İstanbul'a ikinci boğaz

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan, aylardır merakla beklenen çılgın projesininin Karadeniz ile Marmara'yı birleştirecek 'Kanal İstanbul' olduğunu açıkladı. Tüm Türkiye'yi ekranlara kilitleyen 'çılgın proje'nin Avrupa yakasında, Karadeniz'i 50 kilometrelik tünelle Marmara'ya bağlayacak ikinci bir Boğaz olduğunu anlatan Erdoğan "İstanbul, içinden 2 deniz geçen bir şehre dönüşecek" dedi.

Başbakan Erdoğan'ın Lütfü Kırdar Kongre ve Sergi Sarayı'nda yaptığı konuşmada verdiği bilgilere göre, yüzyılın projesi İstanbul'un Avrupa Yakasında Karadeniz'le Marmara arasına 45-50 km uzunluğunda kanal ve kanala bağlı kompleks projelerden oluşacak. 'Kanal İstanbul'un su derinliği 25 metre, taban genişliği 125 metre, su yüzeyindeki genişliği 145-150 metre olacak.

Proje hayata geçtiğinde, yılda 358 milyon 590 bin ton yük taşınan İstanbul Boğazı'ndaki trafik sorunu da tarihe karışacak. Yılda 147 milyon ton petrol ve tehlikeli maddenin geçtiği Boğaz trafiği İstanbul için tehlike olmaktan çıkacak. Kanaldan günde 130-160 gemi geçecek. Halihazırda 149 geminin geçtiği İstanbul Boğazı rahatlayacak. Çılgın proje, gemilerin yoğun trafikten dolayı beklemelerinden kaynaklanan 1.4 milyar dolarlık maliyeti de azaltacak.

'Kanal İstanbul', ulaşım, enerji ve çevre projesinin yanında, çevresinde de modern bir yaşama alanı oluşturacak. Kongre, fuar merkezleri, spor merkezleriyle yeni bir yaşam merkezi ortaya çıkacak. İstanbul'un en büyük hava limanı da bu yeni yaşam merkezinin yanına kurulacak. Havaalanı yılda 60 milyon kişiye hizmet verecek.

2 yıl sürecek projelendirme çalışmaları kapsamında doğaya, kaynaklara zarar vermeden çalışmaları gerçekleştirmek için mimar, sosyolog, jeolog, biyologlar etüt projelerinde görev alacak. İnşaatta on binlerce kişi istihdam edilecek. 12 Haziran seçimleri ardından başlayacak etüt çalışmalarında ağırlıklı hazine arazileri kullanılacak.

Başbakan Erdoğan, çılgın projeyi açıkladığı 'Türkiye Hazır Hedef 2023, İstanbul Hazır Hedef 2023' konuşmasına İstanbul'u 'hayal şehir' olarak tanımlayan Yahya Kemal'in İstanbul üzerine yazdığı 'Deniz' adlı şiiriyle başladı. 'Çıktığın yolda, bugün, yelken açık, yapyalnız/Gözlerin arkaya çevrilmeyerek, pervasız, yürü!/ Hür maviliğin bittiği son hadde kadar/İnsan, alemde hayal ettiği kadar yaşar' dizelerini okuyan Erdoğan, her bireyin özgürce yaşayabildiği bir Türkiye'nin hayalini kurduğunu dile getirdi.

Türkiye'nin bu büyük hayali gerçekleştirecek iradeye sahip olduğunu belirten Erdoğan, projenin tamamıyla milli kaynaklardan karşılanacağını kaydederek şöyle konuştu: 'Çünkü, Türkiye bir istikrar ülkesi, Türkiye bir güven ülkesi. Buraya güvenildikçe, burada istikrar oldukça, buraya artık girişimciler, müteşebbisler rahatlıkla girebiliyor. Türkiye 2023'e böyle büyük böyle çılgın, böyle muhteşem bir projeyle girmeyi fazlasıyla hak etmektedir ve bunun adımını attık.'

Kanal İstanbul'un aynı zamanda enerji, bir ulaştırma, ayındırlık, tarım, eğitim, istihdam projesi olduğunu belirten Erdoğan, kanalın inşası sırasında ortaya çıkacak milyonlarca metreküp hafriyatın büyük bir liman ve havalimanının yapımı ile sönmüş maden ocaklarının çevre düzenlemesinde kullanılacağını söyledi. 'Kanal sadece bir ulaşım projesi, enerji ve çevre projesi olarak görev yapmayacak, kanal çevresinde modern bir yaşam alanını da oluşturacağız' diyen Erdoğan, yılda 60 milyon yolcu kapasiteli bir havalimanını da bölgeye kazandıracaklarını vurguladı.

