Hakkınızı helal edin

Orta gelir sınıfından olanlar, Batman'ı ikiye ayırıyorlar. Biri, etrafı duvar ve tel örgüleriyle çevrili, modern hayatın yaşandığı Batman.. Yani, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı'nın çalışanları için kurduğu küçük ama imkanları büyük olan mahalle. Diğeri ise, duvarların dışında kendi gerçekleriyle yüz yüze sıkıntılar içindeki Batman..

Petrolün bulunmasıyla birlikte kurulan ve adına 'Site' denilen ilk semt, aynı zamanda Batman'ın ilk modern yerleşim yeri olarak biliniyor. Yıllarca üst sınıf ile alt sınıf, modern yaşam ile gecekondu yaşamı arasında belirleyici rol oynamış. Halkın büyük bir kesiminin buradaki azınlığın yaşamına duyduğu özlemin boyutları büyürken, azınlığın belirlediği kent kültürü de kimi zaman duvarların içinde kalmış, çoğu zaman ise dışına taşmış.

Batman'ın entelektüel kesimi ise farklı bir Batman profili çiziyor. Onlara göre, duvarların arkasında kalan Batman'ın eski cazibesi kalmadı. Artık Site semti ile Batman'ın şehir merkezini oluşturan semtler arasında bir fark görülmüyor. Hatta bazı semtler Site'den daha çok imkana sahip.

İntihar olaylarıyla ciddi anlamda ilgilenen sivil toplum örgütlerinin başında yer alan Batman Barosu, belki de bugünkü tabloyu en iyi algılayan kuruluş. Baro, kendi bünyesinde kurduğu bir ekiple araştırmayı sürdürürken, gelişmeleri yakından takip eden Batman Barosu Başkanı Avukat Sabih Ataç, Batman'ı şu cümlelerle anlatıyor:

Batman, çelişkiler kenti

"Evet, iki Batman var ama ikisi de duvarların dışında ve kendi gerçekleriyle birbirinden ayrılmış.. Biri, şehir merkezinden oluşan Batman, diğeri ise, her gün büyüyen varoşlarıyla nüfusun önemli bir bölümünü barındıran Batman. Ve Batman daha çok genç, on sekizindeki delikanlı gibi.. Şehrin bütün geçmişi 40 yıl öncesine dayanıyor. Gençler batıda okuyup Batman'a dönünce bir kültür çatışması başladı. Okuyan kesim şehir merkezine, köylerden göç edenler ise varoşlara, yani kendinden önce gelmiş olanların mahallelerine yerleşti. Yani, kendine yakın gördüğü ya da aynı aşiretten olanların bulunduğu mahalleleri tercih etti. Mesela, Toriler diye adlandırılan aşiret mensupları, İpragaz ve Petrol Kent mahallelerine gitti. Qazi Aşiretindekiler, Çay Mahallesi ve 19 Mayıs Mahallesine, Göçerler, Bağlar Mahallesine, Botiler, İloh Mahallesi'ne yerleşti. Bunlar sadece bir kaç örnek. Batman'ın elit kesimindeki aileler, ekonomik durumları düzelince gecekondulardan GAP, Bahçelievler, Kültür ve Pınarbaşı gibi iyi mahallelere taşındı. Bu mahallelerdeki yaşlı insan sayısı çok az. Buralara taşınanlar kendilerini köylü değil, şehirli olarak kabul ediyor ve şehir kültürünü de bir anlamda bunlar belirliyor. Çünkü ekonomik gücün artışı doğal olarak kültürün gelişimini de etkiliyor."

Hakkını helal anne

Batman'nın intihar olaylarıyla ünlü mahallelerinden İloh'ta geçtiğimiz Ağustos ayının son haftasında kızları intihar eden Şahin ailesinin durumu içler acısı. Baba Ali Şahin, binlerce işsiz Batmanlı'dan sadece biri. Elinde tepsi, sokak sokak dolaşıp tatlı satarak geçimini sağlamaya çalışıyor. Anne Sevim ise, geriye kalan 5 çocuğuyla birlikte tek gözlü bir gecekonduda yaşam mücadelesi veriyor. Gece olduğunda, bütün aile fertleri küçücük odada yere serili duran sünger yatağın bir kenarına kıvrılıp uyuyor. Sevim Hanım'ın çocuklarından ikisi orta öğretime devam ediyor. Gözüme okuldan verilmiş iki takdirname takılıyor. Bunlar kimin? diye soruyorum, İbrahim ile kardeşi Sedat "bizimdir abi" diye öne çıkıyorlar. Bir defter alacak paraları bile olmayan bu iki başarılı çocuğun getirdiği takdirnameler, doğrusu insanı hem duygulandırıyor, hem de hüzünlendiriyor.

Anne Sevim, kızının intiharını anlatırken gözyaşlarını tutamıyor. "Gülcan'ı okutamadık, çünkü imkanımız yoktu. Bu iki çocuğu bile daha ne kadar okutabiliriz bilemiyorum" diyor.

Sevim Şahin, bir yandan kızının acısını yaşarken, bir yandan da devletin kendilerinden istediği 40 milyon liralık cezayı nasıl ödeyeceklerini kara kara düşünüyor. Türkiye gerçekten de ilginç bir ülke.. İntihar silahı, dededen kalma eski bir çakar almaz av tüfeği. Alındığı dönemde ruhsat zorunluluğu olmadığı için kimse sonradan çıkarmayı da akıl edememiş. Acılı anne, trajik-komik olayı şöyle anlatıyor: "Gülcan'ın ölümünün ikinci günüydü. Acılar içinde kıvranırken eve polis geldi ve tüfek ruhsatız olduğu için 40 milyon liralık ceza tebliğ etti."

