Problemlerden kaçmak stresi artırıyor. Çare: Kayıtsız kalmayın

Büyük Anadolu Hastanesi doktorlarından Psikiyatri Uzmanı Dr. Ender Karaca ile stres üzerine konuştuk.

•Yıllardır dilimizden düşmeyen stresin hayatımızdaki yeri nedir?

Stres hayatımızın olmazsa olmaz bir parçasıdır. Strese karşı takındığımız tavır,yani stresle başa çıkma noktasındaki sabır ve cesaretimiz veya topyekun stresten kaçma davranışlarımız, hayatın içindeki duruşumuzu belirler.

•Stres bir tür olumsuzluk mudur? Stresin oluşmasındaki iç ve dış etkenler nelerdir?

Hayır, stresi salt olumsuzluk olarak tarif edemeyiz. Çevremizi ve kendimizi algılama biçimimiz ile stres arasında karşılıklı bir etkileşim her zaman mevcuttur. Bebek bile doğarken yoğun bir oksijene maruz kalır ve ağlayarak dünyaya gelir. Hayat boyunca dışarıdan gelen tehlikeler stresi artırıcı ortam oluşturur. Bu tehlikeler direnç, sabır, cesaret veya korku olarak davranışlarımızı şekillendirir. Dolayısıyla stres salt olumsuzluk değildir. Asıl olumsuzluğu oluşturan kendi iç dünyamızın aldığı tutumdur. Bu nedenle stresten kaçmaktansa stresle mücadele edebilmek önemlidir.

•Toplumumuzun içinde bulunduğu ekonomik durum elbette strese etki ediyor. O halde insanlar bu durum karşısında ne yapmalılar?

Ekonomik darboğaz özellikle insanların geleceğe ait güven duygularını tehdit etmektedir. Ümitsizlik ve çaresizlik gibi duyguların yoğunlaşması, insanın kendine güvenini ve motivasyonunu olumsuz yönde etkilemektedir.

Önemli olan husus kişinin strese dayanma gücü ile stresin şiddeti arasındaki ilişkidir. Strese dayanabilen güçlü kişiler birtakım olumlu savnma mekanizmaları ile mücadele ederken dayanıksız kişiler yoğun gerilim karşısında olumsuz birtakım savunma mekanizmaları ile var olan stresi artıracaklardır. Bu da yetersizlik, çaresizlik ve ümitsizlik duygularını pekiştirecektir. Örneğin; ekonomi ile ilgili olumsuz bir haber kişiyi tedirgin edecek, kişi aşamayacağını düşündüğü stres karşısında tamamen motivasyonunu kaybedecektir. Yani birey durgunluk, çökkünlük ve yetersizlik duygularıyla şekillenen bir depresyona girecektir. Bu depresyon da zamanla dikkat dağınıklığı, uykusuzluk, iştahsızlık gibi belirtilerle kişinin fiziksel yaşantısına yansıyacaktır. Dolayısıyla kişinin stresle başa çıkma noktasındaki yeterliliği ya da yetersizliliği, bu gerilimli toplumsal sürecin nasıl aşılabileceğini belirleyecektir.

•O halde stresle mücadele ile toplumsal dayanışma arasında doğrusal bir ilişki mi var?

Evet , özellikle deprem sonrası aşamada insanlar arasındaki dayanışma olumlu etken olurken, ekonomik kriz geleceğe ait güvenlik alanını çok daha fazla zorladığından daha bireysel çözümler ortaya çıkmakta, bu da problemi derinleştirmektedir.

Halbuki her krizin aşılmasında toplumsal dayanışma ve birliktelik ruhu, insanın bireysel potansiyeline ek olarak ciddi bir katkı sağlamaktadır.

•Yani psikiyatri uzmanlarının bu mücadeledeki yeri nedir?

Tüm bunlara rağmen kişinin stresle mücadelesinde karşılaşacağı sıkıntıların artması; gerek mesleki, gerek ailevi, gerekse çevre ile olan ilişkilerinin kalitesinde bozulma olması ve rol çatışması bir psikiyatri uzmanının,yani bizlerin devreye girmesini gerektirir.