'Çılgın Proje 'Kanal İstanbul' gerçekleştiğinde, içinden deniz geçen tek şehir olan İstanbul'dan 2 deniz geçecek. Ayrıca İstanbul, 2 yarımada ve 1 adadan oluşacak. Karadeniz ile Marmara arasına, yaklaşık 45-50 kilometre uzunluğunda bir kanal yapılacak.

Projenin adının 'Kanal İstanbul' olarak açıklanmasından kısa bir süre sonra projenin adı internette kapışıldı. Şimdiden satılan isimlerden bazıları: Kanalistanbul.com, kanalistanbul.net, kanalistanbul.tv, kanalistanbul.mobi, kanalistanbul.biz, kanalistanbul.org, kanalistanbul.us ve kanalistanbul.info.

Kanal İstanbul Projesi bittiğinde İstanbul ve Çanakkale Boğazları'nın stratejik önemi nedeniyle, Türkiye'nin imzaladığı uluslararası Montrö Sözleşmesi'ni de yeniden gündeme getirecek. Yeni kanalla bütün ticari gemilere ücretsiz geçiş hakkı veren ve Türkiye'nin egemenliğine gölge düşüren 20 Temmuz 1936 tarihli Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin fiilen geçerliliği kalmayacak. Türkiye 'Kanal İstanbul'la gemi geçişlerine yeni bir alternatif sunarken Panama ve Süveyş kanallarında olduğu gibi milyarlarca dolarlık gelir elde edecek.

ANDY-AR Araştırma Kuruluşu uzmanlarından Faruk Acar, seçim öncesi projenin zamanlamasına dikkat çekerek Başbakan Erdoğan'ın stratejisini değerlendirdi. Projenin seçim sürecini tamamen değiştirdiğini söyleyen Acar, "Bu çılgın proje bence ilk kartın açılışıydı. Başbakan'ın cebinde buna benzer birkaç kartı daha var" dedi. Kanal İstanbul'la Erdoğan'ın çılgın bir hamle yaptığını belirten Acar, muhalefetin bu karta karşı yapacağı atağın önemli olduğunu belirtti.

Başbakan Erdoğan, 'Kanal İstanbul'un Panama, Süveyş ya da Corinth Kanalı ile kıyas dahi kabul edilemeyeceğini belirterek, yüzyılın en büyük projelerinden biri olduğunu söyledi. Erdoğan, 'Dünyadaki mevcut kanallardan bugün dünyanın en büyük gemileri, 250-260 bin DW ton gemiler geçebiliyor ama bizim kanaldan 300 bin DW tonluk gemiler geçecek. Kanal üzerine inşa edeceğimiz köprülerle kara ve deniz yolu ulaşımı hiçbir kesintiye uğramayacak. Tam aksine bu köprüler de kanala ayrı bir güzellik ve cazibe katacak" diye konuştu.

Uluslararası haber ajansları, Başbakan Erdoğan tarafından açıklanan Kanal İstanbul Projesi'ni abonelerine 'son dakika' olarak duyurdu. İşte, yabancı basından 'Çılgın Proje'ye dair seçmeler:

Ankara'da temaslarda bulunan Kırgızistan Başbakanı Almazbek Atambayev, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın açıkladığı çılgın proje hakkında "Tayyip Abi ne düşünüyorsa, ne söylüyorsa bunu yapar, bunu gerçekleştirir" ifadelerini kullandı. Stratejik Düşünce Enstitüsü'nde akademisyenlerin ve basın mensuplarının sorularını yanıtlayan Atambayev, "Tayyip abi bir işe başlarsa mutlaka bitirir" dedi.

Aşçıoğlu İnşaat Yönetim Kurulu Başkanı Yaşar Aşçıoğlu "Beni heyecanlandıran proje oldu. İstanbul ve Türkiye için çok önemli proje. Proje hayata geçtiğinde İstanbul'un şekli, şemali değişeceği gibi yapı anlayışı da değişecek, yeni merkezler oluşacak. Başbakan'ı tebrik ediyorum" dedi. Projeyle ilgili etüt çalışmalarının 2 yılda tamamlanmasının kendisine biraz uzun geldiğini, bu sürenin kısaltılması gerektiğini söyleyen Aşçıoğlu, projenin devlete sıfır maliyeti olacağını düşündüğünü belirtti. “Devletin malı değerlenecek” diyen Aşçıoğlu, proje tamamlandıktan sonra 25 kilometrelik yerin hafriyatının 1-1.5 yılda bitebileceğini kaydetti.