Gülcan'la dertleşirdim

Baba tatlı satmak üzere sokaklarda dolaşırken, evde yalnız kalan Gülcan'ın içinde ne tür fırtınalar koptuğunu kimse bilemiyor. Ancak, hayatına son vermeden önce İstanbul'daki ablasıyla ve Diyarbakır'da bulunan annesiyle birer telefon görüşmesi yapıyor. İki ay önce kocasından ayrılıp Batman'a baba evine dönen Hatun, kız kardeşiyle yaptığı telefon konuşmasını şöyle aktarıyor:

"Gülcan bana telefon açtığında Batman'a dönmemi istedi. Benim de sıkıntılarım vardı. Daha doğrusu kocamla ilgili sorunlarım artmıştı. Zaman zaman Gülcanla dertleşirdim. O da sıkıntılarını bana anlatırdı. Fakat hiç bir zaman ciddi bir problemden bahsetmedi. O gün Batman'a dönmemi ısrarla isteyince, ben de 15 gün sonra belki gelebileceğimi söyledim ve babamızın parasız olduğunu hatırlatarak konuşmayı kısa kesmesini istedim. Öyleyse hakkını helal et, diyerek telefonu kapattı."

Gülcan, ablasıyla yaptığı umutsuz konuşmadan sonra Diyarbakır'daki teyzesinin evini arayıp bu kez annesinin Batman'a dönmesinde ısrar ediyor. Sevim Şahin'e neden dönmediniz? diye soruyorum "Dönemezdim çünkü, bulgur zamanıydı, kardeşime yardım edip çocuklar için de biraz bulgur alıp iki gün sonra dönecektim" cevabını veriyor.

Gülcan, telefonu kapatmadan önce tıpkı ablasıyla olduğu gibi annesiyle de helallaşıyor. İşte ne olduysa bu andan sonra oluyor. Mahalle bakkalından ekmek almak üzere evden çıkan 6 yaşındaki Servet, geri döndüğünde ablasının kanlar içindeki cesediyle karşılaşıyor. Olaydan hemen sonra eve gelen polis ekibi, telefonun açık olduğunu görüyor.

Anne Şahin'e, Gülcan'ın arkadaşlarının olup olmadığını, gezmesine izin verip vermediklerini soruyorum, aldığım cevaplar çok doyurucu olmasa da, yoksulluğun ve değişmeyen geleneksel kuralların onları nasıl etkilediğini anlamama yetiyor.

İlaç alacak paramız yoktu

"Gülcan uzun süredir aşırı derecede terliyordu. İş olduğunda mahalledeki kızlarla pamuk çapalamaya giderdi. Bir seferinde o kadar terlemiş, o kadar sıkılmış ki, Batman Çayı'na girip serinlemek istemiş ama amele başı boğulur diye izin vermemiş.. Hastaneye götürdüm doktor, böbreklerinden sorun olduğunu ve aşırı derecede üşüttüğünü söyledi. İlaçları alamadık. Gülcan, mahalleden bir iki kız arkadaşıyla görüşürdü hepsi o kadar. Dışarıya çıkmasına izin vermiyorduk, fakat o da gitmek istemiyordu zaten."Gülcan'ın canına neden kıydığına ailesinden kimse bir anlam veremiyor. Gülcan da, tıpkı Zübeyde ve diğerleri gibi yakınlarını gözyaşına boğup acı bir şekilde hayata veda etti. Ablası Hatun, arada bir dertleştiği kız kardeşi Gülcan'ın böyle bir şeye kalkışacağını aklının ucundan bile geçirmediğin söylüyor.Kapının eşiğindeki özgürlükGöçler nedeniyle varoşlarla büyüyen Batman'ın ise, ekonomik ve sosyal çelişkilerin altında ezildiğini belirten Sabih Ataç, bunu şöyle anlatıyor: "Batman bu nedenle köylülükten ve geleneklerden bir türlü kopamıyor. Modern dünyanın sunduğu gerçekler, televizyon ekranlarından her kesimin evine giriyor. Erkekler sıkıntılarını kahve köşelerinde veya başka alanlarda giderirken, kadın dört duvar arasında kalıyor. İntihar vakalarının çoğu varoşlardaki genç kızlar arasında meydana geliyor. İki yıl öncesine kadar bu durumdaki gençlerin farklı inançları, farklı siyasi tercihleri vardı. Kimi şeriatı getirmek istiyor, kimi de Kürdistan'ı kurma hayaliyle yaşıyordu. Ancak bunların hiç biri olmadı. O zaman bir boşluk doğdu içlerinde.. Hala aralarında bir sorun olduğunda resmi makamlar yerine, kendilerine yakın buldukları örgütlere gidip çözüm yolu arıyorlar. Varoşlara yerleşen köy çocukları, şehrin acımasız şartlarında büyüyünce, değişime kapalı kendi ailesi ve içinden geldiği toplumla kültür çatışmasına girdi. Bireylerde bir başkaldırı başladı. Baskı altındaki kız çocukları isyanın eşiğine geldi. Aslında genç kızlarınki, dört duvar arasında sıkışıp kalan yaşama bir başkaldırıdır. Bazıları özgürlüğü, evliliğe sığınarak bulmaya çalışıyor ama çoğu zaman ekonomik sorunlar yüzünden yine özgür olamıyor. Koca evinde, evin hanımı olma yerine, evin hizmetçisi oluyorlar. Yani özgürlük bir türlü dış kapıdan içeriye giremiyor." --------------- imza ve tarih ----------------

  --------------- imza ve tarih ---------------- Geri OKU