Kendi taşramıza yabancıyız

Keje… Koca bir ülkenin batısında yaşayan çoğunluğun kulakları 90'lı yılların ikinci yarısında tanıştı bu isimle. Yavuz Turgul'un unutulmaz Eşkıya filminde acısını suskunluğuna gömen karakterin ismiydi bu. Edebiyat ve medya dünyasının aşina olduğu Emine Uçak Erdoğan'ın, yılın son günlerinde okurla buluşan öykü kitabının başlığı aynı zamanda Keje. Emine Uçak, kitabındaki yedi öyküde, bir yaz gecesi aniden patlayan silah sesleriyle hayatları alt üst olan bir nesli anlatıyor; o gecenin dehşetiyle bir anda hayatları ikiye bölünen, arafta kalan, bir gecede büyümek zorunda kalan çocukları. Xazallar, Nazeler, Ahmetler ve Esatlar önce özgürlüklerini, dağ bayır rahatça gezindikleri günlerin neşesini, sonra okullarını kaybediyorlar. Devamında evlerinin ateşe verildiğini görmeye, yurtsuz kalmaya kadar uzanıyor yoksunlukları. Büyükler onlara hiçbir şey söylemiyor, sadece kendi aralarında “dışardakiler” dedikleri birilerinden bahsediyorlar. Çocuklarsa olup bitene akıl sır erdiremiyor.

Yazar öykülerde öyle bir kıvam tutturmuş ki haykırmıyor, ama belli belirsiz mırıldanmıyor da. Sadık Yalsızuçanlar'ın belirttiği gibi “kalemini kamera gibi kullanıyor. Acının kutsal bir vahşiye dönüştüğü bir coğrafyanın yazgısını, gerçekçi fotoğraflar pozlayarak anlamaya ve anlatmaya çalışıyor.”

Emine Uçak, kurduğu atmosferle, kendi taşramıza ne kadar yabancılaştığımızı da hissettiriyor. Kendi doğumuza bakarken farkında olmadan takındığımız gizli oryantalist gözlüğü hatırlatıyor. Kalabalık ailelerde en hafif tabirle, “kayıtsızlıkla” büyütüldüğüne inandığımız çocuklara anne babaların gösterdiği özen karşısında ilk anda duraksadığımda hissettim bunu. Sanki babalar kız çocuklarını sadece şehirlerde dizlerinde uyutabilir, anneler oğullarının kaldıramayacağı ağırlıkları yalnızca bizim dünyamızda sırtlayabilirdi!

Keje, hikâyesini kendi ağzından anlatan çocuklardan hiçbirinin adı değil aslında. Belli ki Emine Uçak, “bu öykülerde zamana ve mekâna özellikle yer verilmedi. Yaşananlar bu kadar benzerken, yerin ve yurdun bir önemi yok çünkü” derken biraz da bunu kastediyor. Kürtlerin, küçük kız çocuklarını severken kullandıkları bu kelimeyle, bütün çocukların huzurlu ve şiddetsiz bir ortamda büyümeye duydukları ihtiyacı vurguluyor yazar. Yaşananlar gerçekten de zamansız. Kitabı okuduğum günlerde bir gazetede Dersim'in canlı tanıklarından 87 yaşındaki Efo Bozkurt'un yaşadıklarına rastladım. Efo Dede'nin anlattıkları ile bizim Xayro'nun baskın gecesi yaşadıkları ne kadar da benzerdi. Failler farklı ama aynı kör şiddet, aynı korku ve koca bir baskından güya “kurtulduktan” sonra yaşanan aynı anlamsızlık duygusu… Yani kurbanlar değişse de yaşanan acı değişmiyor.