Düşündü, hayal kurdu ve özgür oldu

İvan Aguéli, 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başında yaşamış, sanatı ve protest yaşamı ile hep dikkatleri üzerine çekmiş bir ressam. İsveç sanat tarihine damgasını vuran sanatçı, Torbjörn Safve'nin yazdığı roman ile yakın zamanda tekrar gündeme geldi. İlk kez 1981 yılında yayınlanan “Özgürlüğün Romanı” dilimize Merih Malmqvist Nilsson tarafından çevrildi. Safve, İvan Aguéli hakkında oldukça derin araştırmalar yapmış, ilgili dergi ve gazeteleri, hatıra defterlerini dahası Aguéli ile dostları arasındaki mektuplaşmaları okuyarak “Özgürlüğün Romanı”nı kaleme almış.

Küçük bir İsveç kasabası olan Sala'da başlıyor Aguéli'nin dramatik hayatı. Batı'da resimde Modernizm'in öncüsü ve 'en orijinal' peyzaj ressamı olarak tanınan Aguéli, 24 Mayıs 1869'da bir seyisin oğlu olarak doğar. Gençlik yıllarında “Swedenborg'cu bir anarşist” olarak kendini tanımlayan Aguéli, eylemlere katıldığı için tutuklanır. Hapisten Finli bir arkadaşına yazdığı mek-tuplarda dine ilgi duymaya başladığı açıkça anlaşılmaktadır. Serbest bırakıldıktan sonra Mısır'a giden ünlü ressam, döndüğünde entelektüel ilgilerini besleyecek uğraşılarına devam eder. Arapça, Hintçe ve Sanskritçe öğrenen Aguéli, İbnu'l- Farız'ın tasavvufi kasidelerini şerh eden hocası Darenbourg vasıtasıyla İslam'ı ve İslam tasavvufunu tanır. İslam'ın Arap olmayan milletler üzerinde etkisini araştırmak üzere Hindistan'a gittiğinde (1899) öğrendikleri Aguéli'nin kendi medeniyeti hakkında hayal kırıklığına uğramasına neden olur. Hindistan ve Sri Lanka'dan yazdığı mektuplarda, İslam'ın dinlerin kaynağı olarak 'ebedi gerçeği' taşıdığını ve Müslümanların Hristiyanlığın gereklerini, Hristiyanlardan daha iyi yerine getirdiklerini yazar. Oradan sevgilisi şaire ve yine kendisi gibi bir anti-vivisekşınist olan Marie Hout'a yazdığı mektuplarda, “Görüyorsun ya! Fanatik bir Müslüman oluverdim” demektedir.

1895-1911 arasındaki 16 yıllık süreç yeni Aguéli'nin ortaya çıkış sancılarını taşımaktadır. Anarşist, savaş karşıtı bir aktivist ve anti-vivisekşınist ve din arayıcısı olarak geçen bu yılları yaşıyoruz “Özgürlüğün Romanı”nda. Hayvanlar üzerinde deney yapmaya karşı olan Aguéli, Fransızların boğa güreşlerini legalleştirme girişimlerini sevgilisiyle birlikte engellemeye çalışır. 4 Haziran 1900'de boğa güreşinin yapılacağı yer olan Deuil'in önünde bekler.. Güreş korteji yaklaştığında Aguéli silahını çekip iki el ateş eder. Matador kurtulur ama yanındaki hafif yaralanır. İdealizmi göz önüne alınan Aguéli, herhangi bir ceza almaz.

Ivan Aguéli'nin macera dolu anarşist günlerinin, Paris'teki gecelerinin ve Mısır'daki mistisizm dolu yıllarının izini sürdüğümüz kitap Barcelona'da trajik bir sonla noktalanıyor. İz Yayıncılık imzasını taşıyan “Özgürlüğün Romanı” zamanımızın en büyük sanatkârlarından birinin aşk, kıskançlık ve yoğun iş hayatı kıskacında geçen sıra dışı yaşamını okuyucuya ulaştırıyor.