Şam'da gergin suskunluk

Şam görece sakin ve hayatın normal akışında seyrettiği bir manzara sergiliyor. Sokaklarda insanlar diğer şehirlerdeki çatışmalardan haberleri yokmuş gibi davranıyorlar. Tüm sorular devletin resmi söylemindeki üç beş cümleyle cevaplandırılıyor. Kimi de etrafına şöyle bir göz gezdirip tedirgin gözlerle konuşma talebini reddediyor. Şam'a gittiğimiz ilk gün cumartesiydi ve resmi haftasonu tatiliydi. Ertesi gün haftanın ilk günü olan pazar günü ise anayasa referandumu yapılacaktı. Şam caddelerinde yürürken kaç kişiyle merhabalaştıysam çatışmalar ve referandum hakkında aynı cümlelerle cevap vermeleri dikkatimi çekti. Hatta çatışma bölgeleri ile ilgili istatistik oranları aynı idi. “Haberlerin yüzde 90'ı yalan, şurda şu kadar sivil İhvancılar tarafından şöyle canice öldürüldü” cümleleri kalıp olarak tekrarlanıyordu. Ve tabiiki Esad lehine slogan cümleler...

Yanımızda Suriye Enformasyon Bakanlığı'nın yetkilileri vardı. 'Böyle konuşmaları normal' dedim ve ara sokaklara dalmaya başladım. Bir esnafın dükkanına girme veya sokakta birileri ile merhabalaşıp konuşmaya başlamayınca, beş dakika geçmeden sivil bir muhaberat elemanı hemen karşıma dikiliverdi. Hangi sokağa yöneldiysem, aynı manzarayla karşılaşınca ağır takibat altında ancak Şam'ı dolaşabileceğim düşüncesi bende netleşti ve vatandaşla muhabbeti bırakıp otele dönmek zorunda kaldım. Caddelerde insanlar yürüyor ve çoğunun ağzını bıçak açmıyor. Rejim lehine konuşanlar sadece birkaç cümle söylüyor ve çoğunun da yarın oylanacak anayasa taslağının içinde ne olduğundan haberi yok.

Referandum manzarasını gözlemlemek üzere sabah otelden ayrıldığımızda yine belirlenen noktalara götürüldük. Şam'da istihbarat binasının da olduğu ve muhalif halk kitlelerinin yoğunlukta olduğu yakın dönemde çatışmaların yaşandığı Mezze Mahallesi'nde bir okula götürmelerini istedik. “Tamam” dediler ve yola çıktık. Araç Suriye Telefon Müdürlüğü binasına girince anlam veremedik. “Burda da sandıklar kurulmuş” dediler. İtiraz edip binaya girmedik. Bir görevli gelip bize refekat eden mihmandarla ateşli tartışmaya girince inip anlamaya çalıştım. Meğer geleceğimizi duyunca bir okuldan öğrencileri bizi karşılamaları için buraya getirmişler. Garipliği sorunca “Okul diyordunuz işte burda da öğrenciler var” cevabını verdiler. Binaya girmeyi reddedip hareket ettik. Tam binanın bahçesinden çıkarken, öğrenciler başlarında öğretmenleriyle gelip, toplu halde çeşitli sloganlar attılar. Ordan ayrılıp şehrin merkezinde mitingin düzenleneceği meydana gittiğimizde, seçim kampayasındaki mitiglere benzer bir görüntüyle karşılaştık. Ateşli konuşmalar, sloganlar, marşlar, müzik ve halaylar...

Görevlilere çaktırmadan arka sokaklara yöneldim. Resmi dairelerde tatil olmayan bir günde sandıkların manzarasını görmüştük. Ya halkın yaşadığı mahallelerde durum nasıldı? Bir saat kadar yürüdükten sonra karşılaştığım ilk okula girdim. Girişe sandık koymuşlardı. Yarım saat bekledim, 3 kişi oy kullanmaya geldi. Resmi daire olduğu belli olan bir iki binanın girişinde ve seçim merkezinde pek kalabalık yoktu. Ama buna rağmen 19.00'da bitecek oy kullanma süresinin 22.00'ye kadar uzatıldığını televizyondan dinleyince sadece tebessüm ettim.

