Beyaz Sinema'ya ne oldu?

Bir zamanlar özellikle muhafazakar aile bireyleri tarafından ilgiyle okunan ve baskı üstüne baskı yaparak satış rekorları kıran "Minyeli Abdullah" adlı kitabı beyaz perdeye aktaran usta yönetmen Yücel Çakmaklı, bu çalışmasıyla Türk Sineması'nda yepyeni bir sayfa açtığını ancak çok sonra farkedecekti.

"Minyeli Abdullah" filminin ardından bu kez de o yıllarda üniversitelerin kapısından geri çevrilen binlerce başörtülü kız öğrencinin dramlarını yönetmen Mesut Uçakan "Yalnız Değilsiniz" ve "Sonsuza Yürümek" adlarıyla filme çekince, bu iki film sadece İstanbul'daki sinemalarda değil, Anadolu'da da izleyici rekoru kırarak Türk Sineması'na o yıllarda yepyeni bir izleyici kitlesi kazandırmıştı. O güne dek sinemaya pek de iyi gözle bakmayan kesimler, beyazperdede kendilerine dair hikayeler ve kahramanlar görmeye başlamış ve sinema, dindar çevrelerde bir anda "meşruiyet" kazanmıştı.

Milletin dînî ve manevi değerlerine yaslanan bu tür filmlerin bir gün 'altın devri'ni yaşayacağını kestiremeyen yönetmenler, senaristler ve sinema çevresindeki birçok isim, buldukları yeni seyirci kitlesine ve oluşan pazara yeni ürünler sunmak için kolları sıvadılar. O yıllarda rekor kıran 'Yalnız Değilsiniz" ve "Minyeli Abdullah" filmleri kadar olmasa da onunla yarışacak kadar seyirci toplayan "Reis Bey", "Sürgün", "Bize Nasıl Kıydınız", "Kelebekler Sonsuza Uçar" gibi filmler Türk Sineması'na farklı bir çehre, bir hareket kazandırdı. Yeşilçam'da açılan bu "beyaz" sayfada daha sağlıklı ürünler verilmesi, ortaya çıkan ürünlerin yanlış bir tanımlama ile "İslam" üzerinden tartışmaya açılmaması için oluşturulan platformlar ve tartışmalar da bu sinemanın bir adlandırma problemi olduğunu gündeme getirdi. 1980'li yılların sonundan başlayıp 90'lı yılların ortalarına kadar devam eden bu fırtınanın adını koymak ise bu sinemanın ortaya çıkışından itibaren takipçisi olan ve teorik tartışmalarda bu sinema üzerine çokça fikir üreten gazeteci-yazar Abdurrahman Şen'e düştü. Minyeli Abdullah filmiyle birlikte "Beyaz Sinema" tabirini kullanan Abdurrahman Şen'e, kısa sürede sinema ve sanat çevrelerinden destek geldi ve isim Türk dil literatüründe de kabul gördü.

Hızla yükselen Beyaz Sinema bir yandan işlenen konuların içeriklerinin hep aynı olması yüzünden, diğer yandan ise maddi imkansızlıklar karşısında kısa sürede izleyici sıkıntısı çekmeye başladı. Ardından Beyaz Sinema tartışması, ülkede yaşanan birtakım sıkıntılardan nasiplenince, o güne kadar sinema için yatırım yapan, maddi destek veren işadamları, Beyaz Sinema'dan elini eteğini çekti. Diğer yandan ise, o güne kadar Beyaz Sinema tanımlamasına karşı çıkan ve çektikleri filmlerin Türk Sineması olarak adlandırılmasını isteyen yönetmenlerin bir kısmı, tekrar şirketlerinin başına döndü. Ama hiçbir yönetmen, senarist ve yapımcı, son üç yıldan beri bir daha Beyaz Sinema'nın perdesinden Türk Sineması'na bakmaya cesaret edemedi.

Beyaz Sinema" olarak anılan ve 80'li yılların sonundan 90'lı yılların ortalarına kadar devam eden yeni sinema akımı, yıllar önce yönetmen Yücel Çakmaklı'nın "Milli Sinema'' tanımlamasını getirdiği filmlerine gösterilen tepkilerle karşılaştı. Yönetmen, oyuncu ve sinema eleştirmeni, "İslamî-dînî sinema olmaz" diyerek çekilen filmlere tepki gösterirken, en çok eleştiriyi de bu filmlerde oynayan aktörler ve aktristler alıyordu. Yine sinema çevreleri tarafından çektikleri filmler yüzünden dışlanan yönetmenler ise, yaptıkları basın açıklamaları ve röportajlarda üzerlerine basa basa, yalnızca sinemacı olduklarını ve dînî film yapmadıklarını söylüyorlardı. O yıllarda Minyeli Abdullah filminin yapımcısı ve Sürgün filminin yönetmeni Mehmet Tanrısever, bir gazeteye verdiği röportajda, Beyaz Sinema tanımlamasına karşı çıkarak, sinemanın beyazı siyahı olmayacağını ifade ediyor, "Ben sinemacıyım ve dînî filmler yapmıyorum" diyordu. Mesut Uçakan da yine bu tanımlamaya tepki göstererek "Herşeyden önce film yapıyoruz" diye yaptıkları filmleri savunuyordu. Tartışmalar sadece yönetmenler arasında geçmiyor, Beyaz Sinema'da rol alan oyunculara uzanıyordu. Öyle ki; Beyaz Sinema'da oynadığı için sinema çevresinden topa tutulan Berhan Şimşek, Perihan Savaş, Yılmaz Zafer gibi pekçok isim kendilerini her türlü filmde oynayan gerçek sanatçılar olarak tanımladıktan sonra, gerçek sanatçının roller arasında bir ayrım yapmayacağını ve rol gereği örtündükleri gibi yine rol icabı soyunabileceklerinin de altını çiziyorlardı.

Beyaz Sinema yapan yönetmenler daha sonra, sinema dillerini oluşturma noktasında sıkıntılar yaşadı.

Beyaz Sinema, daha önce sinemaya hiç gitmemiş insanları bile sinemayla tanıştırdı.

Filmler sinema salonlarında haremlik selamlık olarak izlendi.

Filmler geride ciddi bir gişe geliri bıraktı.

Filmlerin finansörlerinin 'yeşil sermaye' olduğu konusunda siyasi çevrelerde spekülasyonlar yapıldı.

Yalnız Değilsiniz filmini seyreden pekçok genç kız filmden sonra başörtüsü taktı. Bu filmde takılan başörtüsü modeli, örtülü genç kızlar arasında kısa sürede moda oldu.

"Minyeli Abdullah II" ve "Sonsuza Yürümek" filmleri, ilk bölümleri kadar ilgi toplamadı.

Beyaz Sinema'nın seyircisi, sinema seyircisi olmadığı için kısa süre sonra salonlardan çekildi.