Günü geldi netekim

Ankara Özel Yetkili Cumhuriyet Başsavcıvekilliği, 12 Eylül 1980 Askeri Darbesinin sorumlularını sözlü olarak ifadeye çağırdı. Darbeden 31 yıl sonra başlatılan soruşturmada Kenan Evren ve Milli Güvenlik Kurulu üyelerinin ifadelerini almak için harekete geçen Başsavcılık, dün sorumluları telefonla arayarak Ankara Adliyesi'ne davet etti. İkametgahı Ankara gözüken Evren ile dönemin kuvvet komutanları ve Milli Güvenlik Konseyi üyelerine bu hafta içinde yazılı tebligat yapılacağı öğrenildi. Başsavcılık Evren ile birlikte dönemin Hava Kuvvetleri Komutanlığı ve Milli Güvenlik Konseyi üyeliğini birlikte yürüten emekli Orgeneral Tahsin Şahinkaya'yı da telefonla arayarak ifadesine başvurulmak üzere Adliye'ye davet ettiği belirtildi. Darbe döneminin Milli Güvenlik Kurulu üyesi ve eski Deniz Kuvvetleri Komutanı emekli Oramiral Nejat Tümer ise özel yetkili Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından ifadesine başvurulmak üzere çağırılacağı gün vefat etti. Bir süredir GATA'da kanser tedavisi gören Tümer, ifadeye çağırılacağı gün vefat etti.

Türkiye, ülkeyi onlarca yıl geriye götüren darbelerle yüzleşmeye hazırlanıyor. 12 Eylül anayasa değişikliği referandumu ile koruma zırhları (Geçici 15. madde kaldırılarak) kaldırılan darbeciler yaptıklarının hesabını yargı önünde verecek. Halkoylaması ile korumasız kalan darbeci ve işkenceciler hakkında şu ana kadar yaklaşık 4 bin 5 yüze yakın şikayet geldiği öğrenildi. 31 yıl aradan sonra Ankara Özel Yetkili Cumhuriyet Başsavcıvekilliği tarafından açılan 12 Eylül 1980 darbesinin mimarları Adliye'ye davet edildi. Darbenin en önemli aktörü olan ve darbe sonrası Cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturan Kenan Evren sözlü olarak ifadeye çağrıldı. Evren ile birlikte darbe emri verdiği gerekçesiyle dönemin Milli Güvenlik Konseyi Üyesi ve eski Hava Kuvvetleri Komutanı Orgeneral Tahsin Şahinkaya da sözlü olarak ifadeye çağrıldı. Her iki ismin de "Şüpheli" sıfatıyla ifadesi alınacak. Evren'in avukatı müvekkilinin ilerleyen yaşı ve sağlık durumu nedeniyle Ankara'da ikamet ettiği evinden ifadesinin alınması için Özel Yetkili Cumhuriyet Başsavcısı Hüseyin Görüşen'e dilekçe verdi.

Darbenin mimarları olarak kabul edilen Kenan Evren ve Tahsin Şahinkaya'nın dosyası diğer darbe sorumluları ve işkencecilerin dosyasından ayrıldı. Evren ve Şahinkaya, "Darbe yapmak" ve "Anayasal düzeni silah zoruyla değiştirme" suçlamasıyla ifade verecek. Evren ve Şahinkaya'ya darbe öncesi meydana gelen ve binlerce insanın ölümüne sebep olan olayların da "Darbeye zemin teşkil etmek için mi tezgahlanıp tezgahlanmadığı" da sorulacak. Kenan Evren verdiği bir röportajında "Şartların olgunlaşmasını bekledik" demişti. Evren ve Şahinkaya'ya darbe sonrası başta cezaevlerindeki olmak üzere işkence ve kötü muamelelerde sorulacak. Kenan Evren ve Tahsin Şahinkaya, yine darbe sonrası fişlemeler ile ilgili savcıların sorularıyla da muhattap olacaklar.

Darbenin sorumlularının "Şüpheli" olarak ifadesine başvuracak olan savcılık, yaş ve sağlık sorunları sebebiyle Evren ve Şahinkaya'nın ifadesinin alınma işlemi ile ilgili de bir karar verecek. "Şüphelilerin" savcılığa sunacakları sağlık raporları kapsamında ifade alınma usulünü belirleyecek olan savcılık, üst düzey devlet görevlilerinin sorgusuna ilişkin genelge nedeniyle Evren'in sorgulanması halinde bir Başsavcı ve Başsavcı vekili de ifadenin alınması sırasında hazır bulunacak.

