Ey insan, yüksekten uçma!

Partilerin seçim öncesi gazete reklamlarını karşılaştırdığım "Sadelik Kazandı" başlıklı yazıma Maraş''tan "Sadeliğe bir de inovasyon ekleyelim mi?" tepkisi geldi. Mehmet Akmansoy, 9 Eylül Üniversitesi''nde işletme okuyor. Kendisini kısaca tanıyalım:

Maraşlı esnaf bir ailenin çocuğuyum. Gerek sene içi gerek yaz tatillerinde ailemizin sahip olduğu marketlerde çalıştım. Ticareti çok seviyorum. Alış-verişteki o hareket, o canlılık beni içine çekiyor. Çekirdekten yetişiyorum bu işte. Marketçilerin ve yatırım yapanların en çok eksik olduğu konunun yönetim ve pazarlama olduğunu düşündüğüm için bu alana yönelmeyi tercih ettim. "Yönetemediğiniz yer sizin değildir" felsefesine inanıyorum. Sizinle tanışmayı çok arzu ediyorum. Eğer yolunuz Maraş''a düşerse bana haber verirseniz çok sevinirim.

Hay hay, Mehmet. Senin de yolun İstanbul''a düşerse, ben de seninle tanışmayı arzu ederim. Akıllar ve kalpler karşılıklı çarpar!

Mehmet''in yaklaşımı şu: "Geçen haftaki ''sadelik kazandı'' makalesi hoşuma gitti ama 21.yüzyılda her şeyin tek düzeliğe gittiği bir süreçte farklı olmak gerekmiyor mu? Çünkü gerek açık hava reklamlarında, gerekse diğer reklamlarda farklılık ya da inovasyon şart değil mi? Belki parti reklamlarında ve diğer reklamlarda belirli bir kesim için sadelik, anlaşılırlık açısından şart; ama bence sadelikle inovasyonu birleştirip yeni bir konsept oluşturmak lazım. Sadece sadelikle insanların aklında bir şey kalmıyor. Kalması içinse sürekli hatırlatıcı reklam vermek şart. Halbuki bunu inovasyonla birleştirsek o reklamla daha uzun süre insanların aklında kalabiliriz."

Mehmet haklı elbette. Fakat her haklılık insana bir de görev yükler. Ben de Mehmet''e hepimiz adına şu ödevi veriyorum: Siyasi partilerin gerek gazete ve televizyon reklamlarında, gerek diğer propaganda araçlarında göze çarpan inovasyonlar hangileriydi? Bu kavramı kullanarak AK Parti''nin seçim başarısını ne ölçüde açıklayabiliriz?

İnovasyon, rutinden kurtulmak, yenilik yapmak, farklılaşmak demek. Invention icat demek; daha önce olmayan bir şeyin meydana getirilişi. Radyo, televizyon, internet gibi. Innovation ise yenilik demek; icatlardan da yararlanarak yeni bir tarz ortaya koymak. Televizyondaki yarışma programları ile belirli kültür kodlarını yaygınlaştırma veya Internet''i kullanarak ''chat''leşme gibi.

Geçen ay bir şirkette yaptığımız seminerde 12 İ Nazariyesi adını verdiğimiz bir teori (!) geliştirdik. İ harfiyle başlayan bir takım niteliklerin kişi, grup ve örgütlerde bulunması halinde sağlam yapıların ortaya çıkabileceği sonucuna vardık. İlk üç İ kişisel bilgi ve etik niteliklere dairdi: İNSAN, İHSAN, İRFAN. İkinci üç kelime grup niteliklerine dairdi: İŞTİYAK, İTTİFAK, İTTİHAT. Üçüncü üçlü örgütsel nitelikleri öne çıkarıyordu: İNTİZAM, İNTİBAH, İNKİŞAF. Son üçlü ise birey, grup ve örgüt becerilerini harmanlıyordu: İCAT, İNŞA ve İHYA.

İNSAN, elif, nun ve sin harflerinden oluşuyor. Enis, Enes, İnsan. Yaklaşan demek. İnsan, yaklaşıyorsa insandır. Kelimenin kökünde bir de NİSYAN var, yani unutmak. İnsan, unutan ve yaklaşandır. Batı dilleri genelde cinsiyetçidir: İnsan, man; insanlık, humanity. İnsan olmak, erkek olmaktır. (Kitab-ı Mukaddes''e göre, yasak meyveyi Adem değil, Havva yemiştir. Dolayısıyla, eksik olan kadındır. Erkek, kadın yüzünden ''düşmüş''tür.)

Bizim inanç ve düşünce geleneğimiz içindeyse insan olmak, ''öteki''ne yaklaşmakla mümkündür. İşletmelerimizde de ancak empatik davranır; insanlarla duygudaş ve haldaş olabilirsek, etkili bir organizasyona sahip olabiliriz. Başkalarını bön sayıp kaale almamak; sadece iş konularıyla ilgilenip hiçbir dertleriyle ilgilenmemek; onlara tepeden bakmak yöneticilik değildir. Karacaoğlan bu gerçeği yüzyıllar öncesinden şöyle haykırıyor:

İl âriftir yoklar senin bendini

Dağıtırlar tuzağını fendini

Alçaklarda otur gözet kendini

Katı yükseklerden uçucu olma

Haftaya ihsan ve irfan kavramlarıyla devam edelim.