Anayasa muhtırası

Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın 69. maddesinde yapılması öngörülen değişiklikle siyasi partilerin kapatılabilmesi için Anayasa Mahkemesi'nin 11 olan üye tam sayısının üçte ikisinin, yani 8 üyenin oyunun aranmasının, Anayasa Mahkemesi'nin parti yasakları ile düşünce ve siyasi örgütlenme özgürlüğü arasındaki hassas dengeyi kurması ve korumasına elverişli olmadığının açık olduğunu bildirdi.

Parti kapatmayı kurala bağlayan 69. maddenin de içinde bulunduğu Anayasa değişikliği paketi, komisyonlardan geniş bir uzlaşmayla geçmesine rağmen hükümet tarafından ansızın Meclis gündeminden çekildi. Sürpriz şekilde toplanan liderler zirvesinin ardından bir açıklama yapan Başbakan Ecevit'in, "Bazı kaygılar var, değerlendiriyoruz" demesi, 'siyaset dışı baskı var' yorumlarına neden oldu.

TBMM Danışma Kurulu, Genel Kurul'un bu haftaki gündemini belirlemek üzere toplandı. Anayasa değişikliği paketinin ne zaman görüşüleceğinin kararlaştırılması beklenirken hükümet ortağı partilerin grup başkanvekilleri konuyu gündeme getirmediler. İçtüzük değişikliği ile IMF'nin istediği bazı yasaların görüşülmesini gündeme getiren hükümet ortağı partilerin temsilcileri Anayasa değişikliği paketinin "belki haftaya görüşülebileceğini" ifade etti.

MHP Grup Başkanvekili İsmail Köse, "Bazı itirazlar var. Onları görüştükten sonra değerlendireceğiz" derken, itirazların ne olduğunu açıklamadı.

Anayasa değişikliği paketinin Meclis Genel Kurul gündemine getirilmemesine Anayasa Mahkemesi Başkanı Mustafa Bumin'in Başbakan Bülent Ecevit'i ziyaretinin etkili olduğu iddia edildi. Bumin, Ecevit'e, 69. madde ile getirilmek istenen "Siyasi partilerin kapatılmasına 3/2 çoğunluk ile karar verilir" hükmüne itiraz ederek, "Böyle bir düzenleme parti kapatmayı zorlaştıracağı gibi Anayasa Mahkemesi'ne olan güveni sarsar" dedi. Bunun üzerine Başbakan Ecevit'in paketin Genel Kurul'da görüşülmemesini istedi. Hükümet ortaklarının, partilerin kapatılması konusunda 3/2 yerine 5/3 çoğunluk oyu şartı getirilmesini önerecekleri belirtildi.

Bu gelişmelerden sonra sürpriz bir liderler zirvesi gerçekleşti. Anayasa değişiklik paketinin Meclis Genel Kurul gündeminden aniden çekilmesinin görüşüldüğü zirvenin ardından Başbakan Ecevit'in, "Bazı kaygılar var, değerlendiriyoruz" demesi, 'siyaset dışı baskı var' yorumlarına neden oldu.

Bütün bu gelişmelerden sonra Ankara gündemine oturan açıklama Anayasa Mahkemesi'nden geldi. "Anayasa Mahkemesi Basın Duyurusu" başlığıyla yapılan açıklamada, Anayasa Mahkemesi'ne, verilen Anayasa'yı koruma görevini, Anayasa'nın siyasi partilerle 69. maddesinde yapılması öngörülen değişikliğin mahkemede görülmekte olan siyasi parti davalarına özgü olmaksızın Anayasal sistemin ve Türk demokrasisinin bugünü ve geleceği yönünden değerlendirilmesini zorunlu kıldığı belirtildi.

Düşünceyi açıklama özgürlüğünü örgütlenmiş biçimde kullanan siyasi partileri, demokratik siyasi yaşamın temeli kabul eden çağdaş demokrasilerde partilerin faaliyetlerini serbestçe sürdürmeleri gerektiğinin kuşkusuz olduğu vurgulanan açıklamada, şöyle denildi: "Ancak bu durum siyasi partilere devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne ve demokratik temel düzenin ortadan kaldırılmasına veya önemli ölçüde tehlikeye düşürülmesine yönelik faaliyetlerde bulunma özgürlüğü vermez.

Demokratik rejimin kimi tutum ve davranışlarla tehlikeye düşürülmesi durumunda herhangi bir yaptırım uygulanmamasının onu yokedebileceği gerçeği gözden uzak tutulmamalıdır. Bu bağlamda Anayasamızda yaptırım olarak düzenlenen parti kapatılmasının olanaksız hale getirilmesinin demokratik cumhuriyeti korumasız bırakacağı tartışmasızdır."

"Anayasa'nın 69. maddesinde yapılması öngörülen değişiklikle siyasi partilerin kapatılabilmesi için Anayasa Mahkemesi'nin 11 olan üye tam sayısının üçte ikisinin, başka bir anlatımla en az 8 oy aranmasının, Anayasa Mahkemesi'nin parti yasakları ile düşünce ve siyasi örgütlenme özgürlüğü arasındaki hassas dengeyi kurması ve korumasına elverişli olmadığı açıktır. Ayrıca bu oylama biçimi 4 oyun 7 oya egemen olması gibi demokratik olmayan bir sonuç doğurmasının yanı sıra parti kapatma davaları yönünden Anayasa ile bağdaşmayan bir ayrıcalık oluşturmaktadır."

Anayasa Mahkemesi'nden yapılan açıklamada, söz konusu değişikliğin konuyla ilgili görülmekte olan bir davanın devamı sürecinde ve olası sonuçlarını etkilemeye yönelik olmasının Anayasa ile güvence altına alınan kuvvetler ayrılığı ilkesini de zedelediği kaydedildi. Açıklamada, "Bu nedenle parti kapatma davalarında Anayasa Mahkemesi'ne Anayasa ile verilen demokratik temel düzeni koruma görevi engellenerek yetkilerinin sınırlandırılmasına yolaçacak olan söz konusu değişikliğin yaratacağı tehlikenin kamuoyunun dikkatine sunulmasında yarar görülmüştür" denildi.