Dünyaca ünlü Time Dergisi'nin, "Dünyanın en zengin 50 generali arasında gösterdiği 12 Eylül döneminin Milli Güvenlik Konseyi Üyesi ve eski Hava Kuvvetleri Komutanı Tahsin Şahinkaya'nın ismi "Rüşvet" olayına karışmıştı. Tahsin Şahinkaya, 11 Eylül 1980'de ABD'den döndü, ertesi gün darbe oldu. İşte Şahinkaya ile ilgili yıllardır bir türlü araştırılamayan iddialar: 19 Mart 1976'da Northrop uçak şirketi, askeri uçak alımları için Türkiye'de bazı yetkililere rüşvet verdiğini açıkladı. Pek çok ülkede hükümetlerin başını yiyen bu skandal, Türkiye'de araştırılmadı. Yıllarca süren F-16 uçaklarının ihalesi 1983'de sona erdi. Amerikan Kongresinde hakkında soruşturma açılan General Dynamics Şirketi'nin eski Başkan Yardımcısı Veliotis, Türkiye'ye 23 milyon dolar rüşvet verildiğini açıkladı. TBMM'de bir araştırma komisyonu kuruldu. Şahinkaya, ANAP'lı ve bağımsız milletvekillerinin oyu ile aklandı. Şahinkaya'nın adı, ünlü MİT Raporu'na da girdi: "Tahsin Şahinkaya, Sarı Avni, Behçet Cantürk, Dündar Kılıç, Fahrettin Aslan ile inşaat ve ihale mafyasıyla ilişkilidir. Bu alandaki ilişkilerine ait ifadeler ve teyp bantları bulunmaktadır." Amerikan Senatosu Dış İlişkiler Başkan Yardımcısı'nın verdiği bilgilerle yazılan mektup, Devlet Başkanı Kenan Evren'e gönderildi. Mektupta, Hava Kuvvetleri Komutanı Tahsin Şahinkaya'nın rüşvet aldığı tarif ediliyordu. Ancak, bu mektupla ilgili hiçbir işlem yapılmadı.

Eski Bakanlardan Hasan Celal Güzel, ilk bakışta sayın savcıların doğru yaptığını söyleyebilirim. Kenan Evren ile Tahsin Şahinkaya darbecidirler. Açıkcası suç işlemişlerdir. 1982 Anayasası'nın Geçici 15. Maddesine kendilerinin işledikleri suçlardan dolayı sorumlu tutulamayacaklarını koymuşlardır. Ama bence bu zamanaşımı ve geçmişe yürüme konusuna ters bir tablodur. Zaten kanuna ve anayasanın ruhuna aykırıdır. Böylece darbecilerin herhangi bir şekilde yargılanamamasına ben hukuki bakımdan muhalifim. İhtimal vermiyorum. Kaldı ki darbecilerin darbe yapmadan öncede o darbeyi önlemesi gerekirken görevleri icabı önleyemedikleri çok rahatlıkla bellidir ve bu da 15. maddenin kapsamı dışındadır. Dolayısıyla en azından o bakımdan yargılanabilirler. 28 Şubat'ın sorumlularının da yargılanması mutlaka yapılmalıdır.

TBMM Başkanı Mehmet Ali Şahin, 12 Eylül döneminin Milli Güvenlik Konseyi üyeleri Kenan Evren ve Tahsin Şahinkaya'nın ifadeye çağrılmasını, "çok önemli bir gelişme" olarak gördüğünü dile getirdi. Zamanaşımı konusunda ise Meclis Başkanı Şahin şunları kaydetti: "Bu konuda iki farklı görüş var. Hangi görüşe göre işlem yapılır, onu hep birlikte bekleyip göreceğiz ama şu anda Mayıs ayının 30'undayız. İki gün önce 27 Mayıs 1960 ihtilalinin yıldönümü dolayısıyla bu ülkede askeri müdahalelerin ne kadar gereksiz olduğu ve Türkiye'ye neler kaybettirdiği çok konuşulmuştu. Dolayısıyla böyle bir ayda böyle bir gelişmeyi o nedenle çok dikkat çekici bulduğumu ifade ettim."

Stratejist ve emekli Albay Mesut Ülker, 12 Eylül 1980 darbecilerinin yargılanmasının Türkiye'nin geldiği noktayı gösterdiğini söyledi. Ülker, "Türkiye geçmişiyle yüzleşiyor ve hesaplaşıyor böylece normalleşiyor. Geçmişte yapılan hataların, hataları yapanların yanlarına kar kalmayacağı bir demokratikleşme ve hakkaniyete doğru gidiliyor. Daha önce sorgulanamayan, vesayetçi anlayış tarafından sorgulanamaz bir hukuki kılıfa uydurulan bu hatalarla yüzleşiliyor. Dün bunları konuşamazdınız bile ama bugün Türkiye'nin geldiği nokta ortada. Türkiye'nin demokratikleşme ve insan hakları konusunda geldiği noktanın en güzel bir göstergesi olarak görüyorum. Bu bakımdan 28 Şubat'ın yargılanması da demokrasi tarihi açısından önemli olacaktır" dedi.

Darbenin bir diğer mimarı olarak gösterilen dönemin Milli Güvenlik Kurulu Üyesi ve eski Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Nejat Tümer darbe için ifadeye çağırılacağı gün hayatını kaybetti. Ankara Özel Yetkili Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından Kenan Evren ve Tahsin Şahinkaya ile birlikte "şüpheli" sıfatıyla ifadeye çağırılacağı öğrenilen Tümer, bir süredir kanser tedavisi görüyordu. 20 gündür GATA Haydarpaşa Hastanesi'nde tedavi gören Tümer, 1944'de Deniz Harp Okulunu, 1955 Harp Akademisini bitirdi. 12 Eylül darbesinde Milli Güvenlik Konseyi üyeliği görevini yürüttü. 6 Aralık 1983'de kendi isteği ile emekli oldu. 1983-89 arasında Cumhurbaşkanlığı Konseyi Üyeliği yaptı. Evli ve iki çocuk babası olan Tümer, 12 Eylül 2010 yılında yapılan Anayasa Değişikliğinde darbecilerin yargılanmasını engelleyen geçici 15. maddenin kaldırılmasının ardından yapılan suç duyurularında Evren ile birlikte ilk sıradaki şüpheliler arasında bulunuyordu. Tümer'in cenazesi, yarın saat 11.00'de Zincirlikuyu Mezarlığı'nda defnedilecek.