Şam'da ulaşabildiğim ve ismini güvenliğinden dolayı yazmadığım direnişçilerin önde gelenlerinden biri, gündüz gezdiğimiz Duma ve Harasta ilçelerine gece gitmem durumunda bambaşka bir manzarayla karşılaşacağımı söylüyor. “Ne gibi” dediğimde, evlere baskınlar düzenlendiğini, yaralanan sivillerin, çocukların tedavi edilemediğini; çünkü hastanalere gidilemediğini belirtiyor. Yaralılar evlerde tedavi edilmeye çalışıldığını, yeterli tedavi uygulanamadığı için de basit bir yaradan dolayı birçok insanın sakat kaldığını anlattıyor. Aynı yetkili, Şam çevresindeki çatışmaların daha çok sivillerin kendilerini korumaya çalışmasından çıktığını özellikle belirtiyor. Baas yönetimi en küçük gösteriye kan bulaştırarak muhalifleri halk arasında itibarsızlaştırma stratejisi uygulamaya başladığını belirten muhalif lider, bunu ilk başlarda kestiremediklerini de ekliyor.

Yetkili, göstericilerin içine karışan silahlı birkaç kişinin polislere ateş açtığını bunun da askerlerin sivillere karşı silahlı saldırı bahanesi haline geldiğini, birçok gösterinin bu taktikle kana bulandığını ifade ediyor. Şam'daki halk hareketi bu yöntemle bastırılmış durumda. Kenar mahalleler ise sıkıyönetim uygulamalarıyla her sokağın başına asker mevzilendirilerek denetim altında tutulmaya çalışılıyor. Muhalif lider, silah kullanmaya rejimin zorladığını ve şimdi dünyaya kendilerini terörist olarak tanıtmak için propaganda savaşına başladığını; ama artık bundan sonra silahlı kavganın büyüyerek devam edeceğini ifade ediyor.

Baas yönetimindeki yetkililer de her konuşmamızda bunların terör yaptığını tekrarlayarak askerlerin sadece devlet binalarını korumaya çalıştığını belirtiyorlar. Sivillere neden ateş edildiğini sorduğumuzda ise halkın arasına karışan silahlı kişilerin askerlere ateş ettiğini askerin de silah kullanmak zorunda kaldığını söylüyorlar. Bu da rejimin muhalefeti terörize etmek ve lokal tepkiler olarak yansıtma taktiğinin işlemeye başladığını gösteriyor.

Referandum akşamı Suriye Enformasyon Bakanlığı'na Reklam Koordinasyon Genel Müdürü ve devlet televizyonu eski genel müdürü Macid Halime ile yemek yemek için çıktık. Halime, “sivilleri neden öldürüyorsunuz?” diye sorduğumda, eteğindeki taşları dökmeğe başlıyor. Türkiye'yi İhvanı silahlandırmakla suçluyor. Çeşitli bölgelerdeki çatışmaları da halkın rejime tepkisinden çok, silahlı bir grubun saldırısı olarak yansıtmaya çalışıyor. Reformlarda geç kalındığını ve Baas Partisi'nin de yanlışlıklar yaptığını nihayet söyletebiliyorum.

Humus, 1995'te kuşatma altındaki Saray Bosna şartlarını yaşıyor. Esad birliklerinin helikopter destekli ağır silahlarla gerçekleştirdiği saldırıların altındaki Humus, Dara, Hama, İdlib ve diğer bir çok kasabada neler olup bittiğini kimse bilmiyor. Muhalifler kanalıyla ulaşılan bilgiler dehşet verici. Siviller namluların hedefinde ve kaçabilecekleri bir yer yok. Devletin televizyonu sadece ölen asker sayısını haber veriyor. Ve gün içinde sürekli muhalefete lanet yağdıran halk röportajları yayınlıyor.

Baas Partisi'nin ülkenin tek hakimi olduğunu öngören yasa maddesinin Ağustos'da iptal edilemesinden sonra kurulan güya ilk sivil parti olan Halkın İradesi Partisi lideri Kadri Cemil, aynı zamanda dörde bölünen illegal Suriye Komünist Partisi'nin eski Merkez Komitesi Üyesi. Anayasa taslağının hazırlık komitesinde yer alan Baasçıların dışındaki 3 kişiden biri. Baas Partisi ve Beşar Esad'a karşı sözler söylemekten özellikle kaçınıyor. Muhalefet partisinin lideri bile eğer Baas'la danışıklı dövüş içinde değilse korkusundan konuşamıyor. Askerlerin sivil halkı öldürmesine yönelik soruları duymazlıktan gelen, eski kominist bir lider profili çiziyor.