Cinayeti gördüler engellemediler

Cumhurbaşkanı Abdullah Gül tarafından görevlendirilen Devlet Denetleme Kurulu (DDK), AGOS Gazetesi Genel Yayın Yönetmeni Hrant Dink'in öldürülmesi ile ilgili araştırma ve inceleme raporunu tamamladı. Şok tespitlerin yer aldığı raporda, Dink'e yönelik bir tehlikenin varlığının öğrenilmesine rağmen istihbarat birimlerinin gerekli çalışmaları yapmadığı ve işbirliğine gitmediği belirtilerek "İdari makamlar Dink'e yönelik oluşan riskleri bilebilecek durumda olmalarına rağmen, her kademedeki sorumluların zincirleme eylemleri sonucunda tehlikeyi önlemek için gereken tedbirler alınmadı, tehlike gerçekleşti ve Dink yaşamını yitirdi" denildi. Raporda öncelikli olarak, Dink'in 19 Ocak 2007 tarihinde öldürülmesini müteakiben yapılan idari inceleme ve soruşturmalar ele alındı. Ayrıca kamu görevlilerinin yargılanması ile ilgili mevzuat ve uygulamalar, AİHM kararlarında ifadesini bulan etkin soruşturma yapılması ilkesi çerçevesinde değerlendirildi. DDK'nın raporu hazırlarken, yargı faaliyetlerine müdahale niteliği taşıyan alanlara girmemeye özen göstererek sınırlı bir çalışma yapılabildiğine dikkat çekildi.

Raporda bugüne kadar Dink cinayeti ile ilgili ortaya atılan 18 iddia incelendi. Cinayet ile ilgili kanaat ve sonuçların sıralandığı bölümde, 6,7,8,9 ve 10.maddelerin siyah bantla karartılmış olduğu görüldü. DDK raporunda, cinayetin ardından yürütülen soruşturmalardaki eksiklikler ve hatalara ilişkin önemli tespitler yapıldı, eleştirilerde bulunuldu. İşte rapordaki çarpıcı tespitler:

* Hrant Dink'e yönelik bir tehlikenin varlığı, Emniyet ve Jandarma personelince öğrenildi. Ancak istihbarat birimleri, Dink'in korunmasına yönelik gerekli çalışmaları yapmadı ve işbirliğine gitmedi.

* İdari makamlar Dink'e yönelik oluşan riskleri bilebilecek durumda olmalarına rağmen, her kademedeki sorumluların zincirleme eylemleri sonucunda tehlikeyi önlemek için gereken tedbirler alınmadı, tehlike gerçekleşti ve Dink yaşamını yitirdi.

Dink suikasti kapsamında, kamu görevlilerinin ihmal ve hatalarının öncelikle Türk Ceza Kanunun 37, 38, 39 ve 83. maddeleri uyarınca soruşturulmasının gerektiği kaydedilen DDK raporunda şöyle denildi:

* AİHM kararında ifadesini bulan ve yaşama hakkının korunmasına dair Devletin pozitif yükümlülüğünü yerine getirmediği sonucunu doğuran kamu görevlilerinin ihmal ve kusurlu davranışlarının, adli yargı organlarınca soruşturulmasının uygun olacağı düşünülmektedir.

* Dink'in öldürülmesi ile ilgili olarak kamu görevlileri hakkında yapılan idari inceleme ve soruşturmalarda ilk olarak bahsedilmesi/eleştirilmesi gereken eksikliğin/hatanın, bir "yöntem yanlışlığı" olduğudur.

* Kamu görevlilerinin silsile halinde birbirini takip eden ihmalleri; 4483 sayılı Yasa çerçevesinde bir bütün halinde incelenmemiş ve gerek yetki gerekse suçun işlendiği mahal itibariyle farklı birimlerce ayrı ayrı soruşturma ve incelemeler yapılmıştır.

* Bir yandan kamu vicdanını tatmin etmeyen bir dava sonucu ortaya çıkmış, diğer yandan da kamunun tüm kurumlarıyla birlikte güvenirliliği sorgulanır hale gelmiş ve kamu, çeşitli şekillerde nitelendirilmeye muhatap olmuştur.

* Güvenlik sektörü ile ilgili yapısal bazı sorunların varlığı olduğu anlaşılmış, bu çerçevede Hrant Dink'in öldürülmesi ve benzeri hadiselerde (Danıştay Cinayeti, Gazeteci ve Aydın cinayetleri Sivas ve Maraş olayları vb.) gerek istihbarat toplanması ve değerlendirmesi, gerekse toplumsal ve bireysel güvenliğin sağlanması ile ilgili olarak, kurumsal yapılar ve uygulamalarda oluştuğu gözlemlenen bazı sorunlara ve bu alandaki "reform ihtiyacına" öncelikle temas edilmesi gerekli görülmüştür.