İnşaatçılara göre, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın açıkladığı 'Kanal İstanbul' projesinde 152 milyon metreküp hafriyat çıkacak ve kanalın kaba inşaatının yapımı için 7 milyon 875 bin metreküp beton kullanılması gerekecek. Yapılan hesaplamalara göre, düz bir zemin olduğu varsayıldığında, 40 kilometre uzunluğunda, 25 metre derinliğinde ve 150 metre genişliğinde bir kanal kazınlıp ortadan kaldırıldığında ortaya 152 milyon metreküp hafriyat çıkıyor. Bu hafriyatın da oradan çıkarılıp boşaltmanın maliyeti yaklaşık 4,5 milyar lira. Kanalın kaba inşaatının yapımı için ise 7 milyon 875 bin metreküp beton kullanılması gerekiyor. Bunun da maliyeti 788 milyon lira. Yine kullanılacak 1 milyon 395 bin ton demirin maliyeti 2 milyar lira olarak hesaplanıyor. İnşaatçılara göre, bunların hepsi bir araya getirildiğinde, ışıklandırma ve diğer maliyetlerle birlikte projenin toplam maliyetinin yaklaşık 10 milyar lira olacağı tahmin ediliyor.

İnanlar İnşaat Yönetim Kurulu Başkanı Serdar İnan, çılgın projenin her tarafını desteklediğini, ancak detaylarda hata olabileceğini, detaylarda doğru gitmek gerektiğini belirtti. 2008 yılında kendisinin 'Haliç'i Karadeniz'e bağlayalım, Karadeniz'deki kömür ocaklarını da göl haline getirelim ve ikinci boğaz yaratalım' beyanatı olduğunu anımsatan İnan, Başbakan'ın açıkladığı Kanal İstanbul projesinin Türkiye'ye ve İstanbul'a değer katacağını söyledi. İnan, "Yabancıya satışı başlatmamız ve bu kanallar üzerinde yapılacak lüks konutları da yabancılara satmamız lazım. Türkiye'nin ne büyük madeni ne petrolü var. Bizim elimizde turizm ve insanların yaşamak istediği gayrimenkullerimiz var. Bunun yabancılara satışını ön plana almamız lazım. İspanya'yı İspanya yapan Araplara sattıkları 400 milyar avroluk gayrimenkul. O kanalın yapma hakkını bana verin size 30 milyar dolar ödeyeyim" diye konuştu.

Projenin kendi kendisini finanse edebilecek bir proje olduğunu ifade eden İnan, "Birkaç yüz milyar dolar para getirebilecek proje. Boğazda bugün 30 milyon dolara satılan evler var, ikinci boğazda da o fiyatlara ev satılabilir. Şu anki boğazdan çok daha güzelini bile yapabiliriz" diye konuştu. Projenin tamamlanmasının 10-15 seneyi bulabileceğini belirten İnan, Türkiye'nin dış borcunu bu proje ile ödeyebileceğini kaydetti.

Karadeniz ile Marmara'yı İstanbul Boğazı'na alternatif olacak şekilde birleştirme düşüncesi yüz yıllardır devlet adamlarının rüyalarını süsledi. İlk defa Kanuni Sultan Süleyman tarafından ele alınan projenin fizibilite çalışmalarını Mimar Sinan yaptı. Mimar Sinan'ın, Sapanca'dan İzmit Körfezi'ne kadar olan bölgenin tüm etüt planlarını çıkarıp ilk kazmayı vurduğu proje hayata geçirilemedi. Sultan III. Murad tarafından 1591 yılında yeniden keşifleri yapılan proje, Sultan IV. Mehmed, Sultan III. Mustafa, Sultan II. Mahmud, Sultan Abdülmecid ve Sultan Abdülaziz dönemlerinde de gündeme getirildi ve üzerinde çalışıldı. Ancak bir türlü gerçekleştirilemedi.

Proje Cumhuriyet döneminde de birkaç kez gündeme geldi. Çalışma 1951 yılında Ankara şehir planlarını hazırlayan Alman Mimar Prost Kanal İstanbul'a benzer bir proje hazırladı. Ankara'ya sunulan proje yine gerçekleşmedi. Son olarak da 1999 yılında Sakarya Valiliği tarafından gündeme getirilen proje 17 Ağustos 1999 depremi nedeniyle gündemden kalktı.

Türkiye'yi ekranlara kilitleyen çılgın proje, sosyal paylaşım ağlarında da günün konusu oldu. Twitter'da geçen diyaloglar, projenin siyasi alanda daha çok konuşulacağını gözler önüne serdi. İşte aralarında ünlülerin de olduğu isimlerin yazdığı 'çılgın proje' twitleri: