Bayram ve mahiyeti

Tarihin her devrinde insanların senenin bazı günlerini bayram olarak belirledikleri görülmektedir. İnsanın monoton bir hayattan kurtulup, ruhi bir değişime ihtiyacı olduğundan dolayı böyle bir tespite gerek duyulmuş olması muhtemeldir. İslam öncesinde bayramlar toplumların hayatında olağanüstü günler olarak görülmekteydi. Bu bağlamda ilahi kaynaklı inançlardan Yahudiliğe bakılacak olursa dini bayramların oldukça fazla olduğu göze çarpmaktadır. Hıristiyanlıktaki haftalık Pazar ayinleri, noel, paskalya, haç yortusu, Meryemana günü ve bazı sakramentler birer bayram özelliği taşımaktadır.

İslam'da ise Ramazan ve Kurban olmak üzere iki dini bayram vardır. Bu bayramlar hicretin ikinci yılından itibaren kutlanmaya başlanmıştır. Zaten Ramazan orucu da aynı yıl farz kılınmıştı. Nitekim hicretten sonra Medine sakinlerinin İran'dan alınan Nevruz ve Mihrican bayramlarını kutladıklarını gören Hz. Peygamber (sav), "Allah sizin için o iki günü, daha hayırlı iki günle Ramazan ve Kurban bayramlarıyla değiştirmiştir" (Nesâî, Salâtü'l-îdeyn, 1) diyerek İran menşe'li bayramların kutlanılmasını yasaklamıştır. Ramazan ayını oruçla geçiren müminler, bir sonraki Şevval ayının ilk üç gününü bayram olarak kutlamışlardır. Bu sebeple bu bayrama Ramazan Bayramı veya Ramazan Bayramı'ndan önce fitre verildiği için "Fıtır Bayramı" denilmiştir. Bayramların, bayram namazının kılınmasıyla başladığı gerçeğine Peygamber Efendimiz'in, "Bu günümüzde yapacağımız ilk şey namaz kılmaktır" sözü delil gösterilmektedir.

Bayramlara önceden hazırlanılması, bu günlerde güzel ve temiz elbiselerin giyilmesi, gusledilmesi, dişlerin fırçalanması, güzel kokular sürülmesi, güler yüzlü olunması, namazdan önce Ramazan Bayramı'nda hurma vb. tatlı bir şey yenilmesi, Kurban Bayramı'nda ise ilk olarak kurban etinden yenilmesi, namaza mümkünse yürüyerek gidilmesi ve dönüşte başka bir yolun kullanılması, çokça sadaka dağıtılması, fıtır sadakasının (fitre) namazdan önce verilmesi, namaza giderken tekbir getirilmesi menduptur. Bayram günlerinde İslami ölçüler içinde eğlenilmesi ve bazı oyunların oynanması caizdir. Bir bayram günü Hz.Aişe ile birlikte bulunan Hz. Peygamber'in (sav) yanında Buas Harbi'ne ait ezgiler söyleyen iki kız çocuğuna müdahale etmek isteyen Hz. Ebu Bekr'e Rasülüllah'ın "Her milletin bayramı vardır, bu da bizim bayramımızdır" dediği, yine bayram günü mescitte mızrak-kalkan oyunu oynayanları seyretmek isteyen Hz. Aişe'ye yardımcı olarak onunla beraber seyrettiği rivayet edilmektedir.

Hz. Peygamber döneminde kutlanan bayramlar bunlardan ibaret olmakla birlikte sonraları İslam Dünyası'nda bazı önemli gün ve gecelerin de bayram gibi kutlandığı görülmektedir. Ancak alimlerin çoğu bu vakitlerle ilgili olarak İslam toplumlarında zamanla gelenekleşen bazı kutlama biçimlerine, dini dayanağı bulunmayan bid'at türünden davranışlar oldukları gerekçesiyle karşı çıkmışlardır. Hz Peygamber'in, Medinelilerin eski bayramlarını kaldırıp, onların yerine Ramazan ve Kurban bayramlarını ikame ettiğine dair yukarıda zikredilen hadisini dikkate alan alimler, gayr-i müslimlerin dini mahiyetteki bayramlarına katılmayı caiz görmemişlerdir.

İşte Ramazan Bayramı geldi çattı. Klasik ifadeyle dargınların barışmasını, akrabalar, komşular arası ziyaretleşmelerin yoğun bir şekilde gerçekleştirilmesini, sıla-i rahim yapılmasını tekrar hatırlatmış olalım. Bayramın bayram olduğunu unutup da tatil beldelerine kaçmaya çalışanlar belki bunu hatırlar da gitmekten vazgeçerler. Bu vesileyle tüm okuyucularımın bayramını tebrik eder, sağlık ve mutluluklar dilerim.