* İdari soruşturma ve incelemelerde izlenen söz konusu yöntem; olayların bir bütün olarak ele alınıp değerlendirilememesine ve tüm iddiaların bir arada sorgulanamamasına yol açmıştır.

* Başlatılan idari soruşturma süreçlerine rağmen, herhangi bir sınırlama olmaksızın görevi kötüye kullanma ve ihmal gibi görülen fiillere ilişkin delillerin Savcılıkça toplanması gerekmektedir. Böyle yapılmaması nedeniyle, bir bakıma adli yargı yerinde görülmüş olan ana davada ilgili mahkemenin delillere ve gerçeğe ulaşma kapasitesi sınırlandırılmıştır.

DDK raporunda ayrıca, Dink cinayeti ile Ergenekon bağlantısını gösteren bazı delillere de işaret edildi. Raporda bu bağlantıya, parantez içindeki şu ifadelerle değinildi: "Ancak, gerek AİHM kararında ortaya konulan yaşam hakkının korunamaması ile ilgili sorumluluklar gerekse yukarıda yer verilen hatalı uygulamalar/yanlışlıklar/eksiklikler ve ülkemizin Hrant Dink cinayeti benzeri hadiselerle ilgili mebzul miktardaki tecrübesi (Malatya Zirve Yayınevi ve Rahip Santora cinayetleri, Kafes Eylem Planı, Ergenekon, Devrimci Karargah, Oda Tv, Balyoz, İrtica ile Mücadele Eylem Planı, Şemdinli, Danıştay Cinayeti ve faili meçhuller gibi çok sayıda davanın varlığı ve bu davalarda kamu görevlilerine atfedilen fiiller ile bazı davalarda iddia konusu edilen amaçlar, eylem yöntem ve türleri ile bazı sanıkların Hrant Dink'in öldürülmesine giden süreç ve fiillerle bağlantısına ilişkin emareler) birlikte değerlendirildiğinde, Hrant Dink'in öldürülmesi olayının da; Hrant Dink'in ötekileştirilerek hedef haline getirildiği ve tehdit edildiği süreçlerden başlayarak olayın bir bütünlük içerisinde incelenmesinin ve bu kapsamda gerek olayın gerçekleşmesi öncesinde gerekse olayın gerçekleşmesi sonrasında varlığına ilişkin kuvvetli şüphe bulunan ve raporun önceki bölümlerinde ayrıntılı olarak belirtilen kamu görevlilerinin bazı ihmal ve diğer nitelikteki fiillerinin de doğrudan adli yargı yerlerince ana cinayet davası kapsamında soruşturulmasının ve yargılanmasının zorunlu olduğu değerlendirilmektedir."

Dink'i öldüren Ogün Samast ile fotoğraf çektiren kamu görevlilerinin de eleştirildiği raporda, "Esasen, Dink'i hedef haline getiren ve Dink'i öldüren kişinin eline bayrak vererek resim çektiren marjinal anlayışların ortaya çıkmasına yol açan bazı paradigmalarla yüzleşilmesi; bu tür ortamlardan beslenerek varlığını devam ettiren ve bazı kamu görevlilerinin de dahil olduğu hukuk dışı oluşumlarla ilgili mücadelenin sürdürülebilmesi ve 'demokratik devlet' olgusunun hayata geçirilmesine yönelik son yıllarda ortaya konulan çaba ve gayretlerin güçlendirilmesi açısından, bundan böyle, benzeri durumlarda kamu görevlilerinin yargılanmasında izlenmesi gereken yöntem ile ilgili hususların, bu şekilde algılanması ve uygulanması gerekli görülmektedir" denildi.

Raporda, "Trabzon Emniyet Müdürlüğü, Trabzon Jandarma Komutanlığı ve İstanbul Emniyet Müdürlüğü ekseninde ortaya çıkan söz konusu fiillerin esas niteliğinin ve fillerdeki kasıt unsurunun; cinayetin oluş şekli, süreci ve sonuçları dikkate alındığı zaman mutlaka ana suç kapsamında ve adli soruşturma ve/veya yargılama süreçlerinde belirginleştirilmesinin zorunlu olduğu ve idari ön inceleme ve soruşturmalarla söz konusu hususların -kamu görevlilerinin yargılanması ile ilgili mevzuattan kaynaklanan ve/veya kronikleşen idari güvence sistemine ilişkin geleneksel algılamalar gibi sistemik sorunlar nedeniyle- tam olarak açıklığa kavuşturulamadığı/ kavuşturulamayacağı anlaşılmıştır" denildi.