25 yıldır hak peşinde

1,8 milyon üyesiyle dünyanın en büyük insan hakları örgütü olan Uluslararası Af Örgütü'nü Bangladeşli Müslüman bir kadın olan İrene Khan yönetiyor. Af Örgütü'nün ilk Müslüman, ilk kadın ve ilk Asyalı Genel Sekreteri olan Khan, 25 yıldır aktif olarak insan hakları mücadelesi veriyor. 8 Şubat'tan bu yana Türkiye'de başta Başbakan Recep Tayyip Erdoğan olmak üzere çok sayıda görüşme yapan İren Khan, insan hakları mücadelesini, dünyada ve Türkiye'de insan haklarının durumunu Yeni Şafak'a anlattı. İnsan hakları ihlalleriyle 17 yaşında genç bir kızken Bangladeş'te yaşanan iç savaş sırasında tanıştığını belirten Khan, hukuk eğitimi alarak bu alanda çalışmaya karar verdiğini söyledi. 21 yıl boyunca Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği'nde çalıştığını kaydeden Khan, bu sırada dünyanın pek çok çatışma alanına giderek insan hakları ihlalleri ile ilgili ilk elden deneyimler elde ettiğini anlattı.

İrene Khan, 2001 yılında başına geçtiği Uluslararası Af Örgütü için şunları söyledi: "Af Örgütü eşsiz bir örgüt. 74 ülkede 1,8 milyon civarında üyesi var. Üyelerimiz hem finansmanımızı sağlıyor hem de çeşitli kampanyalar yürütüyor. Benim, sizin gibi sıradan insanların dünyayı değiştirebileceğini görüyorum burada. Üyelerimiz ihlallerle ilgili dilekçeler yazıyorlar, mektuplar yazıyorlar" dedi.

En çok hangi ülkelerdeki ihlallerle ilgili çalışma yaptıklarıyla ilgili soru üzerine Khan, Af Örgütü ülkeleri insan hakları sicillerine göre bir sıralamaya tabi tutmadığını belirterek, şöyle konuştu: "Sunduğu fırsatlar, mali ya da insani kaynaklar dolayısıyla bazı ülkelerde daha fazla çalışmalar sürdürüyoruz. Örneğin ABD'deki insan hakları ihlalleri ile ilgili çok fazla çalışma yürütüyoruz. Ayrıca Meksika, Brezilya, Rusya, Türkiye, Afganistan, Irak, İsrail ve Filistin gibi ülkeleri sayabilirim."

"Af Örgütü'nün ulaşamamaktan kaygı duyduğu insan hakları ihlalleri var mı?" sorusuna Khan şu cevabı verdi: "Evet. En çok Çin'de ve Suudi Arabistan'da yaşayan insanlara ulaşamamaktan kaygı duyuyoruz. Çünkü Af Örgütü'nün bu ülkelerde çalışmasına izin verilmiyor. Çin'de insanlar, internetten insan haklarıyla ilgili bilgi indirdiklerinde bile soruşturmaya uğruyor. Af Örgütü görevlileri şimdiye kadar Suudi Arabistan'a hiç gidemedi. Ama biz bilgi toplamak için bütün imkanlarımızı kullanıyoruz."

İren Khan, dünyada insan haklarının geriye gittiği ile ilgili kaygılar konusunda ise şöyle konuştu: "İnsan haklarında 11 eylül sonrasında geri adım oldu. Çünkü artık güçlü ülkeler insan haklarına saldırıda bulunuyor ve güvenliğin insan haklarından dahi önemli olduğu düşünülüyor. Ancak insan hakları konusunda başarılı gelişmeler de oluyor. Mesela Uluslararası Ceza Mahkemesi büyük bir kazanç. Çocuk askerlerin kullanılmaması konusunda yeni anlaşmalar yapılıyor. Ben gelişmelerle ilgili ümitliyim."

Af Örgütü'nün başkanı bile olsa kendisinin de bazı ihlallere uğradığını belirten Khan, "İnsan hakları evrensel değerler. Ancak farklı toplumlarda farklı gelenekler farklı hukuklar var. Örneğin babam öldüğünde ben mirasçı olarak görülmemiştim. Af örgütünün başkanı olabilirim ama kadın olduğum için mirasçı olamadım. Bu sadece dinle ilgili bir konu değil. Belirli toplumların kadınlara karşı kullandığı ekonomik ve siyasi güçle de ilgili bir şey. Bence bütün dinler, İslam da buna dahil, adilliği ve adaleti yüceltir. İnsan hakları da adillik ve adaletle ilgilidir" dedi.

Türkiye'de son yıllarda çok olumlu gelişmeler yaşandığını belirten Khan, ancak hala devam eden sorunlar olduğunu söyledi. Khan, "Güneydoğu'da güvenlikle ilgili problemler var. İz bırakan ağır işkencelerde azalma görüldü, ama diğer işkence türleri devam ediyor. Ayrıca adil yargılama ile ilgili ciddi kaygılarımız var. Hem şimdi hem de geçmişte suç işlediği iddia edilen devlet görevlilerinin cezasız kalmasıyla ilgili kaygılar bunlar. Hala insan hakları savunucularının baskı altında kaldığı ile ilgili raporlar elimize geliyor" diye konuştu.

Khan, Fransa başta olmak üzere çeşitli ülkelerde başörtüsü ve dini özgürlükler konusundaki sınırlamaların gündeme gelmesi ile ilgili olarak ise şunları dile getirdi: "Kimlikle, kim olduğumuzla ilgili sorular son yıllarda önem kazandı. Bunun iki nedeni var. Birinci nedeni küreselleşme. Farklı kültürlerden gelen insanlar birarada yaşamaya başlayınca, insanların neden farklı davrandıkları ile ilgili sorular gündeme geliyor. İkinci neden de İslam'a ve İslami değerlere dönük bir ilgi var. Ayrıca Araplarla, Müslümanlarla ilgili korkular da var. Bazı politikacılar kısa vadede bunlardan faydalanmaya çalışıyor. Dini farklılıkların sorun olmadığı bir çok toplum da var. Burada asıl üzerinde durulacak konu insan haklarının korunmasıdır. Kadınlar, bazen başörtüsü taktıkları için, bazen başörtüsü takmadıkları için insan hakları ihlaline maruz kalıyor.

KEZBAN BÜLBÜL / ANKARA

----------------- imza------------------

----------------- imza------------------