Çin merkezli sosyal medya platformu TikTok, kendi ülkesinde Douyin adıyla sıkı denetim ve kısıtlamalar altında kullanılırken, küresel pazarda etkileşim odaklı ve çok daha serbest bir yapı ile sunuluyor. Prof. Dr. Ali Murat Kırık, çifte standarta dikkat çekerken Prof. Dr. Mahmut Hakkı Akın, “Douyin faydayı önceleyen kontrollü bir model sunarken, TikTok bireysel haz ve etkileşim odaklı bir yapı” dedi.
Çin merkezli sosyal medya platformu TikTok, kendi ülkesinde sıkı denetim ve kısıtlamalarla kullanılırken, dünyanın geri kalanında çocuklar ve gençler için çok daha serbest bir içerik yapısıyla sunuluyor. Bu durum, platformun küresel ölçekte çifte standart uyguladığı yönündeki eleştirileri beraberinde getiriyor. Uzmanlar, TikTok’taki eğlence ve etkileşim odaklı içeriklerin çocuklar, gençler ve aileler üzerinde olumsuz etkiler oluşturduğuna dikkat çekiyor. Çin’de TikTok yerine kullanılan Douyin’de yaşa göre ekran süresi sınırlamaları uygulanıyor, gece erişimi kısıtlanıyor ve eğitici içerikler algoritma tarafından öne çıkarılıyor. Buna karşın TikTok’ta genel bir kullanım süresi sınırlaması bulunmuyor ve etkileşim odaklı içerikler ön planda tutuluyor.
TİKTOK’DA YAPI DEĞİŞİKLİĞİ
TikTok, ABD’de yasaklanma riskini azaltmak için yeniden yapılanmaya gitti. Platformun ABD operasyonları “TikTok USDS” adıyla yeni bir ortak girişim yapısına dönüştürüldü. Çoğunluğu Amerikalılardan oluşan 7 kişilik bir yönetim kurulu oluşturulurken, CEO’luk görevine Adam Presser atandı. Oracle, Silver Lake ve Abu Dabi merkezli MGX yüzde 15’er payla ana yatırımcı olurken, ByteDance’in hissesi yüzde 19,9 ile sınırlandı. Bu düzenlemeyle, TikTok’un “ulusal güvenlik tehdidi” olarak tanımlandığı yasa kapsamında öngörülen kontrol devri şartı fiilen karşılanmış oldu. Platform, mülkiyet ve yönetim yapısını ABD lehine yeniden düzenleyerek ülkedeki faaliyetlerini sürdürme imkânı elde etti.
ÇİFTE STANDART UYGULUYOR
TikTok ve Douyin’in aynı şirkete ait olmasına rağmen aynı uygulama olmadığını vurgulayan Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Görsel İletişim Tasarımı Anabilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, “Douyin tamamen Çin yasalarına göre çalışıyor, TikTok ise dünya pazarı için tasarlanmış ayrı bir platform. Yani Çin devleti “Benim ülkemde kullanılacak uygulama benim kurallarıma tabi olacak” diyor. Burada asıl çarpıcı nokta, Çin, kendi çocuklarına ve gençlerine çok daha sıkı kurallar uyguluyor. Douyin’de çocuklar için ekran süresi sınırlı, gece saatlerinde erişim kısıtlı, eğitim ve bilgilendirici içerikler öne çıkarılıyor. Hatta yaşa göre içerik algoritması çok daha sert. Ama iş dünya pazarına gelince, yani TikTok tarafında, aynı sıkılık yok. Filtreleme ve bağımlılık önlemleri daha gevşek. Bu da doğal olarak “kendi toplumunu koruyorsun ama dünyaya farklı mı davranıyorsun?” sorusunu gündeme getiriyor” dedi.
DOUYİN’DE KAMUSAL FAYDA GÖZETİLİYOR
İstanbul Medeniyet Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Başkanı Prof. Dr. Mahmut Hakkı Akın da “Douyin, çocuklara kullanım ve zaman kısıtlaması getiren, kamusal faydayı önceleyen, eğlence yerine daha çok eğitime vurgu yapan ve müstehcen içerikleri yasaklayan bir model. Burada bireysel beğeni ve tercihlerle ilgili daha kontrollü bir mekanizmanın işliyor. TikTok bireyin beğeni ve hazlarına odaklanırken Douyin, otoriter bir yapıda toplumsal sorumluluğa odaklanıyor” ifadelerini kullandı. TikTok gibi uygulamaların meşhur olma, dikkat çekme ve para kazanma vaadiyle cazip hâle geldiğini anlatan Akın, “Bu uygulamalar aykırı ve sınırları zorlayan içerikler daha çok öne çıkıyor. Bu yapı, geleneksel değerlere dayalı aile yapısıyla ciddi bir mesafe oluşturuyor” değerlendirmesi yaptı. Akın, çocukların yanı sıra yetişkinlerin de sosyal medya kullanımında kendini kontrol edemediğini vurgularken, kontrol mekanizmasının önemine dikkat çekti.
