Yerli sermayeye de tahkim

Ankara- Yoğun müzakereler sonucu hükümet ve muhalefetin uzlaşmaya vardığı tahkim konusunda "ulusal tahkimde", muhalefetin, "Danıştay" konusunda ise hükümetin istediği oldu. Tahkim müzakereleri sırasında hükümetle muhalefetin üzerinde en çok tartıştığı konunun, Danıştay'ın devre dışı bırakılması ve uluslararası tahkimde yabancı sermaye unsurunun aranması olduğu öğrenildi. Tahkimle ilgili müzakerelerde FP ve DYP'den oluşan muhalefet temsilcileri iki konuda hükümetin teklifine karşı çıktı. Bunlardan birincisi yerli sermayeninin uluslararası tahkim dışında tutulması hükmü oldu. Muhalefet müzakerelerde hükümetin getirdiği mevcut değişiklik tekliflerinde, yerli sermayenin uluslararası tahkime gidebilmesine imkan tanıdığını bunun da milli hukukun devre dışı bırakılması anlamına geldiğini savundu. Bunun için uluslararası tahkimde, "yabancı sermaye unsuru ve yüksek teknoloji" şartının aranması istendi.

Hükümetle muhalefet arasındaki bu tartışma büyük ölçüde muhalefetin istediği doğrultuda bir düzenlemeye gidilerek giderildi. Muhalefetin bu konudaki çekincelerinin giderilmesi için hükümet, iki tarafı da yerli sermayeden oluşan imtiyaz sözleşmelerinde iç tahkimin uygulanmasına razı oldu. Bu konuda varılan mutabakat ise "Bir tarafı yabancı olan kamu imtiyaz sözleşmelerinin uluslararası tahkimde, iki tarafı da yerli sermaye olan imtiyaz sözleşmelerinin ise ulusal tahkimde çözülmesi" şeklinde belirlendi.

Buna göre yerli sermayenin devletle olacak imtiyaz sözleşmeleri milli hukukta yer alan ulusal tahkimle çözülecek. Bu ise yerli sermaye ve kamu arasındaki imtiyaz sözleşmelerine ek bir madde konarak, herhangi bir anlaşmazlık halinde mahkemeye gitmeden önce hakeme gidilmesi anlamına geliyor. İç tahkim değişik yollarla belirlenebilecek. Birinci yol, imtiyaz sözleşmesine taraf olanlar birer hakem belirleyecek. Üçüncü hakem ise her iki tarafın üzerinde uzlaştığı bir isimden oluşacak. Eğer üçüncü hakem konusunda taraflar uzlaşamazsa Ticaret Mahkemesi'ne başvurularak üçüncü hakem sorunu çözülecek. Burada bir diğer yol ise imtiyaz sözleşmesine her iki tarafın da uzlaştığı bir hakemin ismi konacak. Örneğin, sözleşmeye, "aramızda bir anlaşmazlık çıktığı takdirde A şahsı bizim hakemimizdir" maddesi konacak. Herhangi bir uyuşmazlıkta da konu, ismi belirtilen hakeme götürülecek.

Öte yandan hükümetle muhalefet bu konuda mutabakata varmış olsa da uzmanların çekinceleri sözkonusu. Bu çekincede yabancı sermaye ortaklı yerli sermayeden kaynaklanıyor. Uzmanlara göre yerli sermayenin kamu ihalelerine yabancı sermaye ile oluşturacağı bir konsorsiyumla girmesi halinde, bu konsorsiyum yabancı sermaye unsuru olarak değerlendirilebilecek ve yerli sermaye yine milli hukukun denetiminden kurtulmuş olacak.

Tahkimle ilgili uzlaşma arayışlarında iktidar ve muhalefeti karşı karşıya getiren bir başka tartışma konusu da Danıştay oldu. Muhalefet, hükümet teklifinin Danıştay'ı devre dışı bıraktığını belirterek, buna karşı çıktı. Hükümet ise Danıştay'a giden uyuşmazlıkların sonuçlanmasının bazen yıllar aldığını bunun da sıkıntılara neden olduğunu savundu. Hükümetin bu savunmasına muhalefet Danıştay'ın ön inceleme hakkının korunması ancak süre sınırlaması getirilmesi teklifiyle karşılık verdi. Danıştay konusunda yapılan müzakereler hükümetin istediği doğrultuda gerçekleşti. Varılan mutabakata göre Danıştay'ın inceleme yetkisi alınarak, yerine görüş bildirme yetkisi tanındı. Ancak bu 2 aylık süre ile sınırlandırıldı. Buna göre Danıştay kendisine gelen imtiyaz sözleşme ve şartlaşmalarında 2 ay içinde 'olumlu' ya da 'olumsuz' şeklinde görüş belirtecek. Bu konuda dikkat çekici bir düzenleme ise imtiyaz sözleşmelerinin Danıştay'a gönderilip gönderilmeme konusunda karar verme yetkisinin Bakanlar Kurulu'na verilmesi oldu. Buna göre Bakanlar Kurulu, herhangi bir imtiyaz sözleşmesini isterse Danıştay'a gönderecek istemezse göndermeyecek.

Üç gün boyunca süren müzakerelerde, parti temsilcileri zaman zaman görüşmelerden ayrılarak, genel başkanlara bilgi verme ve danışma ihtiyacı duydu. En yoğun trafik de FP'de yaşandı. Son müzakerelerin yapıldığı önceki gün sabah saatlerinde, görüşmelerde FP'yi temsil eden Bülent Arınç, Genel Başkan Recai Kutan'a bilgi verdi. Bu görüşmede Cemil Çiçek de hazır bulundu. ------- ARA BASLIK ------------------