredi anlaşması imzalayan ülkede reformların yerine getirilememesi sonusu bu yıl 130 milyar avroluk yeni bir kurtarma paketi imzalandı. Kemer sıkmak zorunda bırakılan halk ise sokaklara çıktı.

ABD'nin finansal kalbi Wall Street'te, "Wall Street'i işgal et" adı altında bir eylem düzenlendi ve kısa süre tüm dünyaya yayıldı. Eylemciler “Biz yüzde 99'uz” sloganıyla ekonomik krizi ve işsizliği protesto etti.

Apple firmasının efsanevi kurucusu Steve Jobs, hayatını kaybetti. Jobs'ın pankreas kanseri tümörünün yol açtığı solunum durmasından öldüğü açıklandı. Dünyada bilgisayar, müzik ve cep telefonu endüstrisinde getirdiği yeniliklerle milyonlarca insanın günlük alışkınlarını değiştiren Apple'ın efsanevi ismi Jobs, Apple Üst Yöneticisi (CEO) Tim Cook'un iPhone'un yeni modeli iPhone 4S'i tanıtımından bir gün sonra 5 Ekim 2011 tarihinde 56 yaşında yaşama veda etti.

Tunus'taki bir halk ayaklanmasına dönen olayların Arap dünyasında petrol zengini ülkelere sıçrayarak bir domino etkisi yaratacağı endişeleriyle petrol fiyatları 31 Ocak'ta son 2,5 yılın zirvesine çıkardı. Petrol fiyatlarındaki yükselişin gerçek sebebi OPEC üyesi ve önemli petrol ülkesi Libya'daki olayların patlak vermesi oldu. Brent tipi ham petrolün varil fiyatı 127 doları ve ABD ham petrolünün varil fiyatı 114 doları gördü.

Dünyanın en büyük üçüncü ekonomisi Japonya ise bu yıl 11 Mart'taki deprem ve tsunami felaketiyle sarsıldı. Deprem ve tsunami felaketinin ülkenin kuzeydoğusundaki önemli sanayi merkezlerini vurmasının mal tedariki zincirinde yarattığı kopma hem ülke içinde hem de ülke dışında başta otomotiv şirketleri ve elektronik şirketlerinin üretimi olmak üzere sanayi üretimini olumsuz etkiledi.

Avrupa'daki borç krizi ile güvenli liman arayan yatırımcılar altına rekor kırdırdı. Uluslararası piyasada altının ons fiyatı ağustos ayında bin 921 dolar seviyesine çıkarak rekor kırdı. Altın rekor sonrasında ise durgunluk endişesi ile birlikte hızlı bir düşüş grafiği çizdi ve 2011'i bin 560 dolarla kapattı. Altının ons fiyatı 2010'u ise bin 421 dolarla kapatmıştı.

IMF İcra Direktörleri Kurulu, 28 Haziran'da Fransa Maliye Bakanı Christine Lagarde'ı IMF'nin yeni başkanı olarak seçti. Lagarde, IMF'nin ilk kadın başkanı olarak tarihe geçti. 1945 tarihinde kurulan IMF'nin ilk başkanı Belçikalı Camille Gutt oldu. Fransızlar ise 65 yılın 35'inde başkanlık koltuğuna oturdu. Bu sürede 4 Fransız IMF Başkanı olarak görev yaptı.

Avrupa Merkez Bankası (ECB) başkanlığı görevi 1 Kasım'da el değiştirdi. İtalya Merkez Bankası Başkanı Mario Draghi, ECB başkanlığı görevini Jean-Claude Trichet'den devraldı. AB devlet ve hükümet başkanlarının oybirliğiyle ECB başkanlığına atadığı Draghi, 1 Kasım 2011 ve 31 Ekim 2019 tarihleri arasında görev yapacak.

Avro kullanan ülkelerdeki kriz beş ülkede iktidarların değişmesine yol açtı. Krizin başladığı 2009 yılının sonundan bu yana İrlanda ve Portekiz'de borçlanma maliyetlerinin kontrolden çıkmasının ardından uluslararası mali yardım talebi sonrası hükümetler düştü. Bu iki ülkeden sonra Yunanistan'da Yorgo Papandreu hükümetinin başını yiyen ise Yunanistan için hazırlanan ikinci yardım paketini referanduma götürme kararı oldu. Papandreu hükümetinin çekilmesinden sonra Lucas Papademos başkanlığında yeni bir hükümet kuruldu. İtalya'da ise Başbakan Silvio Berlusconi uzun süre dirense de Senato ve Temsilciler Meclisi'nin AB'nin istediği ekonomik reformları onaylamasından sonra 12 Kasımda istifa etti. İtalya'da Mario Monti başkanlığında teknokrat hükümeti göreve başladı. İspanya'da da yapılan seçimlerde aday olmayan Başbakan Jose Luis Rodriguez Zapatero'nun Sosyalist İşçi Partisi hezimete uğrayarak iktidarı kaybetti. İspanya'da 20 Kasım'daki erken genel seçimleri kazanan Halk Partisi'nin (PP) lideri Mariano Rajoy Başbakan oldu.

Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu S&P, 6 Ağustos'ta, ABD'nin 'AAA' olan uzun vadeli kredi notunu, tarihinde ilk kez düşürerek 'AA+'ya çekti, kredi not görünümünü ise 'negatif' olarak belirledi. Kuruluş, karara gerekçe olarak ülkede federal borçlanma tavanının yükseltilmesi sürecinde görülen istikrarsızlık ve yetkililerin rekor düzeylere çıkan bütçe açığını azaltmak için kamu harcamalarında yeterli kesintiye gidememesini gösterdi. ABD'de Sermaye Piyasası Düzenleme Kurulu (SEC), ABD'nin kredi notunu düşüren S&P ile ilgili soruşturma başlattı.