İşsizlerin yeni gözdesi palyaçoluk

Son yıllarda organizasyon şirketlerinin sayısının artmasıyla palyaçoluk başta olmak üzere animatör enflasyonu yaşanıyor. Küçük girişimcilerin ön planda olduğu sektörde genelde işsiz ve üniversite öğrencileri çalışıyor. Firmaların büyük bölümü internette faaliyet gösteriyor ve herhangi bir vergi ödemiyor. Piyasada yer alan isimler, amatörlük ajanslarının yüzde 25''lik yasal komisyonun çok üzerinde pay almasından şikayetçi. Birçoğu, açılışlarda şeker dağıtıp, gürültü yapan palyaço figüründen oldukça rahatsız.

Mesleğin ustaları ciddiye alınmak ve denetim istiyor. Kolay ve günlük kazançlar elde etmek isteyenler dışında, bu işe gönül verenlerden sektörü ve sorunlarını dinledik.

Piyasada 15 yılı geride bırakan Palyaço Servisi firma yetkilisi Emre Karataş, en fazla talebin doğum günü ve mağaza açılışı etkinliklerine geldiğini söyledi. Karataş, hızla çoğalan sözde organizasyon firmaları yüzünden pastadan alınan payın azaldığını ve kalitesi düşen animasyon (palyaçoluk) işinin sokak arasında alakasız bir şekilde şekillendiğini dile getirdi.

''Sektörün en büyük sorunu kayıt dışı ve merdiven altı çalışmaya razı olanlar'' diyen Karataş, ''En kısa zamanda doğru kişiler ve kararlarla müdahale edilmesi gerekiyor. Bu yüzden anne babalar ve firmalar çalıştıkları kişileri iyi seçmeli'' şeklinde uyarılarda bulunuyor. Nedim Y. ise Antalya''daki otellerde garsonluk yaparken kendini organizasyon işinde bulmuş. AVM ve mağaza açılışları sayesinde kazancının ayda 4 bin lirayı bulduğunu söyleyen Nedim Y. bilinirlik ve referansın önemine ayrıca dikkat çekiyor.

''İşitme engelliler için pantomim sanatçısı arıyordum bulamadım kendim yapmaya karar verdim'' diyen Vedat Zar, ''Animatörler aslında idealist insanlardır. Çünkü bir şeyler üretir ve çabalar. Karşılığını alamamayı göze alır ve yola devam eder'' diyor. Zar, ''Her işten anlarım mantığı sektörde profesyonellerin para kazanmasını olumsuz etkiliyor'' değerlendirmesini yaparak, bu işte fazla idealist olunduğu takdirde kaybın kazançtan çok olacağına dikkat çekiyor. Zar, Balıkesir'de yaşıyor ve pantomim sanatını kendi ayarladığı işlerle sürdürüyor. Bu işe tutkuyla bağlı ve yolunu farklı çizenlerden.

Felsefe dersimizin sınav sorusudur: "Mırın ve Kırın adında iki fare kendilerini bir labirentte bulur. Azimli ve çalışkan olan Kırın çıkışı ararken, tembel olan Mırın, ''Niye buradayız'' diye sürekli düşünür." Kırın''ı kahraman yapmamız istenen soruya, felsefe dersidir deyip kendimizce cevap verdik: ''Kırın çıkışı arayıp dururken, Mırın düşünecek ve yine düşünecek, orada neden var olduğunu bulacak. Düşündükçe çözecek. Belki alim, belki filozof olacak labirentin tümünü görüp çıkışı bulacak.''

Palyaço olmak, engelliler için kendini bambaşka bir yolda bulmak. Naçizane sorumuz şudur: İnsanların mutlu olduğu işi yapma hakkı var mıdır? Peki ya iş ilanlarındaki onlarca kriteri (yükü) reddetme şansı? Bir sokakta boncuk dizip kolye satmayı isteme hakkı? Hayatın bana düşen payındaki sınavımı kırmızı bir burunla vereceğim diyenleri garipseme hakkımız yoktur sanki. Sınav sonucuna gelince: Tabii ki kaldık.

Baloon firmasından Kudret Yılmaz, palyaçoluğa 20 yılını vermiş. ''O gün bugündür, kırmızı burunlayım'' diyen Yılmaz''ın anlattığına göre ekipten 3 arkadaşı ile yaz aylarında tatil bölgelerine doğru yola koyuluyor. Ramazan ayında İstanbul''daki belediye organizasyonlarına katılan ekip, kış aylarında okul ve açılış gösterilerinde yer alıyor.

Yılmaz, aylık kazancının iyi sezonda iki bin lirayı geçtiğini eskiden bu rakamın iki katını bulduğunu dile getiriyor. ''Çocuğum yapsın istemem'' diyen Yılmaz''ın derdi büyük: ''Artık herkes animatör. Bakmayın organizasyon şirketi yazdığına 2 kişi toplanır, haftada iki iş çıkarsa şükreder. Bu iş yetenek ve hevesle ilgili. Eskiden haftada 3-4 iş gelirken şimdi ayda bir. Birçok firma var saati 50 liradan gidiyor. Sürümden kazanıyor.''

Genelde turistik tesislerle birlikte anılan animatörlük genç işsizlerin ve üniversite öğrencilerinin kazanç kapısı oldu. Mağaza açılışı, tanıtım, doğum günü ve okul etkinliklerinin aranan ismi haline gelen palyaçolar ise genelde 1 saat için 50 ila 300 lira arasında kiralanabiliyor. Ücretlerin neye göre belirlendiği belli olmayan piyasada, firmalara internet üzerinden ulaşıp pazarlık yapabiliyorsunuz. Örneğin bir mağaza açılışı için sunulan paketlerde palyaço, broşür dağıtımı gibi hizmetler mevcut. Ücretler ise 350 ile bin 250 lira arasında. Çocuğunuzun doğum günü organizasyonları ise 150 liradan başlıyor ve 3 bin liraya kadar çıkıyor. Tabii ki bu fiyatlar internetten hizmet veren küçük girişimcilere ait. Daha büyük şirketlerin ücretleri ise en az 2 bin lira.

PWC Küresel Eğlence ve Medyaya Bakış raporuna göre , etkinlik (organizasyon) ekonomisinin 2013 itibariyle küresel boyutu 1.7 trilyon dolar civarında, 2018''de bu rakamın 2.2 trilyon dolara ulaşması bekleniyor. Sektörün, eğlence ve medya harcamaları dahil ülkemizdeki ekonomik büyüklüğü geçtiğimiz yıl 12 milyar dolar olarak gerçekleşti. 2018'de ise 18 milyar doları geride bırakacak. Türkiye'de etkinlik ekonomisinin yüzde 90''ının birkaç kurumsal şirket dışında, küçük girişimciler tarafından yapıldığı ifade ediliyor. Sektörde denetim ve standart söz konusu değil. Dünyada kurumsal olarak ele alınan ve organizasyon şirketlerinin istihdama önemli katkı sağladığı bu sektör ülkemizde neredeyse tümüyle kayıtdışı çalışıyor. Şirket adı altında faaliyet gösterenlerin yanında, animatörlerin birçoğu firma ile müşteri arasında iş bağlayan aracılardan şikayetçi. Bunun yanında, sektör çalışanları amatörlük işinin turizm sektörü eksenli olarak algılanmasını istemiyor. Özellikle 5 yıldızlı otellerde istihdam edilenlerin çoğu bin ila bin 500 lira arasında sezonluk olarak çalışıyor.